Казах.ру
поиск по сайту и Казнету
rus / eng / kaz
Форумы
На русском языке
Қазақша сөйлесу


Словарь-переводчик

Введите русское или казахское слово. Для ввода казахских символов нажмите цифры:
Ә2, I3, Ң 4, Ғ5, Ү8, Ұ 9, Қ0, Ө-, һ+


полная версия










Общение

Реклама: Новый телеграм-канал для деловых людей > Траблшутинг
Общение: Список форумов
Форум: Оралман ағайындар
Тақырып: Тамды туралы, Тамдының атақты адамдары туралы әңгімелер, өлеңдер, естеліктер жазайық. Кейінгі ұрпаққа өнеге болсын.


Авторы Xабарлама
Камал
kamaladdin@inbox.ru
25-03-11 15:39
Туған жерді сағынып...
(Қазақстанға көшіп келгеніме 2 жыл)

Әй, бүркіт, биікке ұшып самғаған,
Бір сәтке құлақ салшы, сен маған,
Ұшып барда жеткізші туған жерге
Сәлемімді сағынышпен жолдаған.

Жеткізші Тамдыма ыстық сәлем,
Тең келмес Тамдыға бүкіл әлем.
Жеткізші сәлемімді Ақтауыма
Сендерге енді қашан қайта келем?

Әй, бүркіт, ешқайда бұрылмастан,
Тезірек ұшғайсың сәлем айтып.
Сәлем айт Микрорайон, мектебіме
Балалық шақтарым келмес қайтып.

Көшуден туған жерден, азар барма?
Сәлем айт бабам жатқан мазарларға,
Партия, Үлкен көз, тоғайыма
Сәлем айт орталық, базарғада.

Сәлем айт ыстық жер Тамдыбұлаққа
Сәлем айт Көгілдір Дунай, Жеңіс баққа,
Төленгіт, Жолай төбе, Қандыауызға
Стройконтор, Ортақұдық, совхоз жаққа.

Сәлем айт көшелерге Маркс, Абай
Навои, Ленин көше жүрдік талай,
Базар жырау, Ахунбабай оларғада
Табамын мен бұларды енді қалай?

Сағынды туған жерім, балаң сені,
Тамдыбұлақ өркениеттің болған кені.
Ылажым жоқ, қош бол деп күрсінемін,
Қайран Тамдым, Тауелібай мекені.

Рудный қаласы


Авторы Жауап
Төлепберген
tolebi52@mail.ru
19-01-17 10:49
Кәреней,кеурек,сағыз терген белдер,
Бала боп асыр салып желген жерлер.
Жазы аптап,қысы қыңыр Қызылқұмым,
Қытықтап табанымнан тербеп еңдер.
Баялыш,қандым,жүзген,сексеуілің,
Сенде өткен куәлары көктемімнің.
Қуарып тамырлары солса дағы,
Күшті еді ошағыма от беруің.
Төбелер мен шығатын зыр жүгіріп,
Тал түсте қыздыратын күн күйдіріп.
Баз кешіп балалықты тұңғыш рет,
Бетімді ашұан едің қыз сүйдіріп.
Қызылқұм-сенен ұққам жақсылықты,
Шыңдадың тосып талай қаттылықты.
Қаталап шөлдегем де сусын таппай,
Жоғалтпай жүрегімде жақсы үмітті.
Есімде талай соққан құм дауылың,
Есімде алғашқы рет шыңдалуым.
Көрінген бұл жалғанның тозағындай,
Мың мәрте болған шығар мұңдануым.
Келетін дауылдан соң нөсер жауын,
Рақат сонда өзгеше кешер жаным.
Шағылды шайып өткен жаңбыр суы,
Әлі де сені ұмытып кете алмадым.
Нұрғали Қарабектегі
mukacan.2011@mail.ru
04-11-16 14:07
Тіршілік деген – қуану және күрсіну
емесін біліп, өмірге нағыз құлшыну.
Алқынып жүрек, албыртып көңіл жеткенде,
Күтер ме екен, аңсаған өзім бір сұлу?

Тіршілік деген – түсіну және сырласу,
Көңіл мен күйдің пернесін жаймен бір басу.
Ұғынып жатса сана мен сезім шынайы,
Қос жүрек бірге, ажыралмастай жымдасу.

Тіршілік деген – сүйісу және сағыну,
Қайырған қанат қайғы мен мұңнан арылу.
Шүкілік етіп, Құдайға ғана табыну,
Сырыңды шертіп, сүйген жаныңа шағын.
Нұрғали ҚАРАБЕКТЕГІ
Аманкелді
amankeldi.turjanov@mail.ru
28-09-16 11:39
Сағындым сені, сыныптас
Балалықтың аңсап бүгін шаттығын,
Көңілімді тербейді бір тәтті үн.
Қайда екенсің... сағындым сені, сыныптас,
Басшы келіп, жүрегімнің аптығын.

Балалықтың аңсап бүгін шаттығын,
Көңілімді тербейді бір тәтті үн.
Көрмегелі, сағынғалы өзіңді ,
Ұясына қаншама рет батты күн.

Қуанушы ең сабақ айтып, бес алсаң,
Мұңаюшы ең абайсызда екі алсаң.
Сенің дауысың естіледі құлаққа,
Сол күндерді ойға алуға бет алсам.

Артта қалған бала күнді еске алсам,
Сені кейде ренжіттім бе деп қалам.
Тентектігім сірә, менің қалған ба...
Өтінемін кешір мені, кеше алсаң.

Ойын қуып, сабағымнан кеш қалсам,
Ұстазға айтып, «сатпаушы» едің ешқашан.
Өтті міне, сонан бері қанша уақыт,
Сыныптасым, сағындым сені сене алсаң.

Балалығым – бал дәуренім арайлы,
Кеудеме әр кез ән-жыр болып тарайды.
Қызық күндер ұзап қалған соңымда,
Кейде маған бала болып қарайды.

Аманкелді Тұржанов
Камал
kamaladdin@inbox.ru
28-09-16 09:14
Мен Тамдыданмын

Тамдыданмын, мен мұны жасырмаймын,
Намыстанып немесе ашынбаймын.
Біреулер бар еліктеп жаңа жерге
Көп өзгерген, оларды жақтырмаймын.

Тамдылықтар,армысыңдар ардақты,
Сөздері бар ойға түйер салмақты. 
Туған жерім қалды алыста елес боп 
Ескі көзден ешкімдерде қалмапты.

Маңыраған қой, ойнақтаған тайлақ жоқ,
Тонап бәрін «өз ағамда» қойған жоқ.
Бугін міне Тамдыбұлақта ән айтып,
Серуен құрып жүруге де жағдай жоқ.

Кетті көбі күн көрістің қамымен,
Қош айтысып туған жердің сәнімен.
Енді Тамды жалғастырар өмірін,
Мен білмеймін, кімнің және әнімен?

Тамдыданмын, Тамдыданмын дей берем, 
Түстерімде жиі сені мен көрем.
 Ең бастысы соңғы демім келгенде,
Тамдыданмын, Тамдыданмын деп өлем.
Камал
kamaladdin@inbox.ru
28-09-16 09:08
Өмір өзен

Өмір деген ағып жатқан өзен сәрі
Шөл қандырып су ішеді бұдан бәрі,
Біреуге қысқа болып ұзақ ақпас,
Біреуге толып ағар одан әрі.

Ағысы бұл өзеннің жылдам болар,
Тартылып суы оның, бірде толар.
Асықпай жүзем деген пенде бір күн,
Байқамай жағасына келіп қалар.

Қайық керек өзенмен жүзу үшін,
Мал дүниемен сынама қайық күшін.
Артық жүк қайыққа салар болсаң,
Кетерсің су түбіне өшіп үнің.

Сол қайық жасалсын қанағаттан,
Ескегі имандылық, ар-ұяттан,
Желкені Алланың мейірімі боп,
Тек білім жүгің болсын оған артқан.

Мұндай қайық алып келер мұратыңа
Кір келтірмей адам деген ұлы атыңа,
Сабырлық, шүкіршілік жолдас болса
Жүзе бер алаңдамай алды артыңа.
Камал
kamaladdin@inbox.ru
28-09-16 09:05
Сыныптастарым-ай

Оқыдық бір сыныпта алты бала
Мінезі әрқайсының әр-бір сала,
Біреуі қу, біреуі аңқау болғанменен
Дегенмен барлығыда жақсы бала.

Жүгірдік, ойнадық, асыр салдық,
Өтпестей мәңгілік бұл балалық,
Уақыт шіркін, жібермес сыбағасын,
Жан жаққа құстай ұшып біз тарадық.

Қу тіршілік қамрап алды бәрімізді,
Қосылып айта алмадық әнімізді.
Жар таңдап, үйленіп, отау құрдық
Бұл жәйтта «бұзып» кетті сәнімізді.

Алтауымыз алты жаққа кеттік тарап,
Тек жүрдік сырттай естіп, түріп құлақ,
Басталып көшу қону, ел шұбырды,
Бұл тағы бізге болды түскен сынақ.

Осылайша арамыз алшақтады,
Көңілде достар болып қалсақдағы.
Сол көңіл мөлдір судай бүлінбесін,
Кәрілік жағасына барсақдағы.

Сендердің барлығың үлкен бақыт,
Ойласам сендерді келер шабыт.
Сағынып сендерді сыныптастар
Келеді күндер өтіп, таңдар атып.

Әрқашан аман болшы сыныптастар,
Ақ жүрек, кең пейіл, қимас достар.
Кәрімбай, Сағи, Ғани, Шавкат, Махаш,
Асыл жан, ақ ниетті замандастар.
Камал
kamaladdin@inbox.ru
28-09-16 09:02
Ойларым...

Ойларым-ай биікке алып ұшқан,
Самғаған бір сәтке маза бермей.
Ойларым-ай, қиял мен арман құшқан,
Дем берші, түрткілеп қаза бермей.

Ойлаймын өткенді, ертеңімді
Жетпеген арманымды, жеткенімді,
Келтіріп көз алдыма ойланамын
Кез келіп бұл пәниден кеткенімді.

Ойларым-ай, ойларым аямайсың,
Шыңыңа сендердің бара алмаймын
Жеткізбес бәйгедегі жүйрік аттай
Үшы-қиырын ойларымның таба алмаймын.

Ойларым-ай ілгері жетелеген,
Мәресіне ойлардың жетем бе екен?
Есі түзу ешқашан жетпес сірә
Тек ессіз сол мәреге жетем деген.

Ой қосылып ойыңа арта түсер
Жақсы ой жаман оймен қатар жүрер
Жаныңды жан тапқызса бір ой келіп,
Ал бір ой бүркіт болып бүре түсер.

Ойларым-ай еріксіз билеп алған,
Күн батып, ойларыммен таңым атқан.
Ойларым-ай қуат пен жігер беріп,
Өмірдің ертеңіне үміт артқан.
Камал
kamaladdin@inbox.ru
28-09-16 08:56
Біз осындаймыз

Тауелібай. Тамды. Жастық шақ.
«Интер». «Лада». Қырғи қабақ.
Ортақұдық. Совхоз. Жолай төбе.
Айқай-шу. Төбелес. Тиген таяқ.

Қалмұрат. Қазбек. Адинде бар.
Рогатка. Белсебед. Калакол шалбар.
РайПО. Поворот. Остановка.
Қауын. Өзбек. Дихан базар.

Гитара. Ұзын шаш. Кнопка койлек.
Расыңба ба? Тынқа. Теріс сөйлеп.
Шағылыс. Туым. Шөпке шығу.
Авангард. Шопан. Ащы кеурек.

Кептер. Доп. Ләнгі. Асық.
Аэропорт. Сор. Суы сасық.
Аптап. Дауыл. Түн жарым.
Тамды. Өр көкірек. Қайран жастық.

Ақтау. Көктем. Поход бару.
Жазғы клуб. Кино. Қыздар ару.
Ташкент. Ресей. Алматыға.
Бәсеке. Тартыс. Білім алу.

Тамды. Тауелібай. Туған жер.
Кіндік қан. Балалық. Маңдай тер.
Білім. Сауат. Өркениет.
Тамды. Қыздар. Жігіттер.
Қали Жолдасов
09-11-15 20:52
«1989 жылдың 20-21 қазанында тұңғыш құрылтайда Республикалық “Қазақ тілі” қоғамы құрылды. Осы құрылтай өтісімен-ақ “Қазақ тілі” қоғамының президентінің атына шетелдегі қазақ диаспораларының арасынан тұңғыш болып Тамды ауданының қазақтарынан хат келді.

“Қазақ тілі” қоғамының президенті академик Ә.Т.ҚАЙДАРОВҚА
Құрметті президент!
Өткен айда қазақ тілін және Қазақстанда тұратын басқа да халықтардың тілдерін дамытуға жәрдемдесуге тиісті қоғамның құрылтай съезінің материалдарын басқа республикада тұрсақ та қалдырмай оқып жүрміз.
Қоғамның бірінші кезектегі міндеттерінің бірі – жеткіншек ұрпақты ұлт тілдерінде оқытудың кешенді жүйесін жасау екенін білдік. Мәлім болып отырғанындай, алғашында қоғамды “Ана тілі” деп атау ұсынылған болатын. Құрылтай жиналысында көпшілік дауыспен қоғам “Қазақ тілі” деп аталыпты. Оның өзге міндеттерінің арасында республикадан тысқары жерлерде тұратын қазақтардың өзіндік ерекшелігін сақтау міндетінің көрсетілуі бізді, Өзбекстанға қарасты Бұхара облысының Тамды ауданында тұратын қазақтарды да шексіз қуанышқа бөледі.
Ауданымыздағы барлық мектептер Қазақ КСР жоспары және программасымен жүргізіледі. Біз ана тіліміз – қазақ тілі мен қазақ әдебиетін үйренуді өзіміздің қасиетті міндетіміз, абзал борышымыз деп білеміз.
Біз Қазақстанда ұйымдасқан “Қазақ тілі” қоғамына мүше болғымыз, “Қазақ тілі” қоғамының бөлімшесін ұйымдастырғымыз келеді. Біздің облыста бір ғана Тамды ауданы емес, қазақтар жасайтын Канимех және Үшқұдық аудандары бар. Осы үш ауданнан біріктіріліп “Қазақ тілі” қоғамының бөлімшесін ұйымдастыру керек пе, әлде әр аудан өзінше ұйымдастыруы керек пе, бізге жол-жорық керек болып тұр. Сонымен бірге, егер “Қазақ тілі” қоғамының бөлімшесі ұйымдасқан күнде ол нелерді істеуі тиіс, қандай міндеттерді атқару керек, осыларды бізге жаздыртып жіберуді өтінер едік. Сондай-ақ, “Қазақ тілі” қоғамының ереже, уставын алсақ өте орынды болар еді.
Біздің адресіміз: Өзбек ССР, Бұхара облысы, Тамды ауданы. Микроаудан үй №2.
Біз төменде өзімізді Қазақстанда ұйымдасқан “Қазақ тілі” қоғамының Тамды бөлімшесінің алғашқы мүшелері деп есептеп қол қоямыз”.
«Егемен Қазақстан», №90-93 (25939) 12 НАУРЫЗ ЖҰМА, 2010 ЖЫЛ»

Ұлтын, ана тілін ардақтайтын жерлестерім үшін әлі күнге кеудемді мақтаныш кернейді. Бұл да бір Тауелібай тарихына қосылатын тарихи оқиға. Осы хатты кімдер жазды екен? Білгім келеді...
Аманхан Әлімұлы
22-08-15 06:51
«ТАУ БАССА ДА ҮСТІМНЕН, ТЕК ЖҮРЕКТІ СӨЙЛЕТТІМ…»
(Ақын Өмірзақ Қожамұратұлының поэзиясындағы реализм мен романтизм және пәлсапалық толғамдар жайлы)
Әдебиет әлемі
Еламан Хасенұлы,
ақын
…Күн сайын керуен жүгін алмастырып,
Тұрады бес мұхитты жалғастырып.
Жүрегім дүниенің қақ төрінен,
Сөйлейді ақ жарыла малдас құрып… Осылайша жырлаған ақын Өмірзақ Қожа­мұратұлы жайлы сөз қозғағанда, ең алдымен, айтатынымыз – ақынның өмірге деген құштарлығы, өлеңге деген ғашықтығы, келер күнге деген сенімі, үміті. «Ақын өмірін шығамашылығынан бөліп қарастыруға бол­майды» дейтін болсақ, «Өлең бар жерде, ей, өмір, ешқашан сенен безбеймін», – дейтін Өмірзақтың өлеңдерінен біз соны аңғарамыз. Ақынды талаптандырушы да, қанаттандырушы да сол құштарлық, сол сенім:
«…Желдіртіп мені келеді,
Жеткізбей жүрген құштарлық», – деп толғайды ақын.
Немесе:
«…Біте де бермес іс барлық,
Үмітім жалғыз бар ізгі.
Жеткізбей жүрген құштарлық,
Дертіме дауа тәрізді», – дейді.
Енді бірде:
«…Шарқ ұрдым қиял көгінде,
Алтын боп кетті мыс барлық.
Кеудемді тынбай тебуде,
Жеткізбей жүрген құштарлық», – дейтіні бар.
Бізге дейін де әдеби ортадан жырақта, сонау Өзбек елінде, қазіргі Науаи облысының Тамды ауданында ғұмыр кешіп, енді толып-толысқан шағында «бір кеуде емес, мың кеудеге сиятын – мейірім мен ұятын» арқалап дүниеден өткен талантты ақынның өзінің де, өлеңінің де бағы ашылмай кеткені талай айтылды һәм жазылды. Ол ешкімнен атақ сұрамады, ешкімге жаутаңдамады… Тек қана Өлең жазды. Міне, былай жазды:
«…Аман-сау тұрған шақта алтын басым,
Білемін қазынамның сарқылмасын.
Үзіліп түскен сәуле жүрегімнен,
Жұртымның жүрегінде жарқылдасын…»
(«Байлықпен беттескенде»)
Өмірге құштар ақын қателеспепті, ақын жүрегіндегі жыр-сәуле қазақ жүрегінде, алаш аспанында жарқырап тұр.
Әдебиеттің өмір шындығынан туатыны белгілі. Демек, әдебиет- реализмге құралады. М.Горький сөзімен айтқанда: «адамның өзін және оның тұрмыс жағдайларын бояусыз, шындықпен суреттеу – реализм деп аталады», яғни, өмірдегі бар құбылысты жазу, жырлау. Өмірзақ ақын да, айналасында болып жатқан жайларға, табиғат құбылыстарына бей-жай қарай алмайды. Егіледі, елжірейді. Сосын, қолына қалам алады. «Қайтқан құстармен қоштасу» атты өлеңінде мынадай шумақ бар:
«…Ән салған алты ай жазда дала тынбай,
Дәуренім құспен кетіп баратыр ма-ай?!
Жапанда жалғыз жүріп, жыладым мен,
Көл-көсір көңіл жетім қалатындай…». «Өскен жерге сыймай кетіп бара жатқан, өскен жерін қимай кетіп бара жатқан» (Тұманбай ақын) құстарға ілесіп сал-дәурені, бал-дәурені кетіп бара жатқанын сезеді. «Құстар – біздің досымыз», – деп өскен әрбір қазақ ақынның жан-дүниесін, көңіл-күйін түсінсе керек-ті.
«Боз қырау түскен бозаңда,
Бозамық тұман көз жұмсаң.
Бозала таңғы азанда
Бусанып тұрды боз жусан.
Сан рет өліп, тіріліп,
Сарғайып кеткен өмір-ау,
Санаңда тұрған ілініп,
Бозторғай-күміс қоңырау!..» («Боз­торғай»), – деп келетін жолдардағы саз бен сурет ұйытып әкетеді сізді. «Жарымжан көңіл жыртығын, жырмен бүтіндеп жүретін» бозторғай құс ақынның өзі ме деп қаласыз сосын.
Өмірзақ ақынның «Жүректегі жазулар» өлеңін оқып көрелік:
«…Сырды ашып мың,
Қырға шықтым-
Сені іздеп.
Зіл басып мұң,
Сырласып түн,
Тарғылданды теңіз-көк.
Шымырлатты жан-денені,
Күздің қара суығы.
Еске салып әлденені,
Тұрды желдің уілі.
Сен сияқты күлімдейді,
Ақбұлақтың айдыны.
Мен сияқты дірілдейді,
Айдың жүзі қайғылы.
Мен сияқты күбірлейді
Қарауытқан қамысы.
Сен сияқты кідірмейді
Алабұртқан ағысы.
Мен сияқты қалшылдайды
Түнгі ызғар.
Сен сияқты жалтылдайды
Жұлдыздар.
Сенесің бе ауып тұрды
Есіл-дертім сен жаққа.
Жарық жұлдыз жауып тұрды,
Келесің бе мен жаққа?». Ақын кешкен күйді бірге кешіп тұрғандай боласыз. Дірілдейсіз, күбірлейсіз, қалшылдайсыз… Жаныңыз табиғатпен бірігіп кеткендей ме? Ал, енді, мына өлеңге назар аударалық:
«Мен сені қайнардан көрдім,
Жұлдыздар телмеңдеген.
Сарғалдақ сайлардан көрдім,
Гүл қыздар көлбеңдеген…
…Гүл теріп көк белден көрдім,
Ойнап тұрғансың, Құралай!
Жыр төгіп, көк көлден көрдім,
Жайнап тұрғансың шырадай» («Мен сені көрдім»). Тағы да сол әсер, тағы да сол көңіл-күй. «Жалғыз шырақ – өлеңім жүрегімде, кім білген, сорым ба, әлде, ырысым ба?», – дейтін Өмірзақ Қожа­мұратұлы поэзиясындағы басты қасиет- шыншылдық һәм көз алдыңыздағы дүниені сол күйінде қалпын бұзбай жүрегіңізге жеткізу.
Реализм бар жерде, романтизмнің болуы заңдылық. Ол – өмірде болсын, өлеңде болсын. Романтизм бағытында туған туындылардың кейіпкерлері, әдетте, болмыстың ырқымен келіспейтін, жақсы өмір, бақыт, азаттық үшін күресетін күшті жандар болып келеді. Романтизм туындаларының тілінде әсірелегіш суреттер молынан көрініс табады. Өмірзақ Қожамұратұлы поэзиясынан да бұндай «әсірелеулерді» көп ұшырастыруға болады. Ақын романтизмі тағы да сол құштарлық, сол сенім, сол үміт. «Құлашын дәуірлерге созған ағын» деп басталатын жырында аспани асқақ арман аңғарылады:
«… Мен қозғалсам шайтандар
тұра қашқан,
Жаңбырлатып, жай тартып
тұрады аспан.
Жен мен көкті тазартып алайын бір,
Кір басқан, кірбің басқан, күнә басқан.
…Ей, адамдар, мен сенің өз қонағың…
Маңдайыңа біткен нұр-көз боламын,
Таңдайыңа біткен жыр-сөз боламын,
Мен сендермен мәңгілік қозғаламын». Осындай асқақтықпен жырлаған ақын, шынымен де жылдармен жылжып, ХХІ ғасырға жетті. Бізге жетті. Өлеңді оқып отырып Мұқағалидың «Мен келешек ғасырдың құрдасымын», – дейтіні еске түседі. Міне, ұлылар үндестігі. «Ауа болып кетермін» өлеңінде Өмірзақ ақын жоғарыдағы ойын, арман-мұратын:
«…Әр қазақтың жүрегінде миында,
Жүремін мен гүл атып».
Немесе:
«Сейіліп көкіректе күдік деген,
Төріңе күндей шалқып күліп келем.
Жасаса жасайды адам мәңгілікке,
Ертеңге деген ұлы үмітпенен» («Үміт шоғы») және:
«…Мен жолаушы, мен де бір күн сүрінен,
Өткен күнді қайта айналып таппаспын.
Көз алдыңда көк шалғын боп тірілем,
Тас қабірді талқандамай жатпаспын», – деп айқындай түседі. Жыр тілімен ажарландыра түседі. Бұл – бір ойды қайталау емес, біздіңше, түрлендіру, өрбіту, ай­қындау. «Майданнан соң иесін әзер тапқан ордендей, ақындарға абырой оралады соңыра», – деп Жұматайдың жыр­лағанындай, «жас тілегін іліп кетіп, тас жүрегін тіліп кетіп, қазақ өңірін кезіп барып, ақын өмірін созып кеткен» – Өлең атты құдірет Өмірзақ ақынға абырой әкелді. Ол абырой – ақын үмітінің ақталғаны, жырларының жүректерде жатталғаны. Өмірзақ Қожамұратұлының жыры- үміт жыры, сенім жыры.
Бала кезімізден «Бақыт деген не?»,- десе, ойланушы едік. Сосын, «Бақыт деген сенің бала күндерің», – дейтін Мұқағали жыры ойға оралатын. Мүмкін бақыт- үміт пен сенім шығар. Өмірзақ жырларын оқып отырып мен солай түйдім. Ақын:
«Бақыт деген, шырағым,
Таң боп атып әрдайым,
Сипап қалып жатады,
Біреулердің табанын,
Біреулердің маңдайын», – дейді. Поэ­зия­ның парасатқа ұласуы заңдылық. Өмірзақ Қожамұратұлының да өлеңдерінен пәлсапалық толғамдарды жиі ұшырастыруға болады:
«Батыр ақын болмаса,
Батырлыққа мін емес.
Ақын батыр болмаса,
Көрген күні күн емес»,
сондай-ақ:
«Біле кет!
Ақылдан адасқандардың,
Ажалдан адаспайтынын.
Тақ үшін таласқандардың,
Табытқа таласпайтынын…»
(«Құлпы­тас­тағы жазулар»), – деген сияқты өмір заңдылықтарын өзінше түсіну мен түйсінуден туған шумақтар ақын қаламының қуатын арттырып тұрғаны сөзсіз.
«Я сердцем никогда не лгу», – дейді Есенин. Ал, Өмірзақ тек жүрегін сөйлетті. Үміт пен сенімге толы жүрегін. Өмірзақ Қожамұратұлының шығармашылығы жайлы мақаламызды ақынның өз өлеңімен, тағы да сенім жырымен аяқтауды жөн санадық:
«Кей-кей кезде есіріп,
Жүремін-ай ышқынып,
Қас-қағымда ғұмырым,
Бітіп тұрған сияқты.
Кей-кей кезде көсіліп,
Жатамын жай ысқырып.
Әлі мың жыл ғұмырым,
Күтіп тұрған сияқты».
ЕЛАМАН ХАСЕНҰЛЫ
Қали Жолдасов
09-08-15 03:48
...Ақ жүрек азамат, айтулы ақын Қайыпназар Шотбасов 2009-2012 жылдары аралығында Алматыға сапар шегіп келгенінде менің шаңырағыма да соғып, қонақ болып кетуші еді. Соңғы келгенінде өзінің жыр жинағын сыйға тартып, кітаптың ішкі мұқабасына (форзацына) былай деп қолтаңба қалдырыпты:
«Қали қожа бауырыма!

Сөз маржанын саралап,
Ақтарған ақ жүректен.
Арда ағам, ұстазым,
Өмірзақты ту еткен.
Сыйлас інім, сыйладым,
Жыр кітапты құрметпен.
Жалған мына дүниеде,
Сыйластыққа не жеткен!
Ізгі ниетпен өзіңді жақын көруші ағаң Қайыпназар».
Қайыпназар Шотбасов - тауелібайлық қалам ұстаған көптің арасында жырларының көркемдік деңгейі мен суреттеу шеберлігі жағынан Өмірзақтың өкшесін басып келе жатқан аса дарынды ақындардың бірі еді. Ақын аға өлеңді қолы тигенде ғана ермек үшін жазған жоқ. Өлең оның өмірі еді. Ол - өмір өткелдерін, көргені мен білгенін өлеңмен өрнектеп кетті...
Ақын болу - салу жырдан сарайды,
Әкім болу – билей білу талайды.
Ақынға да жұрт қызыға қарайды,
Әкімге де жұрт қызыға қарайды,-деп өзі жырлағандай, Қайыпназар аға - Тауелібай мен Қазақ елінде жырдан сарай тұрғызып кеткен ақын! Жатқан жері Жаннат болсын!
Қали Жолдасов
03-08-15 21:00
Төмендегі өлеңнің бір қатарында қате кетіпті, түзетіп оқыңыздар:

"Қос өзен еңдер Сыр менен Әму қоса аққан"
Қали Жолдасов
03-08-15 20:52
Төлеген бастаған той
Төлеген Айбергенов жайлы біздің елде естелік айтушылар көп. Біз солардың ішінен елең еткізерлік бірін ғана жолдап отырмыз.
Елуінші-алпысыншы жылдардағы студенттердің жиі бас қосатын жері Ташкенттегі Низами атындағы пединституттың жатақханасы болатын. 1959 жылы осы оқу орнын бітірген Төлеген кейін де жиі келіп тұрады екен. Бұл туралы сол кездегі студент үнқағазының сарапшысы Полат Бейімбетов былай деді:
– Қарақалпақстанда бірер жыл істеген Төкең, 1962 жылы болуы керек, Сарыағашқа көшіп келіп, кешкі мектепке директор болып жұмысқа орналасты. Институтқа жиі келіп тұратын. Біз жақын танысып, араласып кеттік. Ашық, ақжарқын ағаның өшпес бейнесі әлі көз алдымда. Екпіндетіп өлең оқығаны, домбыра шертіп, тамылжыта салған әні қандай ғажап еді. «Амандық болса, Кенимех, Тамды жаққа да барамын, – дейтін. Ал Төлегеннің кенимехтық курстасы Тұрсын Әбілев те оның ұшатын құстай қомданып үнемі асығыс жүретіндігін айтады.
Ал, Төлеген ақын бастаған той – Кенимехтық Жүсіп Нарқұлов пен тамдылық Дина Дәрібаеваның үйлену тойы. 1963 жылы Кенимех, Тамды жастары Жаңа Жыл мерекесін күтіп алу үшін дайындық жасай бастайды. Сол ортада Жүсіп пен Дина (екеуі де филфак студенттері) үйленетін болып, Жаңа жыл күні тойды өткізу қамына кіріседі. Тойға студенттер және сол кездегі жоғары партия мектебінде оқып жүрген Мәлік Алдамұратов пен Мәлік Ашбаевтар, ауылдан Қалмырза Қаржауов бастаған бірнеше кісі қатысады. Жастар Төлеген Айбергенов пен Үрниса апайды шақыртып, тойды бастап беруді өтінеді.
Сонда Төлеген Айбергенов төмендегідей тереңнен тебіреніп шырқаған жыр шумақтарымен тойды бастапты:
Рахмет саған, отырған мынау жас қауым,
Күткенің үшін жырымнан менің асқақ үн.
Сенгенің үшін сертінде тұрар дос танып,
Бергенің үшін осынау тойдың бастауын.
Өздерің жақтан айтылған жақсы көп лебіз,
Жанымды менің жандарыңменен өтті егіз.
Сөз келді тілге айтпасына да қоймайтын,
Кез келді жырдан ақтарып құяр көк теңіз.
Армысың, Дина, қызғалдақ гүлі Ақтаудың,
Бармысың, Жүсіп; Кенимех ұлы – мақтаулым.
Қос өзен еңдер Әму қоса аққан,
Куәсі болдың Арал боп тұнған шақтардың.
Мінекей, бүгін қанатын қомдап, пәк түлеп,
Екі арман болып ағу да жақсы есіліп
Бір арман болған; әрине одан тәттірек.
Мәңгі айға жолы, сәнді айға қолы ұзарған,
Тоғысты бүгін жігіттік қиял, қыз арман.
Қосылғандарға ұша бастаған қол соғып,
Жанымда менің күмбірлеп жатыр жүз арман.
Төгілген өлеңді жұртшылық сүйсіне тыңдайды. Кейіннен той ортасында да ақын бірнеше жыр оқиды. Естайдың «Қорлан» әнін шырқайды. Той өте қызықты өтеді.
Дуалы ауыз Төлеген ақын тойын бастаған Жүсіп пен Динаның отауы кейін берекелі шаңыраққа айналып, өнегелі ұрпақ өрбітті. Жүсіп ағай әуелі оқытушылық жұмыс атқарып, соңынан аудандық атқару комитетінің төрағасы Х. Әлімжан атындағы ұжымшар төрағасы ретінде басшылық қызметтер атқарады. Дина апай мектепте, аудандық үнқағаз саралқасында қызмет істеді.
Қазіргі күндері зейнет демалысында.
Мен мұны көз көргендердің айтуымен жадымда тоқып жүргенмін.
Жақында Жүсіп ағаның өзін көріп қалдым. Ол кісі «Менің Төлеген туралы айтарым көп, айналайын. Қазір бір тығыз шаруалармен жүргенмін. Кейін бір кеңірек сөйлесерміз» , – деген. Демек, бұл тақырыпқа тағы да оралармыз.
Ал, Төлегеннің бұған дейін еш жерде жарияланбаған, біз назарларыңызға ұсынып отырған өлеңнің осындай тарихы бар.
Серік Шұқын,
Өзбекстан Республикасы.
Posted on 2011/09/18 by tolegenaibergenuly
Аманкелді
amankeldi.turjanov@mail.ru
15-05-15 12:18
Ана қайғысы
Адам болған соң оның басында қуаныш та, өкініш те, бақыт та, мұң да болады екен. Кезінде «менмін» деген, үй ауласына жұрт қызыға қарап тамсанған көліктердің бірі кіріп, бірі шығып жатқан сәулетті де дәулетті жанұяның бірі болған ірі отбасының бүгінгі таңда қаңырап қалғанына көпшілік таңданады.
Хадиша әжей «ақсүйектілер» аталған текті қожалардан тараған болып, жұбайы марқұм Құдабай ақсақалмен тоғыз перзентті балиғатқа жеткізіп, барлығын қатарынан кем қылмай өсіріп, ұлын ұяға, қызын қияға қондырған бақытты жан еді.Әжей өзге перзенттеріне қарағанда кенже ұлы Мұратты алақанында айрықша әлпештеп, бетінен қақпай, «Не ішем? Не кием?» дегізбей тәрбиеледі. Осы ұлын тау –кен институтына оқуға түсіріп, қолына табақтай диплом да алып берді. Мұрат үйлі болар жасына жеткенде өзі таңдаған Әсем есімді қызбен отау тігіп, анасы дүркіретіп тойын да жасап берген болатын.
Хадиша әжейге кенже келіні жаңа қанат, жаңа қуат бергендей жеңіл сезініп, шапшаң қимылдап, келініне көмек беріп, үйдің шаруасына араласып жүрді. Араға жыл салып, Хадиша әжейдің қуанышына жаңа қуаныш келіп қосылып, олардың әулетінде маңдайы торсықтай Нұрхан есімді сәби дүниеге келді. Хадиша әжейдің сонда мәз болғанын көрсеңіз ғой, мына жалған дүниеде одан артық бақытты ене, бақытты ана жоқ сияқты.
Күн соңынан күн қуып, зулап өте берді. Мұрат қызметінен күн сайын мас күйінде келетінді шығарды. Мұны әдепкіде гүлдей нәзік, сұлу жары доғарар деп түйді. Бірақ ол ойлағандай болмады. Мұрат ішкілікке әбден салынды. Мас халде келіп, үйінің берекесін алып, дау көтеріп, түрлі сылтаулармен келіншегіне тиісетін болды. Дегенмен Әсем жұбайының бұл келеңсіз іс-әрекетіне төтеп беріп, шыдамдылық көрсетті.
Мұратқа анасы да, аға – апалары да, тіпті жақын – жуықтары да «алтынға тең әйеліңді қор қылма, жұрттарды көрмейсің бе, қандай өмір сүріп жатыр.Ішкілігіңді таста, мына балаң ертең кімге қарап ержетеді?», - деп қаншама айтып, ақыл – кеңестерін бергенмен, «үйренген қол жағаға бара берер» дегендей, бұл жаман әдетінен арыла алмады. Ақыры қызметінен де босап тынды. Ол ішкілікке қоса, есірткіге де бой алдырып алғанын өзі де сезбей қалды. Осының салдарынан отбасына берекесіздік әкелді. Үйіндегі асыл бұйымдарды тартып әкетіп, арзан бағаға сатып жіберді. Ақшасы болмай қалған күндері Әсемнің басына ауыр тоқпақ тиді. Мұндай қорлыққа шыдай алмаған Хадиша әжей мен келіні титтей Нұржанды қорғаштап, қойындарына басқан кейпі бұрышқа тығылатын немесе көршілеріне қашып кететін.
Мұрат осы күйінде жүріп, абақтыдан бір-ақ шықты. Құлқынның құлы болған ол ақша болмаған соң көше бойындағы азық – түлік дүкендерінің біріне ұрлыққа түсуге мәжбүр болыпты. Міне, жиіркенішті әдетке әуестеніп, одан арыла алмаған алпамсадай жігіттің болашағына өз қолымен балта шабылды. Нәтижеде ұзақ мерзімге бас бостандығынан айырылды. Қайғыға батып, қорлықтан әбден ішқұса болған анасы ауыр дертке шалдығып, төсек тартып қалды. Біресе сәбиіне, біресе қамқоршысы болған енесіне алаңдап, бүкшиіп жылап отырған Әсемнің көзінен мөлт – мөлт тамған жастары көз алдымнан әлі күнге дейін кетер емес...

Аманкелді Тұржанов
Камаладдин
kamaladdin@inbox.ru
10-05-15 13:36
Өмірзаққа...

Ұлы ақынсың! Керемет жансың мына Сен,
Тізе бүксе болар еді күл әлем!
Туылғанда 20 жылдай кешігіп
Ақындардың ең алдында тұрар ең…

Заманыңда жәбірлендің расында,
Не бір ойлар толқып жүрді басыңда.
Ақындар көп том-том кітап жазатын
Ақын ба еді олар сенің қасыңда?!

Сендей болмас барлық ақын жиылып,
Ақын болдың Тауелібайға бұйырып.
Жүрем менде қаламымды қолға алып
ӨМІРЗАҚТАЙ ҰЛЫ АҚЫНҒА сыйынып.

Рудный қаласы. Шілде айы. 2013 ж.
Камаладдин
kamaladdin@inbox.ru
10-05-15 13:25
Ата жұрттағы бауырыма...

Бауырым, сенің тіліңде біз - оралманбыз,
Сеніңше, ата-баба жұртына оралғанбыз.
Бірақ туған жеріміз, даласы боп бабамның
Москва беріп бізді өзбекке - тоналғанбыз.

Бауырым, сенің тіліңде біз - оралманбыз,
Сеніңше, шұбырынды ел — ақ табанбыз.
Бірақ өңірінде Қызылорданың туылып
Құжаттарда Бұхара боп жоғалғанбыз.

Бауырым, сенің тіліңде біз — оралманбыз,
Сеніңше, надан болған қара орманбыз.
Бірақ ғалымда бар, ақында бар арамызда
Дін мен тілді, дәстүрді сақтағанбыз.

Бауырым, сенің тіліңде біз — оралманбыз,
Сеніңше, жағаңа жармаса оралғанбыз.
Бірақ, Әйтеке мен Төлені «өзбек» жеріне
Арулап, қастерлеп біз қойғанбыз.

Бауырым, сенің тіліңде біз — оралманбыз,
Сеніңше, қазақ атын таптағанбыз.
Бірақ, қазақпен әрқашан бірге болып
Сол қазақ қырылса - қырылғанбыз.

Бауырым, сенің тіліңде біз — оралманбыз,
Сеніңше, туған жерден құр қалғанбыз.
Бірақ, тауқыметі тағдырдың солай болып
Өз жерімізден, өз жерімізге оралғанбыз.

Бауырым, сенің тіліңде біз — оралманбыз,
Сеніңше, көшіп келіп оңалғанбыз.
Бірақ, қаны бір, жаны бір бауырласпыз
Сол үшін айта алмаймыз деп — оралманбыз.


Камаладдин Нұралы ұлы
Рудный қаласы. 2014ж. Мамыр.






Жаңбыр.

Құйуын қашан қояр мына жаңбыр,
Бар жерді көл қылып жылаған бір.
Жас емес, нұр болып қане жаусын
Әр тамшың моншақтай сенің жаңбыр.

Шелектеп құй, төгіл жаңбыр тиылмастан,
Бұлттардан тұнжырап тұр ғой аспан.
Әр тамшың мұңың ғой, сырдай шерткен
Мұңымды шаққым келед менде саған.

Құй жаңбыр, өксігіңді ішке тықпа,
Көңілін адамның бірақ жықпа.
Жарқырап шыға келсе күннің нұры
Жасыңды жинастырып сенде тоқта.

Адаспай мезгіліңмен жауғай жаңбыр,
Қуансын нөсеріңе адам әр бір.
Жадырап қалайық сенен кейін
Тамшыңмен берекені жерге сіңір.

Нұрысың Алланың көктен жауған
Құлпырады жаңбырдан менің аулам
Жер бетінде күтіп жүр алаңдаумен
Зар болып жаңбырға талай адам.


Камаладдин Нұралы ұлы
Рудный қаласы. 2014ж. Мамыр.
Камаладдин
kamaladdin@inbox.ru
10-05-15 13:21
Тағыда Тамды туралы...

Тамдыбұлақ. Туған ауыл. Керегі бар,
Талай-талай тарихтан дерегі бар.
Біздің мекен, әлі сол көшумен жүр
Зарлы мұңы, ауырған жүрегі бар.

Қызылқұм, Ақтау тауым, түске кірме,
Ойласам алаң түсер көңіліме.
Алдымда айнадай боп сен тұрасың
Көз тастап үңілгенде өміріме.

Тамдыбұлақ қымбат маған ескілігің,
Атыңда сенің жатыр үлкен ұғым.
Тағдырың тәлкек етті, сені жерім
Қаласың жүрегімде болып жырым.

Неше жыл келдің жасап, сағың сынбай,
Өзіңнің бұлағыңның ағысындай.
Сіңдірдің ұрпағыңа баба салтын
Өр көкірек Тауелібай намысындай.

Қанша тұлға жасады көпті көрген,
Шежіреден ұрпаққа моншақ терген.
Ауылыммен, «Елім-ай» деп қоштасамын
Азап барма көшуден туған жерден.

Тамдыбұлақ, бар дәстүр сенде болған,
Атыңды талай ақын жырға қосқан.
Ел шұбырып тағыда қайтама деп
Тамдым-ай, кеткендердің жолын тосқан.



Камаладдин Нұралы ұлы
Рудный қаласы. 2014ж. Маусым.
төлепберген нұрышұлы
tolebi52@mail.ru
09-05-15 16:17
Бірің - ата , бірің - әже , дарасың ,
бойларыңда тұнып тұрған жарасым .
Бір мектепте , бір партада отырған ,
біздер үшін баяғы "қыз" , "баласың".

Мекен еткен бүкіл қазақ даласын ,
бізді бүгін Қазақстаннан табасың .
Кездесуге кластаспен , құрдаспен ,
сайлап алдық Теміртаудай қаласын .

45 жыл жалғап тұрған арасын ,
жастығыңды еске алып бір жанасың .
Қиялменен қайта оралып барасың ,
мектебіңді мың бір еске аласың .
Қали Жолдасов
kali_hoja@mail.ru
08-05-15 23:25
Төкеңнің ұсынысы құптарлық. Бірақ қор ашылса оған мені емес үлкен ақсақалдардың бірін төраға етіп сайлау керек. Ал біз "барып кел, шауып келді" қатырсақ - үлкен іс. Өмекеңнің мерейтойын жетім қыздың тойындай етпей, дүркіретіп өткізу керек. Жақында Алматыдағы жерлестермен шағын кеңес өткіздік. Қыркүйек айында жан-жақтан өкілдер шақырып, кеңейтілген кеңес өткізуді жоспарладық. Соған дейін де Өмекеңнің тойын өткізуге ықыласты ағайынның пікір-ұсыныстарын жинақтап алу ойда бар. Бәріңізден хабар күтеміз.
төлепберген нұрышұлы
tolebi52@mail.ru
04-05-15 17:29
Өмірзақ ағаға

Тірлікте туысым деп танымай бір ,
Талайлар итше қапты , таба алмай тіл .
Өлеңді өзің жазған өмірі ұзақ ,
Бір ақын әлі күнге жаза алмай жүр .

Жақпадың ел басқарған ұлықтарға ,
Пасықтар мұны сіра ұмытқан ба .
Көре алмай анда - санда ішкеніңді ,
Сылтаумен қудалапты жұмыстан да .

Дөкейлер өлді талай сен жақпаған ,
Боларын кейін қалай болжап па адам .
Көбінен көз көрерлік із қалмады ,
Ал сенен өлмес мұра кітап қалған

Сүюді туған жерді сендей мәңгі ,
Шырқайтын шымырлатып әнің қалды .
Өзіңнің жырларыңнан нәр алады ,
Бар ұлан сүйіп өскен шағылдарды .

Тең көрмей Мекке , Париж , Мәдинеге ,
Табындың Тамдыбұлақ туған жерге .
Ұқсатып өзіңді аға тұрам кейде ,
Маңқиып жатқан биік төбелерге .
төлепберген нұрышұлы
tolebi52@mail.ru
02-05-15 07:29
Барша Тауелібайлықтарға құлаққағыс

Келесі жылы ақиық ақын ағамыз Өмірзақ 80 жасқа толады . Бәріміз жиналып Халықаралық Өмірзақ Қожамұратов атындағы қор құрайық . Мен қордың төрағасына көзі ашық АЗАМАТ Қали қожа лайық деп ойлаймын . Сөйтіп бір жағадан бас , бір жеңнен қол шығарып , көптеп көмектеп ақынымыздың атын шығарайық . Атап өтетін жер - Теміртау болсын . Руза Алдашеваның да айтары бар шығар . Хабарласыңыздар , мүмкін болса осы бастан дайындыққа кірісейік . Пікірлеріңізді күтуші
Аманкелді
amankeldi.turjanov@mail.ru
21-04-15 12:40
Мен сені қалайша ұмытам

Жауынның астында жаураған,
Нәркес көз, жанымды баураған.
Сен неге келмедің сол күні,
Бақшаға гүл толы қаулаған?!


Жылдар да барады жылыстап,
Сөйлесе алмадық дұрыстап.
Сені әлде жібермей жүр ма екен?!
«Тоғайдың ұлдары» бірі ұстап.


Ынтық қып гүл өңді жамалың,
Нұр шашқан кеудеме жанарың.
Мен сені қалайша ұмытам,
Үкілі аруы даланың.


Жым-жырт түн шақтарда атырап,
Сені ылғи күтуші ем жатып ап.
Жетсем деп еліткен арманға,
Кетуші ем қиялға батып -ақ.


Болса да әдетің тырысқақ,
Болса да мінезің ұрысқақ.
Сен келсең, сол бала қалпыммен,
Тосамын алдыңнан гүл ұстап.

Аманкелді Тұржанов
Аманкелді
amankeldi.turjanov@mail.ru
21-04-15 12:37
Тамдының топырағы талай азаматтардың таланты мен өнерін шыңдады десем артық айтпаған болармын. Жуырда 100 жылдығы тойланған Бердалы Оразаұлының ақындық өнерін осы киелі мекен шыңдай түсті десем өтірік емес. Шабытына қанат бітген Өмірзақ Қожамұратовтың жырларынан нәр алмаған, сусындамаған, талантын шыңдамаған ақын аз. Онан соң өзінің көкейге қонымды, жанға жағымды жырларымен жасын оттай жарқ еткен Қайыпназар Шотбасов ағамыздың шығармалары да жұртшылықтың қызығушылығын тудырып, ақыннан әрқашан тұщымды жырлар дәмеленіп жүретін болдық. Алайда, ол кісі де өмірден озып, фәниден бақиға аттанып кетті. Кетсе де ізінен сөнбейтін, жүректерде мәңгі сақталатын жырлар қалдырып кетті. Бүгінде Тамдыдан шыққан Төлепберген Нұрышұлы, Қали Жолдасов, Нұрғали Қарабеков, Полатбек Жанбаев және Шәміл Әбдісаматовтың жазған өлеңдерін, мақалаларын жұрт сүйсіне, құмарлана оқиды. Сондықтан Тамды елі ақынға кенде емес.
төлепберген нұрышұлы
tolebi52@mmail.ru
20-04-15 14:19
Тамдыны сағындым .

Жусан иісі аңқыған ,
Дауылы дүлей шалқыған .
Аптабы ыстық шарпыған ,
Мен Тамдыны сағындым .

Төрт түлігі жайлаған ,
Қызу өмір қайнаған .
Бала күнде ойнаған ,
Мен Тамдыны сағындым .

Жігіт болып жайнағам ,
Серттен айнып таймағам ,
Жан жарымды таңдағам,
Мен Тамдыны сағындым .

Отау тігіп ортадан ,
Ұл , қыз көрген қаншама .
Алыс кетсем аңсаған ,
Мен Тамдыны сағындым

Құмың әйбат сар далам ,
Суың шірбат таң қалам .
Шексіз байлық айналаң ,
Мен Тамдыны сағындым .

Атажұртқа көштің деп ,
Қайрылмастай кеттің деп .
Өкпелеме текке көп ,
Мен Тамдыны сағындым .

Елде қалған ағайын ,
Жылда хабар алайын .
Тойға шақыр , барайын ,
Мен Тамдыны сағындым .
2011 ж, желтоқсан.


Аманкелді
amankeldi.turjanov@mail.ru
20-04-15 11:54
Қали Жолдасовқа! Рахмет, қалеке. Сізден үйренеріміз көп.
төлепберген нұрышұлы
tolebi52@mmail.ru
19-04-15 10:39
Табанымда Тамдының табы қалған .
Құмдарынды көп қуып сағым арман ,
Табанымда Тамдының табы қалған .
Сарыарқадан сәлем қып жыр жазамын ,
Туған жерді өлердей сағынғаннан .

Жалаң аяқ жүгірген күндер қайда ,
Жұлдыз санап көз ілген түндер қайда ?!
"Көктөбедей" төбе жоқ қиялдайтын ,
Шығып алып көз салып бар маңайға .

"Ақтақырдай" тақыр жоқ маңайымда ,
Таңсық енді ыстығың , алауың да ,
Қалмай қуып келгендей жынды желің ,
Кейде апталап соғатын дауылың да .

Бұрқыраған жусан мен сіңіргенің ,
Таза ауаңды тойғанша сіміргенім ,
Естен кетпес ешқашан өлгенімше ,
Туған жерде қткізген күнім менің !

Табанымда Тамдының табы қалған ,
Жетелеген жыраққа асыл арман .
Аунап қунап кетуге келгенмде ,
Баурыңды аш , балаңды тосып алдан !
2012 ж,ақпан.
төлепберген
tolebi52@mmail.ru
19-04-15 10:18
Қызылдың кемеріне ағар құлап,
Болыпты баяғыда жалғыз бұлақ.
Тамшыдай тамып кеткен абайсызда,
Атанып кеткен содан Тамдыбұлақ.

Бұлақтың бойына кеп ел жиналып,
Көбейген көп рулы болып халық.

Қастерлеп көздің басын қоршап алып,
Суында жүзген дейді түрлі балық .

Арада жылдар өтіп бұлақ бітті ,
Аралдың әсері ме қурап кетті .
Жайқалып өсіп тұрған жас құрақты ,
Тұзды жел тамырынан улап кетті .

Суы жоқ тақыр болып талды бұлақ ,
Ән болып көкейімде қалды бұлақ .
Мен сені өлгенімше ұмытпаспын ,
Туған жер -Тауелібай , Тамдыбұлақ !
Қали Жолдасов
14-04-15 06:20
Аманкелді Тұржановқа! Өлеңің ұнады. Жырларын тұщынып оқып жүрген Нұрғали, Полатбек інілерімнің қатары көбейгеніне қуанып отырмын.Жақсы жырларың көбейе берсін!
Аманкелді
amankeldi.turjanov@mail.ru
07-04-15 07:58
Тамдыға арнау

Тыңдасаң сыр шертетін өмірінен,
Талай саңлақ түлеген өңірінен.
Мыңғырған төрт түлігі төскейінде,
Өркендеткен Тамдыны өнімімен.

Тәңіріміз жаратқан «алтын» ғылып,
Талап беріп, арманға талпындырып.
Бұл өлке жалындаған шабыт сыйлап,
Өмірзақты шығарды ақын қылып.

Атағы бар өрлеген биік құзға,
Еңбегі оның өнеге ұл мен қызға.
Қаһарман болды Жабай осы ортадан,
Омырауын толтырып жұлдыздарға.

Жұрт сүйсініп, мақтаған өнерлерін,
Талантымен таң қылған көрерменін.
Жыршы, күйші, биші де Тамдының деп,
Айтар едім сұраса өрендерін.

Бөйжеткендер алданбай үмітіне,
Болған ғашық Тамдының жігітіне.
Қыз беріп, қыз алысқан қараған жұрт,
Үйінің түзу ұшқан түтініне.

Қарайтын жанарымен мөлдіреген,
Аман ба екен арулар бұрым өрген?!
Сағындым ауыл кешін азан – қазан,
Қойы маңырап, сиыры мөңіреген.

Көбелекті қуатын гүлден ұшар,
Тәй – тәй басып сәбилер жүрген шығар.
Қылықтарын қызықтап, немеренің,
Ата – әжелер шаттанып, күлген шығар.

Жүрегімнің қағылған дабылдарын.
Тұр тоқтатқым, бір сәтке дамылдағым,
Ақ қағазға төгілген сағыныш боп,
Жырын мына ұлыңның қабылдағын.

Аманкелді Тұржанов
Ben
Damatol Loans
28-01-15 09:51
ЧАСТНЫЙ кредита кредитор;
Здравствуйте Заинтересованные Заемщики
Мы можем дать вам кредит без залога.
Этот кредит предложение урегулировать все долги и начать свой бизнес. Не беспокойтесь о вашей плохой кредитной историей, потому что мы работаем в качестве частного займа компании. Свяжитесь с нами для получения дополнительной информации;
damatolcreditfirm@gmail.com
Айсулу Сулейменова
s.a.a_123@mail.ru
22-12-14 11:42
Туган жерим Тауелибай Тамдыбулак аттеген ай кызылкумнын аптаптагы ыссы кумымен,мункиген жусандары ай когерген кеурегимен жайкалган кызгалдактары тандыр наннын буркыраган ииси самауырыннын кернеуинен шыккан тутини тунги жулдыздарды тамашалаткан тапшандарай шопан атаны ориске шыгарып салып кутип алган аже аталарым ай ауылымнын куыстары домсоветтин алдындагы жалгыз туир фонтаны,базарда талдан тогилип тускен туттары пекарныйдан бастап аэропорттан аскан узын арык булагы бари де елес секилди гайып болды бир корген тустей жалган дуние деген соз осыдан шыккан екен ау откен куннин бари жалган болып калды жай гана естелик
Полатбек Жанбаев
Zhanbaev_Polatbek@mail.ru
02-10-14 13:34
ӨГІЗТАУЫМ

Кім білген Өгіз жайлы жыр құрарын,
Сағынып сонда да ұлың жүр құмағын.
Таулардан басталатын аппақ шапақ,
Аязын қаңтарлардың сындыратын.

Кім білген Өгіз деген таудың барын,
Сол тау деп шабытымның саудым бәрін.
Тоқтытау, Керегетау қатар жатқан,
Мен сонау тасты өңірдің аулынанмын.

Кім-кімдер қадіріңе жете белген,
Мен болсам жырдың ердім жетегінен.
Құт қонған шаңырағым таудың ұлық,
Тап осы етегінде көтерілген,

Тау болдың жырдан өлең жаттаттырған,
Қойтасын сары аязға қақпақ қылған.
Кең дала, ақ шағылды қарауылдап,
Өгізтау қызылқұмды бақылап тұрған.

Полатбек ЖАНБАЕВ, 8-702-46-87-133

Полатбек Жанбаев
Zhanbaev_Polatbek@mail.ru
10-09-14 13:03
С А Ғ Ы Н Ы Ш

Сағынам қалқам айтқан мен айталмағанды,
Қалаған көңіл өзіңнен қайтармағанды.
Түскенде ымырт кездескен кешті сағынам,
Алмастырмаған өзіңе жайдармандарды.

Кіресің жиі жабырқау шақта түсіме,
Білмеймін жаным алдың ба мені түсіне.
Қоштасқым келмей қарайлап кеттім кездескен,
Қиырсыз жатқан ауылдың шексіз түзіне.

Қоштасқым келмей тұрғанда қалай жай табам,
Жабырқау жүрек жаңылмай әлі айтады ән.
Өзіңсіз жерде суалып қалған сұлыдай,
Қызылқұмды аңсап сүрініп тұрдым қайтадан.

Бастағы байлық сезімсіз жерде соқыр бақ,
Орныңда сенің қайтейін бүгін отыр жат.
Өзіңнен қалған біткенмен мені күйзелтер,
Жүректе жатқан жараның орны қотырлап.

Полатбек ЖАНБАЕВ
Қали Жолдасов
kali_hoja@mail.ru
22-07-14 07:56
ТАЛАНТ ТАҒДЫРЫ
немесе әдеби ұрлықты реминисценциядан ажырата білейік

Қайтеміз, өткен шақты айтамыз да. Шын мәнінде де Өмірзақ Қожамұратов алдыңғы қатар ақындарды айтпағанның өзінде, қалың жыр сүйер қауым сағына күткен ақын еді. Бірақ, оны елеп-ескермей, тіпті, одан да тереңдете айтсақ ұмыт қалдырып, сыртқа тепкен өзіміз. Ия, бірлі-екілі аға ақындарымыз оның алғашқы аяқ алысына қуанып, үміт артқанын айтпасақ, онда, оларға қиянат жасағанымыз. Мысалы, аға-ақын саналған Әбділда Тәжібаев: «Өмірзақ арналы да ойлы лирик болатын нышан білдіреді, жақсы үні мен жақсы сырлары бар әуезді үндері оқушыны сезімге бөлейді, әсем ырғақтар бесікше тербейді. Әр алуан суреттер елестеп, әр алуан дыбыстар ойнайды. Өмірзақ әлі жас. Оның қазіргі жырлары қуантса, болашағы зор үміт күттіреді», – дегенде, оны көпшілік аға-ақындарымыз жас қаламгерге берілген артық «аванс» ретінде қабылдаған. Тіпті, жас ақындарды көрсе елден бұрын елпектейтін Әбу Сәрсенбаев ағамыз болса: «Өмірзақтың бойында ақынға тән байқағыштық, суреткерлік бар», – дей келіп, ақынның сыршылдығына баса назар аударғанын Әбділда Тәжібаев пікірімен үндестірсек, онда Қожамұратов назардан тыс қалмаған сияқты көрінер. Бірақ, соған қарамай осы бір мақтаулардан кейін-ақ ақын шығармашылығына үмітпен қараушыларға қарағанда, қызғанышпен қараушылардың саны артпаса кеміген жоқ. Оны өз қатарлары Оспанхан, Мұқағали, Свет Оразбаев, Ізтай Мәмбетов, Зейнолла Серікқалиев, Сейфолла Оспанов, Дулат Исабеков сияқты әріптестері де назардан тыс қалдырған жоқ. Соған қарамай ақынның өлеңде де, өмірде де шын мағынасындағы бағы ашыла қоймады. Егерде ашыла қалған жағдайда Мұқағали Мақатаев ол туралы: «Осы пақыр әзірге пойызға билетсіз мінген адам тәрізді. Өз құрбыларының қатарынан орын тимей-ақ қойды осыған, бірде-біріміз оған кел деп те, кет деп те ниет білдіре алмадық. Мынау барың, мынау жоғың демедік. Бұған Өмірзақ тұрарлық еді», – демес еді ғой. Көзі тірісінде бірлі-екілі ағалары мен қатарларының көңіл шуағына ілінген ақын өзін қалған әріптестері мен оқырмандарына толық дәлелдей алмады. Өйткені, оның алдында «қызғаныш» атты алдырмайтын алып тау жатқан болатын. Ал өмірден өткен соң «көзден кеткен адам көңілден кетеді» деген принцип өз дегенін істеді. Әлі де солмыз. Тек бүгін ғана Қали Жолдасов деген азаматтың мұрындық болуымен тілге тиек етіп, әңгіме етіп отырмыз.
Неге Өмірзақ Қожамұратов көзі тірісінде де, өмірден өткеннен кейін де елдің де, ақын қатарларының да есінен жазықсыз, қисынсыз, орынсыз аты-жөні жоқ шықты. Оны көзі тірісінде көріп-білгендер оның ірі ақын екенін білді. Бірақ, оның ақындық тұлғасын көзге іліп, сөзін кұлаққа кыстырмады. Қазақ поэзиясына шын, шынайы таланттар аздық етпейді. Қазір де оны Мұқағали, Төлеген сияқты асқақтатып айтсақ неміз кетер еді. Қызғанып, бөліп жаратын ештеңе жоқ. Әйтпесе ақын Өмірзақ:
Біле кет!
Ақылдан адасқандардың,
Ажалдан адаспайтынын.
Тақ үшін таласқандардың,
Табытқа таласпайтынын,
– демес еді ғой. Бұл – қазадай қасіретті де, табыттай ауыр да, тотияйындай уытты да ащы өлең жолдары. Күнделікті көп шындыктан биік, терең, кең, иманға негізделген ұғым түсініктегі жалқы ақиқатқа ден алдырған жыр жолдары. Міне, осындай ақын неге ұмытылып, ауызға аз түседі. Бірлі-екілі жастарымыз болмаса, олардың көпшілігі Өмірзақ Қожамұратовтай ақын бар екенін білмейді. Яғни, біз әлі күнге дейін белгілі бір тізімнен шыға алмай, көргенімізден таңбай, ұстағанымыздан айнымайтын деңгейде ғана шын да шынайы ақындарыды іздейді екенбіз. Әйтпесе, Мағжанды жаппай біліп, ол ұстаз санаған, тіпті, оның тұңғыш кітабын шығарған Бернияз Күлеевті неге білмейміз. Сондай-ақ, Өмірзақпен үндескен Мұқағалиды, Төлегенді аузымыздан тастамай, тізімнен қалдырмаймыз да, Өмірзақ Қожамұратовты елеусіз қалдырамыз. Мен оған Меңдікеш Сатыбалдиев, Марат Отаралиев, Совет Оразбаев, Құдаш Мұқашев, Жүсіп Қыдыровты қосқан болар едім. Соған қарағанда біздің жадымыздың «шығармалық жиып-тергені «соқыр көргенінен жазбайдының» кері болса керек.
Сезім – дербес, жеке бастық құбылыс. Бір сөзді, бір ойды, идеяны бәріміз бірдей әр қырынан айтып, жаза беруіміз заңдылық. Бірақ, таңдану, мұңдасып, мұң кешу, қайғы-қасіретін тарту, лап етіп жанып, жалп етіп өшу сезімін әрқайсысымыз әрқилы, яғни, жеке дара дербес кешеміз. Оның куәсі – Өмірзақ, Мұқағали, Төлеген жырларындағы бір-біріне ұқсамайтын, кей тұстардағы алуан сырлы өлеңдер. Өмірзақ Қожамұратов поэзиясының ерекшелігі де сонда. Оның поэзиясы ешқандай мектептік деңгейге келмейді, не шәкірттік кезеңге жатпайды. Ақын жырын біз тағдырмен байланыстырамыз. Өмірзақ Қожамұратов жырының жалаң газет бетіндегі мақалалардай оқылатын өлеңдерден артықтығы – көркемдігінде, образдылығында, саздылығында.
Боз қырау түскен бозаңда,
Бозамық тұман көз жұмсаң.
Боз ала таңғы азанда,
Бусанып тұрды боз жусан.
Сан рет өліп, тіріліп,
Сарғайып кеткен өмір-ау.
Санаңда тұрған ілініп,
Бозторғай күміс қоңырау.
Бұл – музыка, саз ырғақ, жанның табиғатпен үндескен тұсындағы ақынның көңіл-күйі. Блок «Поэт – сын гармонии» яғни, «Ақын – үндестік ұлы» дегенде осыны айтқан болуы керек. Абайдың «Тілге жеңіл, жүрекке жылы тиіп, теп-тегіс жұмыр келсін айналасы» деуі де саяды емес пе?
Біз жоғарыда сөз басында Мұқағали Мақатаев пен Төлеген Айбергеновті, енді оларға тағы да біршама ақындарды қосып, Өмірзақ Қожамұратов үндескен дегенді аты аталған ардақты ақындарымызды кеміту үшін айтып отырған жоқпыз. Әдебиетте, жалпы өнер атаулыда «реминисценция» деген ұғым-түсінік бар. Оны латын тілінен аударғанда «естелік, есімдегі, еске түсіру» деген сөз болып шығады. Реминисценция – тарихи-табиғи шығармашылық категория. Яғни, өткен, бүгінгі ақындардың поэтикалық байланысының бір көрінісі. Егерде кейбір образдар, сөз орамы, тіркес, бірдей сөздер мен сөйлемдер, жолдар, жалпы ырғақ бір ақындардан ауысып, екінші ақындармен үндесіп жатса, ол ешқандайда көшіру немесе ұрлыққа жатпайды. Оны шығармашылық тілде «реминисценция» дейді. Шығармашылық психология, уақыттың тыныс-тіршілігі, алуан көріністер мен лептердің біртектілігі, тарихи-табиғи оқиғалар бірлігі акындардың, бір-бірін қайталауына ерік-еркінінен тыс әкеліп соқтырады. Мысалы, Мұқағали Макатаевтың мына бір жолдарына назар аударалықшы. Ақын «Отыз бесінші көктемім» өлеңінде:
Отыз бес күз,
Отыз бес қыс,
Отыз бес жаз,
Осал өмір емес-ау, отыз бес жас.
Отыз бес жыл өткердім,
Отыз бес жыл қуарып,
Отыз бес жыл көктедім, – десе,

Өмірзақ Қожамұратов:
Жалаңтөс кіріп тасқынға,
Нөсердің бұлтын ойнаттым.
Осынау аспан астында
Отыз бес рет тойлаппын.
Отыз бес құздың басында,
Отыз бес гүл-гүл жайнаппын.
Отыз бес қыздың қасында,
Отыз бес бұлбұл сайраттым.
Отыз бес оқты қабылдап,
Отыз бес оққа қарылдым.
Жүрегі жүрген жалындап,
Отыз бес,
Сенің арыңмын! – дейді. Осындағы екеуінің басынан кешкен оқиғаларының бір көрінісі, қас-қағым сәттегі көңіл-күйлерінің үйлесуі, өлең ырғағын былай қойғанда сөз сөйлемдерінің қайталануы әрі сөз саптауы адамды таң қалдырады. Мұқағалидың «Автограф», «Акқулар ұйықтағанда», «Мен басымнан қорқамын» секілді өлеңдерін оқып отырып, оның Өмірзақ Қожамұратовтың сол тақілеттес өлеңдерін бағыт-бағдарға алғанын байқауға болады. Екі ақын өлеңдеріндегі образдық және ырғақтық, кей тұстағы мазмұндас үндестігі еш ерсі емес. Өйткені, заманы, уақыты бір қос таланттың бағыт-бағдарлас болуы заңдылық. Төлеген Айбергенов жырларының да Өмірзақ өлеңдерімен астасып, қоян-қолтықтасып жатуы да сондай. Сол кездегі көзбен қарағанда енді бір жас ақын Зейнолла Тілеужанов өзінің «Лебіз» кітабында:
Күндерді алдап өлеңмен,
Жылдардан жанда сыз қалды.
Жылату оңай болғанмен,
Жұбату қиын қыздарды, – деп толғаса,

ақын Өмірзақ Қожамұратов:
Аққудың көгілдіріндей,
Күнәдан пәк, ей, мүсін.
Жылатып алып біреуді,
Жұбату оңай деймісің, – дейді. Осынау жолдардағы сөз қайталану арқылы бір көңіл-күйді білдіру екі ақын тарапынан да шынайы поэзия тудырған. Бұл жолдар – өмірдің өзінен ойып алынған шумақтар. Негізі акиқат. Енді тағы да бір мысалға жүгініп көрелікші. Көпшілігіміз өлеңін жатқа оқитын Төлеген Айбергенов:
Сен өзімді көрсең,
Тұрысым осы менің.
Ал мендегі ғаламат сезімді көрсең,
Шошыр едің, – десе,

Өмірзақ Қожамұратов:
Білмеймін сені,
Мен сені,
Жолсерік болып тосып ем,
Сезімді көрсең мендегі,
Сен қазір, жаным, шошыр ең, – дейді. Осы бір төкпе жыр үлгісіне жататын шумақтар жаңа сарындағы ырғақ, дәстүр жалғастығымен мені қатты қызықтырады. Міне, бұнда да ақындар үндестігін байқайсыздар. Енді тағы да бір ақынға жүгініп барып мысалдарымызды тоқтатсақ деп отырмыз. Кеңшілік ақын «Тобық» атты өлеңінде:
Құдашаға мен де бір тобық бергем,
Сұраған соң ол дағы тауып берген.
- Не қалайсыз? – дегем мен үміттеніп,
Қалағанын айтуға қауіптенген.

Ән қалаған.
Алдарқап, алаңдауға,
«Құдашаны» кайырып тәмамдағам.
Тәмамдамай қайтейін – іңкәр дүние,
Оған да арман, айта алмай маған да арман,
– десе,

Өмірзақ Қожамұратов:
Құралайдай қунақ қыз тобық берген,
Тобық берген сәтінен торып келген.
Ай, апталар түскесін арамызға
Ұмытқан да шығар деп жорып келген.

Аяғымды келтірді-ау аспанымнан,
– Тілегің не? – дей бердім сасқанымнан.
Ән тіледі...халімді біле тұрып,
Қайран бола қойсын ба қашқанымнан.

Ән салған боп, домбыра дыңылдаттым,
Ән емес-ау, өзімше ыңылдаппын.
Құралайдай қунақ қыз құдашаны
«Әләулайды» айтып-ақ жымыңдаттым,
– дейді. Бір оқиға, бір сезім легі жырға көшкенде осылай сөйлейді. Қазақы әдет-ғұрып, салт-дәстүрден өрген осынау өлеңдегі оқиға қозғалысы маған ұнайды. Бірақ, озық өлең үлгісі дей алмаймын. Ұйқастары әлсіз, жалаң, жалпы. Жоғарыдағы біз келтірген үш-төрт ақындардың бір-бірін қайталаулары неліктен? Бұл не? Бір-бірін конспектілеу ме? Әрине, жоқ. Бұл жоғарыда біз айтқан реминисценциялауға жатады. Мұндай бірін-бірі қайталаулар әдеби, шығармашылық процестерде кездесіп отырады. Өйткені, поэзия – жанды қозғалыс. Табиғаттың төрт мезгілі, уақыттың толқыма лептері қаншалықты қайталанса, өлеңнің де соншалықты қайталанып жатуы бек мүмкін. Яғни, заңдылық. Мұны реминисценциялау дейміз. Тіпті, орыс ақындарының өзі бір-бірін жиі қайталаған. Мысалы, Пушкиннің «Гений чистой красоты» деген жолы Жуковскийден алынған. Байрон «Хочу я быть ребенком вольным» десе, Есенин «Я хочу быть отроком светлым» дейді. Дәл сол жолдарды Қуандық аға Шаңғытбаев «Бала қылшы балдырған баяғыдай», Мұқағали «Сәби болғым келеді» деп қайталайды. Бұл процесс поэтикалық бастаудың көзі. Арысы үндесіп, сөз сөйлемнің алмасып, қайталануы арқылы өлең өрісі кеңейіп, ішкі иірімі байыған. Тағы бір мысал. Сабырхан Асановтың «Өмір өтіп барады, өмір өтіп» жолдарын Жарасқан Әбдірашевтен жолма-жол кездестіресің. Тұмағаң – Тұманбай Молдағалиевтің «Екі Тұмашы» мен Жарасқан Әбдірашевтің «Екі Жарасы» да дәл сондай. Анна Ахматова «И такая могучая сила» десе, Блок «И такая влекущая сила» дейді. Некрасов «Лес обнажился, поле опустел», – деп толғаса, Леонид Андреев: «Лес опустел, и поле обнажилось», – деп қайталайды. Жуковский «Последний бедный лепт» десе, Пушкин, Евгений Онегинде сол сөзді айна-қатесіз жаңғыртып, нақ сол күйінде тілге тиек етеді. Ендеше, біз бір-бірінің жолдары мен сөздерін қайталаған ақындарды ұрлықшы немесе көшіруші демей, оларға шығармашыльқ үндестіктен туған бірін-бірі қайталау деп қарауымыз керек. Мұның барлығын мысалға келтіріп отырғандағым, жоғарғы аталған ақындардың барлығы да Өмірзақ Қожамұратовпен үндескен. Бұл сөзіме ешкім де намыстанбауы керек. Және оның астарынан бәле іздеп жатушылық та артықтық. Мен жоғарыда аталған ақындардың ешқайсысының беделін түсіріп, абыройын төккім келмейді. Менің сөз етіп отырғаным – таза әдеби процесс. Ал, егерде оны түсінбей, оның астарынан кімде-кім бәле қуса онда оларға алдарыңнан жарылқасын деймін де қоямын. Өйткені, өлеңдегі сауатсыздық қашанда да қай кезенде де кездескен, кездесе береді де. Бұны шегелеп, қадап, нықтап, тарата айтуымның себебі орыстың, тіпті, Қытай, Жапон прозаиктері «Біз Гогольдің «Шинельінен» шыққанбыз» дегенді ешуақытта намыс көрмеген. Және ол әлемдік әдеби айналысқа түсіп кеткелі қашшан.
Жалпы, реминисценция – құрылыс материалы сияқты, бір ақынның сөз, сөйлем, образ ырғағын пайдалану арқылы тосын да жаңа бір ой түйіп, мазмұн ашу. Өмірзақпен жоғарыдағы мен тілге тиек еткен ақындардың айырмашылықтары осы тұста. Сондықтан да сөз бен сөйлем қайталау еш қылмыс немесе ұрлық емес. Ол үнемі қозғалыс үстіндегі жанды организм, яғни, поэзияның бір тұстарда кездейсоқ немесе заңды қайталанып үндесуі. Мысалы, Мұқағалидың «Жан азасы» реквиемі Пушкиннің «Моцарт и Сальериімен» жолма-жолды былай қойғанда, басталған тұста-ақ деталь ұқсастығымен көңіл аударады. Реті келгенде айтайық, қазір ұмытылып бара жатқан марқұм ақын Сейсен Мұхтарұлының «Келші қарғам, маңдайыңнан иіскейін» деген өлең жолдары Мұқағалида сөзбе-сөз қайталанады, тіпті, ұйқастары да «тиіспейін» болып қайталанғанын оқығанда таң қаласың. Бұл – ақындар табиғатының үндестігі мен оқиғалардың өмірде қайталанып, әрбір ақынның басынан өтетіндігінің белгісі.
Жалпы, Өмірзақ Қожамұратов – сұлулыққа құмар, табиғатпен үндескен ақын. Оның «Тау жаңбыры» деген өлеңіне назар аударалықшы:
Тұратын ылғи ой қаптап,
Ақын ғой мына тау деген.
Найзағай – қалам ойнақтап,
Төсінен бұлттың сауды өлең.

Немесе:
Төбемде еркін аунаған,
Жел айдап, бұлтты тоздырып.
Күндерім үшін жаумаған,
Арқамды кетті-ау қоздырып.
Осы бір жолдардан оқып отырып, табиғат пен ақын стихиясын қатар қоюға болады. Өйткені, екеуі де – Алла жаратқан құбылыс. Олардың бір-бірімен сырласуы да, үндесуі де сонда. Өмірзақ Қожамұратов лирик қана емес, үлкен ойлы ақын да. Оның қысқа қайырым өлеңдерінен бастап, «Сезім дәптеріне» дейінгі аралықтағы жырларын оқығанда оған еріксіз көз жеткізесің. Ол тағы бір өлеңінде, яғни махаббат жырында:
Сәуірдің желі біз күткен,
Сәруар гүлді желпігей,
Құлпырып шықты қыз біткен,
Қарға аунап тұрған түлкідей.

Қуанышыңа, қайғыңа
Жатпаймын әсте таласып.
Аспаным куә, Ай куә,
Тұрғандарыңа жарасып, – дейді.

Немесе:
Ағызып барады ағын,
Айды – алтын жұмыртқаны,
Қағады барабанын,
Бақалар ымырттағы, – деуіне неге таң қаламыз. Осындағы жанды суреттер мені еріксіз қайран қалдырады. Бұл өлеңде де Айбергенов ырғағы бар. Өмірзақта мұндай өлеңдер өте көп. Оның барлығын шағын мақалаға сыйғызу еш мүмкін емес. Сондықтан да, құрметті оқырман, қалған жыр-ләззатын Өмірзақ Қожамұратовтың «Сезім сәттері» кітабынан алыңыздар. Біз бағыт-бағдар беріп, жол сілтеуші ғанамыз.
Мен азды-көпті Өмірзақ Қожамұратов туралы ойларымды алдарыңызға жайып салдым. Ақынның ендігі жыр-тағдырына уақыт төреші. Жалпы, Өмірзақ Қожамұратов – өзінің атақ-даңқымен емес, тіпті қызметімен де емес, тағдырымен ақын. Ешқандай қызмет те, атақ-дәреже де ешкімді ақын ете алмайды. Сондықтан, мектеп пен пешене ұғымы – бір-біріне қосылмайтын ұғым, түсініктер. Ақындардың бір-біріне ықпал етуі мектеп болса, ал бір-біріне ұқсамаулары – тағдыр-пешене. «Пешенесіне жазылған» деген меңзеудің де сыры сонда. Ендеше, тағдыры ақын еткен Өмірзақ Қожамұратовтың жыр кешін – өткізіп отырған Қали Жолдас секілді жігіттерге үлкен рақмет айтамыз. Ақынын ұмытпау ұлтын ұлықтаумен пара-пар іс-әрекет. Ендеше нағыз ақындарымызды жас жігіттер сияқты ұлықтай білейік, ағайын!
P.S. Назарларыңызға ұсынып отырған «Талант тағдыры» мақаламыз, кезінде өмірден өткен талантты ақын Өмірзақ Қожамұратовтың «Сезім сәттері» атты жаңа шыққан кітабына байланысты тұсаукесерде жасалынған баяндама еді. Баяндама жасалып біткеннен соң Мұқағали Мақатаев пен Төлеген Айбергеновтың кейбір жанашырлары маған: «Сен ұлы ақындарымызды жыр ұрысы аттандырдың», – деп дүрсе қоя берді. Мені таңқалдыратыны – біздің әдебиетімізде өздеріндей сауатсыз адамдардың жүруі ешуақытта да поэзиямызды өсірмейтінін білмейді-ау, шіркіндер. Тіпті, олардың әлемдік әдебиетте реминисценция деген ұғым-түсініктің барлығын білмеуі ұят-ақ. Мен егер де бүкіл дүниежүзі ақындарынан Мұқағали мен Төлеген Айбергеновтың, Өмірзақ Қожамұратовтың, Қуандық Шаңғытбаевтың, Кеңшілік Мырзабековтың, Зейнолла Тілеужанов сияқты ақындарымыздың бір-бірімен үндескеніндей жайларды мысалға келтірсем, онда бір мақала аздық етер еді. Сондықтан да, ақындардың бір-бірімен үндесулерін немесе бірін-бірі қайталауларын ұрлық емес, шынайы да, шын мағынасындағы табиғаттарының бір-біріне жақындығы ретінде қабылдау керек. Өйткені, өмірдің олардың өлеңдерінде образға оралып, бейнелі де адам түсінбейтін жағдайларда үндесуінің өзі Алланың олардың аузына сөз салуындағы бір құдіреттің нышанын көрсетсе керек. Мысалы, өмірінде тірі қазақты көрмеген орыс ақыны Осип Маңдельштамның:
«Божье имя, как большая птица,
Вылетело из моей груди» –
(1912)
Деуімен, 1937 жылы атылып кеткен Николай Клюев деген ақынның:
«И сердце птичкой из груди,
Перепорхнуло в кущи роя» –
(1937)
Деуінің біздің тірі орысты көрді ме, көрмеді ме білмеймін. Кемпірбай ақынның:
«Кеудемнен көкала үйрек қош деп ұшты,
Сол шіркін, кәрі жолдас өлең білем», –
Деуінің аралығында не жатыр? Міне, осынау үш ақын жырының бір-бірінің сөздерін қайталап, жыр мазмұндарының үндесіп жатуларының өзінде қандай құдірет бар?! Бұл – нағыз ақындарға берілетін ерекше қасиеттер. Оны адам емес, Алланың өзі қадағалайды, әрі нағыз ақындардың ауыздарына көзге көрінбейтін құдіреттер арқылы бірін-бірі қайталаған сөздер салады. Міне, осыны әдеби тілде реминисценция деп атайды. Ал, біздің сауатсыздарымыз болса бұдан ұлы ұрлық көреді. Қандай да ақын болмасын немесе жазушы, сыншы болмасын сауатты болмаса, әрі білімді болмаса онда өлеңді де, прозаны да, одан тіпті тереңдетіп айтсақ сыншылықты да қоюы керек. Сондықтан, әдеби ұрлықты реминисценциядан ажырата білу керек. Нағыз ақындықтың құдіреттілігі сонда.
Қазір, сол бір кештегі баяндамадан соң мені ата жауы санайтындардың саны көбеймесе, кеміген жоқ. Мен оларды бар болғаны әдеби мәселеде сауатсыздардың қатарына қосып, оларға «Алла алдарыңнан жарылқасын» деген тілеу тілеймін де қоямын. Олардың арасында өздерін ақын санап, кеудесін қағып жүргендер де бар. Ал, енді поэзиядан алыс, қарапайым оқырманға өлеңнің қыр-сырын түсіну үшін «сауатты да, білімді оқырман болыңыз» деген тілек қана айтқым келеді.

Аманхан Әлімұлы, «Үшқоңыр», №8, 18 тамыз, 2010 жыл
Полатбек ЖАНБАЕВ
Zhanbaev_Polatbek@mail.ru
30-05-14 14:36
ТАМДЫҒА КЕЛ

Тамдыға кел, болмас бұлт көкте бір,
Есесіне орманы бар сексеуіл.
Құм мен тастан жаратылған шөлейтім,
Таңырқама бар ырзығын төксе бір.

Тамдыға кел, жылқы өрген тебіні,
Осында бар ішер шұбат тегіні.
Төрт түлігі түгел өрген далам бай,
Арудың да қатар жүрген бегімі.

Алтынға бай қазыналы айлағы,
Ойнақтайды келесінде тайлағы.
Бар тамаша Тамды деген құт елде,
Жастың мұнда сауығы мен сайраны.

Ақтауы тұр тасты ару қып жасатқан,
Өзіме іңкәр бала жастан осы ақ таң.
Тілі таза өткізгендей сүзгіден,
Басқа ұлт жоқ өзіміздің қазақтан


ШӘМШІ КЕЛГЕН ТАМДЫ

Қалдаяқов Шәмші келген Тамдыда,
Ән шырқамау ұят сірә жандыра.
Шөл даланың астанасы сияқты,
Дархан дала қадымнан-ақ паң мына.

Бара қалсаң Тамды жаққа сағына,
Табанды бас ақ құмдардың табына.
Тұлпарынан босамаған белдеуі,
Әнші-ақыннан кенде емес тағы да.

Құт қонады шашбауың мен шашаңа,
Алдан талай қоян, киік қаша ма.
Қарайламай Ақтау жаққа көз таста,
Шәмші келген нағыз Тамды осы ара.

Қызылқұмда көздің қызыл құрты тұр,
Құт даламды кезіп әлі жүр Қыдыр.
Түні бойы көзді ірің шалғанша,
Жыр жазатын Өмірзақтың жұрты бұл.


АУЫЛҒА КЕЛ

Ауылға кел, шөлде барлық мол қызық,
Келсең бақыт қонар, аға, жол түсіп.
Қой қоздады, інгендерім боталап,
Әкем бидай егіп шықты алты пұт.

Ауылға кел, белдеуде тұр тұлпарым,
Тұлпар дайын болса қой дер ұлға кім?
Қой қайыршы, келе түйем боздап жүр,
Қосылып бір келді олармен жырлағым.

Іңірде тұр, көзегі ірің жуылар,
Мұнда ауылда қазақылық буы бар.
Жүн түтеміз, киіз басып, сонан соң,
Айлы түнде кешкі ауылдың шуы бар.

Шаң тұрғызар дейсің кімдер шашаға,
Осында ғой жеңге аттаған босаға.
Сен де келсең, бір қыз тауып береміз,
Бар береке тұнған аймақ осы ара.

Мерей Батырхан улы
arujan_ernur@mail.ru
02-05-14 18:58
ассалоуму алейкум жалпы жамагатка жерлестерим мен али Тамдыда жасаймын ешкайда кошким келмейди бирак кошериз
Полатбек ЖАНБАЕВ
Zhanbaev_Polatbek@mail.ru
04-04-14 09:28
ЖЫРЫҚҚҰДЫҚ
Жастығым өткен аймақ Жырыққұдық,
Ол жерде болсаң, бауырым, қызықты күт.
Адамы мекенімнің кең пейілді,
Болмайды жастарында бұзықшылық.

Аруы айдан сұлу, көз байлаған,
Қарауға тура тіптен төзбейді адам.
Жігіті тауды жығар алпамсадай,
Көтеріп көкпарыны нар байлаған.

Жырықта жаны жайсаң қарттарым бар,
Кие бар адамдардың аттарында әр.
Әжейлер сені таныр әудем жерден,
Сыры мол ауылымның ақтарылар.

Құмына жалаңаяқ барсаң егер,
Иттері алдан шығып арсаң етер.
Таинды өзіміз деп пейіліңнен,
Көңілді әрбір үйде дархан етер.

Тау да жоқ ол алқапта, ылғи құмақ,
Күлімдеп шәй ұсынып қыздар тұрат.
Ақылы көркіне сай аруларым,
Ойнақы мінезі жоқ, ұстамдырақ.

Ізетті жеңгейлерім Жырығымда,
Жағымды мінезі бар қылығында.
Ағамның екі етпейді айтқан сөзін,
Шолпы бар әжем өрген бұрымында.

Сен барсаң Жырыққұдық алабына,
Бата бер бесбармақты табағына.
Бас бермей қайтармайды онда бауырым,
Қондырмас кірбің деген қабағыңа.

Жырықта түйе де көп, кие де көп,
Кім айтар иықтан кеп сүйеме деп?
Желейді әруақтар алдан талай,
Пайдасы тағдырыңа тие ме деп.

Сол Жырық жырақ жатыр сағындырып,
Уақыт дегеніне бағындырып.
Сәлем айт бара қалсаң, бауырларға,
Тілекті менен барға қабыл қылып.

4 сәуір 2014 жыл, Степногорск қаласы. Полатбек ЖАНБАЕВ
Полатбек Жанбаев
Zhanbaev_polatbek@mail.ru
10-02-14 19:42
Ауылды жүрмін сағынып,
Уақытқа деген бағынып.
Тамдының тасы киелі,
Не етем оны жасырып.

Ауасы еді жағымды,
Ашатын менің бағымды.
Шұбаты қандай дәмді еді,
Бір балаң сені сағынды.

Шағылдар еді жұмсағым,
Жазында қалқып мың сағым.
Алаңсыз ойын қуушы ем,
Келіп тұр бүгін жырлағым.

Тамдыда қалды бал шағым,
Не күтер мені алдағым.
Алыстап кетіп барамын,
Сағыныш толы жан-жағым.

Достарым менен құрбылар,
Достықтың сондай құнты бар.
Армансыз адам болмайды,
Замандас деген сыншы бар.

Сағындым сені таңдарым,
Өзіңсіз ұйқым қанбасын.
Тамдыға барсам шіркін-ай,
Өзіне арнап ән басын!
Айжамал
malika.aikа@mail.ru
31-01-14 19:21
Тобжанов Тилеу белгили адамдардын бири Тамдыга улесин коскан ардагерлердин бири болган ауежайдын директоры ким биледи жазып турыныздар .таныган кисилерге салем!
Айжамал
malika.aikа@mail.ru
31-01-14 19:13
салем баринизге мен Тобжанов еилеудин немересимин ол меним нагашы атам . мен онын жалгыз кызы Анардын 2ши кызымын тамдынын беделди адамдаринин бири ким танип билди хабарлассын. нагашым шобдар .озим саргаскамын
Айгүл
aigulald@mail.ru
16-01-14 14:21
Шәрібек Алдашев анда-санда, көңіл-күйі жақсы болып тұрғанында, достарына, жақындарына шағын-шағын өлең арнайтын. Көбісі жазылмай жадында кетті. Мына өлең Жамбылов Әлімқұлға арнаған өлеңі. Өзгертілмей, Алдашевтың атынан беріліп отыр.

Жамбылов Әлiмқұлға
16–17 қыркүйек айында Жамбылов Әлiмқұлдың үйiнде баласына машинамды жөндетiп жаттым. Бiрiншi күнi марқа сойып, еттi қазанға салған соң, баласы, келiнi, өзi бiр тойдың қонығына кеттi. Бес немересі түнiменен шулады. Қазандағы ет пiсiп кеттi, қамыр салатын кiсi жоқ. Сонымен таңертең шайдың үстiнде былай дедiм:

Жамбылың Жамбыл екен, Жамбыл екен,
Жамбылдың ұрпақтары алғыр екен,
Шулатып балдарын үйге тастап кетiп,
Ел ақтап әке-шешесi қаңғыр екен.

Түнiменен дүсiрлетiп, зiкiр салып,
Көп күттiм “Бұлар қашан қалғыр екен”
Үлкенi балалардың Мадина-жан,
Көп ұлдың iшiнде жалғыз екен.

Асылған қозы етi пiсiп кеттi,
Адам жоқ қамырды салғыз десем.
Бар еттi қазандағы сүзiп алып,
Қайтедi деп ойладым жалғыз жесем.
Табаққа ет толтырып салдым қолды,
Ойладым кетпес деп ешкiмге есем.

Полатбек Жанбаев
Zhanbaev_polatbek@mail.ru
03-08-13 17:22
Ләйлі түні бақ әкелсін Сіздерге!
Бүгін қай күн, Алла рахым еткен күн,
Есеп алар кезі сынды өткеннің.
Алла үшін құлшылықты етейік,
Қабывл болар ниеті тәубе еткеннің.

О, жамағат, адамзаттың ұрпағы,
Тәңірімнің болсын осы біір бағы.
Қадір түні кірпік ілмей шықсаңыз,
Қонғаны де жаратқанның нұрлары.
Қадір
түні бақ болсын!
Алла үшін ниет түзу болсыншы,
Көкіректер жақсылыққа толсыншы.
Армандарға бірге бара берейік,
Жалған дүние кім-кімге де өткінші....
Қали Жолдасов
kali_hoja@mail.ru
24-05-13 10:24
Мына өлең Тамдыбұлақтағы №1-мектептің 1968 жылғы түлектерінің 2008 жылы өткен 40 жылдық кездесуіне орай жазылған болатын. Өз басым аса қадірлейтін Асубаев Жарылқасын мен ағаның сыныптастарына арнадым. Арнау өлеңімнің ақсап жатқан тұстарын және ұшқыр ойды сағыздай созып, айналасын жұп-жүмыр етіп дөңгелете алмаған болсам айып етпегейсіздер.

ТАМДЫ ТҮЛЕКТЕРІНЕ


Елу жыл бұрын мектептің аштың есігін,
Балапан едің желкілдеп тұрған кекілің.
Балдырған шақтың балдай ед, шіркін, қызығы,
Еске алсаң бүгін несі мін?

Қозы-лақ айдап тобықты тасқа тырнатып,
Бәйгеге шаптың, шыбық ат мініп шаңдатып.
Ала доп қуып, белдестің, асық иіріп,
Оралдың үйге құр сүлдең қалып, түн қатып.

Бейкүнә едің, көңілің айна, ар таза,
Ғашықтық «пәле» килікті қайдан ортаға?
Есейіп кенет, жүректі жаулап бір сезім,
Есімін жаздың шимайлап қара партаға...

Ару қыздарға сүзіле көзді қадаған,
Балғын бейнесін шығара алмаған санадан.
Сол түндер қайда... терезесіне телмірген,
Балақсыз қалып, иті де талай талаған?

Шаттанып, шалқып гүл теріп талай қырлардан,
Шертілді сонда мөлтек сырлар мен ізгі арман.
Махаббат жырын жатқа оқып Өмірзақтардың,
Бақытқа балқып, желпіген желмен ырғалған.

Сол күндер қайда... өмірдің қатал ағыны,
Баяу естілер жастық дәуреннің дабылы?!
Бойжеткен бейне, бозбала сезім сағым боп,
Басылып қалған қыз-жігіт шақтың арыны.

Жасыды көңіл, бұрылып артқа қарадың,
Ізіңді іздеп төсінен қыр мен даланың.
Есіңе түсті ме алғашқы мөлдір махаббат,
Ашылып кетті ме аузы ескі жараның?

Ұлы Қызылдың құмында жатыр іздерің,
Алып Ақтаудың қырында жатыр іздерің.
Немере сүйіп, ата-әже болған шағыңда,
Кіршіксіз кездің белгісін неге іздедің?

Мұзбалақ жігіт, күлімкөз қыздар – гүл мүсін,
Бал дәурен күнді сен аңсап әлі жүрмісің!?
Қырық жыл бопты-ау қияға қанат қаққалы,
Қырық рет күтіп жыл құсын.

Бірің қап елде, аттандың бірің қиырға,
Тіршілік еттің, қисынын тауып қиыннан.
Ал кейбір достың ғұмыры келте болды да,
Бақыл боп, топырақ бұйырған,

Теміртау, Орал, Алматы менен Қостанай,
Құт мекен болып, қоныс аударды дос талай.
Туған жер, сірә, өгейсіп кетсін демесең,
Барып тұр жиі Тамдыны ұмыт тастамай.

Ойға алған кезде қиянға көшкен достарды,
Ойлама тіпті: «қырым мен шөлім бос қалды».
Тамдыда бүгін той тойлап жатыр ағайын,
Қоныстой жасап, өткізіп жатыр бастаңғы.

Тамдыда қалған туысқандарың кәдімгі,
Тірлігі мығым, шаруасы оңды, қарымды.
Қонақ боп келсең – алдыңа тосар дәм-тұзын,
Көңілі дархан, пейілі теңіз, жаны ізгі.

Қырық жыл өтті... азамат болып байыпты,
Бәрің де бекзат, мақтауға бәрің лайықты.
Қайдағы жоқты есіме неге салды деп,
Етпеңдер мені айыпты...

Жырымның соңын аяқтап тұрмын тілекпен,
Жас күнді еске ап дір еткен шығар жүректер.
Қайда жүрсең де аман бол, аға-әпкелер –
Тамдыда туып, Тамдыдан ұшқан түлектер!

Қали ЖОЛДАСОВ,
2008 жыл.
Қали Жолдасов
kali_hoja@mail.ru
10-05-13 23:12
“Тамды аруы” туралы талас толастар емес
Бұл әнді Ақтөбе,Жамбыл облыстарындағы Тамды деп аталатын ауылдардың қауымы: “Бұл ән біздің ауылға арналған”,- деп, әрқайсысы өз аудан-облыстарының баспасөзінде жариялап, әлі күнге дейін қызылкеңірдек болып жүр. Оларға айтарымыз: бұл сұраққа жауапты қазақтың бепгілі ақыны Қадыр Мырза Әлінің ” Иірім” атты кітабынан табасыздар. "Иірім" атты кітапта сазгер Шәмші ақын Қадырды үйіне шақырып, Өзбекстанның Бұхара облысының (бүгінде Навои облысының аумағы) Тамды ауданына барып қайтқаны, сондағы елге:”Тамды туралы ән жазам”,-деп уәде бергені, Мыңбұлақта(үлкен елді мекен), т.б. ауылдарда да болғаны туралы айтады. Сол ауылдардың атауларын қағазға түсіріп, осы елден ойша бір қызды “табуын” және сол қызға “ғашық болуын”, сөйтіп сол аруға арнап өлең жазуын өтініпті. Өзі әнін жазыпты. Демек, жоғарыдағы тамдылықтардың таласы - бос әурешілік. Ән Өзбекстандағы Тамды ауданының аруларына арналған. Бұл дәйекке талас болуы мүмкін емес. Бұл ретте бәзбіреудің:”Ән арналатындай ол Тамдының ерекшелігі неде?”-деуі мүмкін. Тамды ауданы – 1928 жылы 12 сәуірде Қазақ АССР-інің құрамында құрылған, Қызылорда облысына қараған аудан. 1943 жылы еріксіз Бұхара облысының құрамына өткізілген. Кезінде(тұрғындарының басым бөлігі 1990-2000 жылдары Қазақстанға қоныс аудармай тұрған кезеңде) түгелдей қазақтар жасайтын аудан болатын. Аудандағы 36 мектептің барлығы қазақ мектептері болды. 70-жылдардың ішінде Шәмшіден кейін Тамдыда болған Бауыржан Момышұлы:”Тілі мен дәстүрінің қаймағы бұзылмаған, барлық мектептері қазақ тілінде дәріс беретін дүниедегі жалғыз аудан – Тамдыға келгеніме қуаныштымын”,-деп босқа айтпаған болса керек. Ендеше “тек қазақтар жасайтын дүниедегі жалғыз ауданға” арнап неге Шәмші ән жазбасқа?!
Сондай-ақ, осы біздің тамдылықтар арасында:”Бұл ән менің әжеме, жеңгеме, әпкеме жазылған”,-деген, тіпті көзі тірі кемпірлердің арасында:”Маған арнап жазылған ән бұл”,- деген талас та бар. Бұл таласқа да тоқтау салу керек. Өйткені бұл ән жеке бір қызға емес(Қ.Мырза Әлінің сөзі дәлел), Тамдыдағы бүкіл әйел затына арналған ән! Құрметпен Қали Жолдасов.

Қали Жолдасов
kali_hoja@mail.ru
12-04-13 14:34
Туелібай - Өзбекстанның бұрынғы Бұхара, бүгінгі Навои облысының Солтүстік аймағын алып жатқан аймақ. Оған Тамды,Үшқұдық аудандары түгелдей, Кенимех аданының, Көкше, Қаратау,Құлжықтау тауларынан бастап, солтүстіктегі бөлігі кіреді. Бұл аймақтың Тауелібай атануы - осы өңірде ірілі-ұсақты 30-дан астам таулар, тау сілемдері, шоқылар бар. Ең биік тауы - Ақтау(948м.), ең аласасы Ұзынтау(165м). Олардан өзге Қазақтау, Арыстантау, Боқантау, Келіншектау, Оғызтау, Керегетау, Алтынтау, Амантайтау, Тамдытау, Жалпақтау, Мұрынтау т.б.таулар бар. Қызылқұм шөлімен араласып жатқан осы таулы өлке мал шаруашылығына өте ыңғайлы. 200-дей жуық өсімдік түрлері өседі. Қақаған қыста малға пана болар ықтасыны: қазан шұңқырлары,ойпаңдары мен терең сайлары баршылық. Сондықтан болар тұяқсыз қалған жұт болмаған аймақ. Ал Тауелібайдан әрі Сырдарияның төменгі ағысындағы аймақта (солтүстік-шығысқа қарай , тіпті сонау Ұлытауға дейін) бірде-бір тау жоқ. Сондықтан ба бұл өлкелерде қыс қатты болған жылдары жұт болып, тігерге тұяқ қалмаған кездер бірнеше рет қайталанғаны тарихтан белгілі. Сонда бұл елдің адамдары бүгінгі Тауелібайда отырған елден көмек сұрап келеді екен. Мал-жаны аман, шалқып-тасып отырған қалың қазақ ағайыннан аясын ба, алдарына қырық-елулеп мал салып жіберетін болған. Ал қуанып қайтқан ағайын еліне жетіп:\"тау ішінде отырған ағайын-туыс бай екен, таудың елі бай екен\",-деп мақтап жүретін көрінеді. Сөйтіп, біздің елді алыстағы ағайын \"Тауелібай\" деп атап кеткен.Тауелібай (кейде Елібай деп те атайды) атауы Сыр сүлейлерінің шығармаларында жиі кездеседі. Мұны мен жалпы ағайын біліп жүрсін деген оймен мәлімет үшін жаздым. Алла бұйыртса, \"Тауелібай\" атты энциклопедияны жарыққа шығаруды жоспарлап отырмын. Өзім Тамдыда (анығы Аяққұдықта) туып, Кенимехта өскен, Үшқұдықта еңбек жолымды бастаған азаматпын. Үш аудан да маған етене жақын. Кезінде, осыдан он жылдан астам уақыт бұрын тауелібайлық жүйрік ақын Наурызбайға сөзін, сазгер Марат қожаға әнін жаздырып, \"Тауелібай\" деген әнді шығаруға үйытқы болғаным да бар. Құрметпен Қали Жолдасов.
duken
duken61@mail.ru
14-03-13 19:06
3 қатарды
Көріктім менің деп оқыңыздар

duken
duken61@mail.ru
14-03-13 18:57
Жалғанда жалғыз, жұлдыз боп жарық, жымиып тұрсаң қиянда!
Үміт боп жанып, шақырсаң кел деп, жапанға жаным сиямба!?!
Көріұтім менің,күнменен айдың ажарыменен таласқан!!!
Қаймықпай келіп, бақ құсым болып, қонақтап қалшы ұямдаІ

Жырым боп жебеп, әлдиіңменен бесікке бөлеп тербетіп,
Тоңдырсаң кейде, отыңа салып күйдірдің кейде, терлетіп
Ынтызар етіп, қол жетпес айға, тіліңді байлап телмірткен,
Жаратқан өзі, ішкізер шәрбәт, алдымен аздап шерлі етңп!

Кеудемнен шығып, құс болып ұшып, кеткендей саған жүрегім,
Өзіңмен бірге, сен жоқсың бірде, дел-сал бір күйде жүремін.
Көрінбей көзге өзіңмен жалғап тұратын үміт жібінен,
Түңілмей, тынбай, күш-қуат алып, нәр алып өмір сүремін!!!


duken
duken61@mail.ru
14-03-13 18:36
Бұгінгі күн қуанышты алтын күн!
Тойлап жатыр әйел-қызы халқымның!
Жарқ-жүрқ еткен көздерінен нұр шашып,
Байқалмайды-ау табы да еш салқынның!

Осы бір күн қасиет пен киелі,
Бүкіл әлем әйел-қызды сүйеді,
Әйел біздің анамыз ғой ардақты!
АДАМ заты басын оған иеді!!!

Құтты болсын ару қыздар шаттығың,
Болсын деймін қайғы-нала жат бүгін!
Қоңыраудай сыңғырлаған күлкіңмен,
Махаббатқа сабақтасып жатсын күн!!!


duken
duken61@mail.ru
25-02-13 15:49
Сен жаным білмейсің ғой, жатқанын жүрегімнің отқа оранып!!!
Дүрс-дүрс соғып зеңбірегін, атқылап қайта-қайта оқтап алып!!!
Ғаламды мың айналып, өмір шіркін тағат таппай немесе тояттаппай!!
Аттай зулап барады-ау, жәутеңдеп оқта-текте тоқтай қалып!!!!

///// ///// /////

Кім біледі жүрегімнің, жалын құшып жатқанын!?!
От жалынмен арпалысып, атып жатыр ақ таңым!!!
Себезгілеп нұрын шашпай, көк аспанның бұлттары!
Жайлап алды-ау өмір атты, гүл жайнаған бақта мұң!!!

///// ///// /////

Қол жетпейтін арманым сүйем сені, соқыр сезім бой бермей аласұрып!
Көк аспанның көз жетпес күйі қане, жаншып жатыр төбемнен аласарып!!!!
Сен болсаң ынтық етіп қалжыратқан, егізі жүрегімнің есерленген!?!
Мініп ап тәуекелдің жел қайығын, кетпес пе ем қияндарға ала салып!!!!

///// ///// /////

Қиял щіркін қалықтап, көкке самғап, қанат қағып!
Түрақтап тыншымады-ау, қара жердің бетіннен тағат тауып!
Саумалдай сұхбатыңмен желіктіріп, кетсеңде үміт беріп!
Жүрек шіркін сағынып, сыздап жатыр, араға сағат салып!!!

///// \\ /////

Үмітпенен қараймын жалбарынып, жаратқан жеткізсін деп жасыл баққа!!!
Әрекет еткенім жоқ, жан сырымды, тұншықтырып тереңге жасырмаққа!!!
Қап түбінде жатпайды қанжар деген, ешкімнің таласы жоқ оған анық !!!
Құздарға қол жетпейтін қыран қонып, жатады орналасып асыл тасқа!!!!


duken
duken61@mail.ru
22-01-13 12:30
Жанымау қойдың мені сағындырып,
Мен жүрмін қиялға еріп сағым қуып.
Жарқ етіп көрінші сен жұлдызым боп,
Жаныңа мен барғанда жанымды ұғып.

Мен жүрмін бір көруге асық болып,
Ай нұқрлы, ақ жүзіңе ғашық болып,
Қос жүрек бірін-бірі ұға білсе,
Жатпайды*ау үй арасы қашық болып.


Сен маған қанат беріп шалықтатып,
Ұшырдың көкке биік қалықтатып,
Махаббаттың болмайды көзі деген,
Жатпайдв-ау ақ-қараны анықтатып.

Ұрасың өзіңді отқа көбелектей,
Сезімнің селін көктен себелетпей,
Шын сүйсен бас иесің, бағынасың,
Балуандай бәйге берген төбелеспей.

Сені іздедім өмірден сен деп өтем,
Ойым жоқ жасыратын ала-бөтен.
Аңсатып, сағындырып, сарғайттың ғой,
Көктегі айым жаныңа қашан жетем?

Өмір өзен, жататын асып тасып,
Шошынып қарамастан құтың қашып,
Ағысқа қарсы жүзсең алас ұрып,
Бақытқа жетесің ғой, бағың асып.

Жасқанбай жанарыңнан жалын шашып,
Өрге жүз, шыңға шырқа жолыңды ашып,
Тура жүр тағдырыңа тайсақтамай,
Езіліп орта жолда қалма жасып!!!

Сырласамын мен сенің елесіңмен,
Ұйықтап жатсам түсіме енесің сен,
Қиялымда бақытқа батып жатам,
Күлімсіреп жаныма келесің сен!

Сені ойласам жүрегім жалындайды,
Бір сезімге батады жаным жайлы,
Жаным сен лайықсың ханзадаға!
«Маған жар сенен артық табылмайды»


duken
duken61@mail.ru
22-01-13 12:27
Мына бүгін сен туылған жарқын күн!
Өзгеи күннің біліп жатыр нарқын кім?
Тілегімді жырмен жазып берейін,
келгенінше менің шама шарқымның.

Саулық беріп алла ашсын бағыңды,
Биік етсін тұғырың мен тағыңды.
Алла жазсын есітуді әрқашан,
Лебізіңді, жанға жайлы, жағымды.

Ден-саулығын, шұғыласын, арайын,
Силап алла, ашсын бақыт сарайын,
Жайна берші уайымсыз, қайғысыз,
Сен қуансаң мен мәз болып қаламын!!!

duken
duken61
17-01-13 18:38
Ассалаума-ғалейкум жақсы қауым,
Келіннің бетін ашып бақ сынадым.
Сіздерге айтқандарын жеткізейін,
Бізден бұрын жасаған жақсылардың.

Ата жұрттың салтынан аттамаймыз,

Жаманды жаман депте даттамаймыз.
Ағайынның ақылын тыңдайтұғын,
Келінді енді қалай мақтамаймыз?

Иіліп алдарыңда тұрған бүгін,
Артқа тастап салтанат құрған күнін,
Келін боп ортаңызға келді міне,
Шалдырып аруақтарға Құрбандығын.

Елміз ғой аруақтарын ардақтаған,
Аруағым қанат берер әр уақ маған,
Әулеттің кешегі өткен әруағына,
Сәлем сал куә болсын барлық жаран!!!

Аулыңда үлгі болар жақсыда бар!
Бал көріп бал ашатын бақсыда бар
Айтайын енді біраз насихат сөз,
Құлақ сап тыңдағаның жақсы болар.

Әр елдің салты басқа, иті қасқа,
Қыз болып келін болу түссе басқа.
Жыртаңдап енді күлу жараспайды,
Кешегі құмырсқа бел қарындасқа.

Сызылып мінезіңді алдырмай жүр,
Ізіңе өсек-аяң салдырмай жүр,
Жалқаулық жақсыларға жараспайды,
Бүгінгі істі ертеңге қалдырмай жүр.

Келін келсе келіннің аяғынан,
Деген сөз бар айтылған баяғыдан,
Атаңды өз әкеңдей құрметтесең,
Енеңнің ақыл-ойын сая қылғын!

Атасымен-анасын ардақтаған,
Жалғанда жаратылған бар жақсы адам!
Адал болса перзентің ақыл ойпы,
Жамандар шошайта алмас бармақ саған!

Қайын атаң әкеден кем болмайды,
Атаңа ешбір пенде тең болмайды,
Атасын құрмет қылып алғыс алған,
Ол, жалған, бұл жалғанда кем болмайды.


Ене деген анаң ғой ардақтайтын,
Оның да көп мінезі бар мақтайтын,
Енеңді өз анаңнан артық корсең,
Ата-анаңның үмітін сен ақтайсың!!!


Қайын енең сабырлы асыл адам,
Қиындықтан қорқып ол жасымаған,
Ұл туып,тәлім беріп, тәрбиелеп,
Бағыңа бағып-қағып асыраған!


Қайын ағаң жайдары, жан ғой, жарқын,
Білетін силастықтың бұл мен нарқын,
Абысын тату болса ас көп деген,
Пайымдап ұғынып ал сөздің артын.


Қайнағаң абыройлы аймағына,
Тайраңдап жүр тайыда тайлағыда,
Қолы ашық, нағыз қазақ, қонақжайлы,
Бал, шекер, қосып берер қаймағына.


Қайын аға бар жерде абысын бар,
Абысынмен тату боп табысыңдар,
Абысын тату болса \"төртеу түгел\"
Өзгеге жібермейді намысыңды!!!

Жеңгелер ғой жолы үлкен шағаладай,
Болама жеңгелерді бағаламай,
Ау жеңгелер келіңдер тамашаға,
Ертелі кеш қазанды жағаламай.

Қайын апаң тағы бар жанға жайлы,
Қабағынан еш кірбің байқалмайды
Қайын апаңның көңілін таба білсең,
Қара шайдың қаймағы шайқалмайды.

Апасы бар жігітте арман барма,
Ақша салып қоятын кармандарға.
Жігітшілік, итшілік өтті кетті,
Зулап, мініп шапқандай тарландарға.

Жезде деген тағы бар жалпаңдаған,
Құрметтесең ісініп талтаңдаған,
Балдыздарға қырындап, қутыңдайды-ау,
Қолда таяқ, ал басы қалтаңдаған.

Жезде деген негізі жақсы адам ғой,
Жамандығын ұмыт қып тастаған ғой.
Жезделермен қызық боп жатқан жоқпа;
Таң сәріде ертемен басталған той.

Нағашылар асқар тау арқыраған,
Маңдайы шып-шып терлеп жарқыраған.
Қуаныштан төбесі көкке жеткен,
Осы тойда ерекше жалқы адам.

Жеті атаға татиды бір нағашы,
Әркімнің өзінеи аян бұл бағасы,
Нағашысы бар жігіт бақытты ғой,
Өзгелерден биік қой бағанасы.

Қайның бар қызды көрсе қылмыңдаған,
Жұмысыңды істеуге қиналмаған,
Тату болсаң тағыда таңданбайсың,
Аулаңның кезі болмас жиналмаған.

Қолғанат қой қолыңды созатұғын,
Тұлпарың ғой бәйгеден озатүғын.
Тойың тойға үлассын дейді халық,
Ақ сөзінен айналдым0 қазағымның,

Қайын сіңлің тағы бар сыңғырлаған,
Сен барда шөптің басын сындырмаған.
Сырын айтып, сырласып, сыбырласып,
Алды артыңды шырмаған, шынжырлаған.

Мәз- мейрам жүгіріп жүр бүгін тойда,
Алмайды не боларын ертең ойға,
Осы күн сағандағы келеді ғой,
Құлпырып, қызғалтақтай, жетсең бойға.
Жиендер жүр шүрқырап қүлын-тайдай,
Тек жүрсе бір қараға ұрынбайды-ай,
Жиеннің жақсылығы нағашыдан,
Сұраусыз бір тал шыбық жұлынбайды-ай.

Желке деген ас болар майлы болса.
Жиеннің бес қаруы сайлы болса;
Ел болады «доллармен» ойнап жүрсе,
Астына мінген «джип» жайлы болса!!!

Бір туыс бар тағыда бөле деген,
Тату боп бір мейізді бөле жеген;
Сен дағы құрмет қылып, силасып жүр,
Бұрыннан келе жатқан өнегемен.

Бөле деген силай жүр бауырыңды,
Көтерісіп жүретін ауырыңды,
Бір шәй беріп көңілін көркейте сал,
Дастарханға толтырып тәуіріңді.

Күйеу деген тағы бар күйбеңдеген,
Қазан жақта безіп жүр үйден неге?
Өз жұртында болмаса тект і неме,
Қайын жұрттың қыздары сүйген неге?

Дос-жар бар, көрші қолаң, ауылдас бар,
Қүда-жекжат, құрдас бар, қауымдас бар,
Бәрі де ақ ниетін ақтарып тұр,
Кез келді деп бізге енді тойды бастар!!!!

Жыр жазған Бес Текейдің Ақкөбегі,
Байсары, Бозаншының бір бөбегі (ұрпағы)
Кете бабам аруағы қолдаған соң,
Жазғаным беташардай жыр боп еді!!!

Келіннің бетін ашты-ау Шөмекейден,
Бозғылдың Қосбармағы Балқы биден,
Өз атым Мұхмеджан, әкем Сияз,
Жан едім ән салатын халқым сүйген!

Үй болсын жастар ұшып әр ұядан,
Қазақы елім көргенді дариядан,
Беташарды аяқтап осыменен,
Енді БАТА сұрайық қариядан!!!
Дүкенбай Оразалыұлы


Ассалаума-ғалейкум жақсы қауым,
Келіннің бетін ашып бақ сынадым.
Сіздерге айтқандарын жеткізейін,
Бізден бұрын жасаған жақсылардың.

Ата жұрттың салтынан аттамаймыз,

Жаманды жаман депте даттамаймыз.
Ағайынның ақылын тыңдайтұғын,
Келінді енді қалай мақтамаймыз?

Иіліп алдарыңда тұрған бүгін,
Артқа тастап салтанат құрған күнін,
Келін боп ортаңызға келді міне,
Шалдырып аруақтарға Құрбандығын.

Елміз ғой аруақтарын ардақтаған,
Аруағым қанат берер әр уақ маған,
Әулеттің кешегі өткен әруағына,
Сәлем сал куә болсын барлық жаран!!!

Аулыңда үлгі болар жақсыда бар!
Бал көріп бал ашатын бақсыда бар
Айтайын енді біраз насихат сөз,
Құлақ сап тыңдағаның жақсы болар.

Әр елдің салты басқа, иті қасқа,
Қыз болып келін болу түссе басқа.
Жыртаңдап енді күлу жараспайды,
Кешегі құмырсқа бел қарындасқа.

Сызылып мінезіңді алдырмай жүр,
Ізіңе өсек-аяң салдырмай жүр,
Жалқаулық жақсыларға жараспайды,
Бүгінгі істі ертеңге қалдырмай жүр.

Келін келсе келіннің аяғынан,
Деген сөз бар айтылған баяғыдан,
Атаңды өз әкеңдей құрметтесең,
Енеңнің ақыл-ойын сая қылғын!

Атасымен-анасын ардақтаған,
Жалғанда жаратылған бар жақсы адам!
Адал болса перзентің ақыл ойпы,
Жамандар шошайта алмас бармақ саған!

Қайын атаң әкеден кем болмайды,
Атаңа ешбір пенде тең болмайды,
Атасын құрмет қылып алғыс алған,
Ол, жалған, бұл жалғанда кем болмайды.


Ене деген анаң ғой ардақтайтын,
Оның да көп мінезі бар мақтайтын,
Енеңді өз анаңнан артық корсең,
Ата-анаңның үмітін сен ақтайсың!!!


Қайын енең сабырлы асыл адам,
Қиындықтан қорқып ол жасымаған,
Ұл туып,тәлім беріп, тәрбиелеп,
Бағыңа бағып-қағып асыраған!


Қайын ағаң жайдары, жан ғой, жарқын,
Білетін силастықтың бұл мен нарқын,
Абысын тату болса ас көп деген,
Пайымдап ұғынып ал сөздің артын.


Қайнағаң абыройлы аймағына,
Тайраңдап жүр тайыда тайлағыда,
Қолы ашық, нағыз қазақ, қонақжайлы,
Бал, шекер, қосып берер қаймағына.


Қайын аға бар жерде абысын бар,
Абысынмен тату боп табысыңдар,
Абысын тату болса \"төртеу түгел\"
Өзгеге жібермейді намысыңды!!!

Жеңгелер ғой жолы үлкен шағаладай,
Болама жеңгелерді бағаламай,
Ау жеңгелер келіңдер тамашаға,
Ертелі кеш қазанды жағаламай.

Қайын апаң тағы бар жанға жайлы,
Қабағынан еш кірбің байқалмайды
Қайын апаңның көңілін таба білсең,
Қара шайдың қаймағы шайқалмайды.

Апасы бар жігітте арман барма,
Ақша салып қоятын кармандарға.
Жігітшілік, итшілік өтті кетті,
Зулап, мініп шапқандай тарландарға.

Жезде деген тағы бар жалпаңдаған,
Құрметтесең ісініп талтаңдаған,
Балдыздарға қырындап, қутыңдайды-ау,
Қолда таяқ, ал басы қалтаңдаған.

Жезде деген негізі жақсы адам ғой,
Жамандығын ұмыт қып тастаған ғой.
Жезделермен қызық боп жатқан жоқпа;
Таң сәріде ертемен басталған той.

Нағашылар асқар тау арқыраған,
Маңдайы шып-шып терлеп жарқыраған.
Қуаныштан төбесі көкке жеткен,
Осы тойда ерекше жалқы адам.

Жеті атаға татиды бір нағашы,
Әркімнің өзінеи аян бұл бағасы,
Нағашысы бар жігіт бақытты ғой,
Өзгелерден биік қой бағанасы.

Қайның бар қызды көрсе қылмыңдаған,
Жұмысыңды істеуге қиналмаған,
Тату болсаң тағыда таңданбайсың,
Аулаңның кезі болмас жиналмаған.

Қолғанат қой қолыңды созатұғын,
Тұлпарың ғой бәйгеден озатүғын.
Тойың тойға үлассын дейді халық,
Ақ сөзінен айналдым0 қазағымның,

Қайын сіңлің тағы бар сыңғырлаған,
Сен барда шөптің басын сындырмаған.
Сырын айтып, сырласып, сыбырласып,
Алды артыңды шырмаған, шынжырлаған.

Мәз- мейрам жүгіріп жүр бүгін тойда,
Алмайды не боларын ертең ойға,
Осы күн сағандағы келеді ғой,
Құлпырып, қызғалтақтай, жетсең бойға.
Жиендер жүр шүрқырап қүлын-тайдай,
Тек жүрсе бір қараға ұрынбайды-ай,
Жиеннің жақсылығы нағашыдан,
Сұраусыз бір тал шыбық жұлынбайды-ай.

Желке деген ас болар майлы болса.
Жиеннің бес қаруы сайлы болса;
Ел болады «доллармен» ойнап жүрсе,
Астына мінген «джип» жайлы болса!!!

Бір туыс бар тағыда бөле деген,
Тату боп бір мейізді бөле жеген;
Сен дағы құрмет қылып, силасып жүр,
Бұрыннан келе жатқан өнегемен.

Бөле деген силай жүр бауырыңды,
Көтерісіп жүретін ауырыңды,
Бір шәй беріп көңілін көркейте сал,
Дастарханға толтырып тәуіріңді.

Күйеу деген тағы бар күйбеңдеген,
Қазан жақта безіп жүр үйден неге?
Өз жұртында болмаса тект і неме,
Қайын жұрттың қыздары сүйген неге?

Дос-жар бар, көрші қолаң, ауылдас бар,
Қүда-жекжат, құрдас бар, қауымдас бар,
Бәрі де ақ ниетін ақтарып тұр,
Кез келді деп бізге енді тойды бастар!!!!

Жыр жазған Бес Текейдің Ақкөбегі,
Байсары, Бозаншының бір бөбегі (ұрпағы)
Кете бабам аруағы қолдаған соң,
Жазғаным беташардай жыр боп еді!!!

Келіннің бетін ашты-ау Шөмекейден,
Бозғылдың Қосбармағы Балқы биден,
Өз атым Мұхмеджан, әкем Сияз,
Жан едім ән салатын халқым сүйген!

Үй болсын жастар ұшып әр ұядан,
Қазақы елім көргенді дариядан,
Беташарды аяқтап осыменен,
Енді БАТА сұрайық қариядан!!!
Дүкенбай Оразалыұлы


Ассалаума-ғалейкум жақсы қауым,
Келіннің бетін ашып бақ сынадым.
Сіздерге айтқандарын жеткізейін,
Бізден бұрын жасаған жақсылардың.

Ата жұрттың салтынан аттамаймыз,

Жаманды жаман депте даттамаймыз.
Ағайынның ақылын тыңдайтұғын,
Келінді енді қалай мақтамаймыз?

Иіліп алдарыңда тұрған бүгін,
Артқа тастап салтанат құрған күнін,
Келін боп ортаңызға келді міне,
Шалдырып аруақтарға Құрбандығын.

Елміз ғой аруақтарын ардақтаған,
Аруағым қанат берер әр уақ маған,
Әулеттің кешегі өткен әруағына,
Сәлем сал куә болсын барлық жаран!!!

Аулыңда үлгі болар жақсыда бар!
Бал көріп бал ашатын бақсыда бар
Айтайын енді біраз насихат сөз,
Құлақ сап тыңдағаның жақсы болар.

Әр елдің салты басқа, иті қасқа,
Қыз болып келін болу түссе басқа.
Жыртаңдап енді күлу жараспайды,
Кешегі құмырсқа бел қарындасқа.

Сызылып мінезіңді алдырмай жүр,
Ізіңе өсек-аяң салдырмай жүр,
Жалқаулық жақсыларға жараспайды,
Бүгінгі істі ертеңге қалдырмай жүр.

Келін келсе келіннің аяғынан,
Деген сөз бар айтылған баяғыдан,
Атаңды өз әкеңдей құрметтесең,
Енеңнің ақыл-ойын сая қылғын!

Атасымен-анасын ардақтаған,
Жалғанда жаратылған бар жақсы адам!
Адал болса перзентің ақыл ойпы,
Жамандар шошайта алмас бармақ саған!

Қайын атаң әкеден кем болмайды,
Атаңа ешбір пенде тең болмайды,
Атасын құрмет қылып алғыс алған,
Ол, жалған, бұл жалғанда кем болмайды.


Ене деген анаң ғой ардақтайтын,
Оның да көп мінезі бар мақтайтын,
Енеңді өз анаңнан артық корсең,
Ата-анаңның үмітін сен ақтайсың!!!


Қайын енең сабырлы асыл адам,
Қиындықтан қорқып ол жасымаған,
Ұл туып,тәлім беріп, тәрбиелеп,
Бағыңа бағып-қағып асыраған!


Қайын ағаң жайдары, жан ғой, жарқын,
Білетін силастықтың бұл мен нарқын,
Абысын тату болса ас көп деген,
Пайымдап ұғынып ал сөздің артын.


Қайнағаң абыройлы аймағына,
Тайраңдап жүр тайыда тайлағыда,
Қолы ашық, нағыз қазақ, қонақжайлы,
Бал, шекер, қосып берер қаймағына.


Қайын аға бар жерде абысын бар,
Абысынмен тату боп табысыңдар,
Абысын тату болса \"төртеу түгел\"
Өзгеге жібермейді намысыңды!!!

Жеңгелер ғой жолы үлкен шағаладай,
Болама жеңгелерді бағаламай,
Ау жеңгелер келіңдер тамашаға,
Ертелі кеш қазанды жағаламай.

Қайын апаң тағы бар жанға жайлы,
Қабағынан еш кірбің байқалмайды
Қайын апаңның көңілін таба білсең,
Қара шайдың қаймағы шайқалмайды.

Апасы бар жігітте арман барма,
Ақша салып қоятын кармандарға.
Жігітшілік, итшілік өтті кетті,
Зулап, мініп шапқандай тарландарға.

Жезде деген тағы бар жалпаңдаған,
Құрметтесең ісініп талтаңдаған,
Балдыздарға қырындап, қутыңдайды-ау,
Қолда таяқ, ал басы қалтаңдаған.

Жезде деген негізі жақсы адам ғой,
Жамандығын ұмыт қып тастаған ғой.
Жезделермен қызық боп жатқан жоқпа;
Таң сәріде ертемен басталған той.

Нағашылар асқар тау арқыраған,
Маңдайы шып-шып терлеп жарқыраған.
Қуаныштан төбесі көкке жеткен,
Осы тойда ерекше жалқы адам.

Жеті атаға татиды бір нағашы,
Әркімнің өзінеи аян бұл бағасы,
Нағашысы бар жігіт бақытты ғой,
Өзгелерден биік қой бағанасы.

Қайның бар қызды көрсе қылмыңдаған,
Жұмысыңды істеуге қиналмаған,
Тату болсаң тағыда таңданбайсың,
Аулаңның кезі болмас жиналмаған.

Қолғанат қой қолыңды созатұғын,
Тұлпарың ғой бәйгеден озатүғын.
Тойың тойға үлассын дейді халық,
Ақ сөзінен айналдым0 қазағымның,

Қайын сіңлің тағы бар сыңғырлаған,
Сен барда шөптің басын сындырмаған.
Сырын айтып, сырласып, сыбырласып,
Алды артыңды шырмаған, шынжырлаған.

Мәз- мейрам жүгіріп жүр бүгін тойда,
Алмайды не боларын ертең ойға,
Осы күн сағандағы келеді ғой,
Құлпырып, қызғалтақтай, жетсең бойға.
Жиендер жүр шүрқырап қүлын-тайдай,
Тек жүрсе бір қараға ұрынбайды-ай,
Жиеннің жақсылығы нағашыдан,
Сұраусыз бір тал шыбық жұлынбайды-ай.

Желке деген ас болар майлы болса.
Жиеннің бес қаруы сайлы болса;
Ел болады «доллармен» ойнап жүрсе,
Астына мінген «джип» жайлы болса!!!

Бір туыс бар тағыда бөле деген,
Тату боп бір мейізді бөле жеген;
Сен дағы құрмет қылып, силасып жүр,
Бұрыннан келе жатқан өнегемен.

Бөле деген силай жүр бауырыңды,
Көтерісіп жүретін ауырыңды,
Бір шәй беріп көңілін көркейте сал,
Дастарханға толтырып тәуіріңді.

Күйеу деген тағы бар күйбеңдеген,
Қазан жақта безіп жүр үйден неге?
Өз жұртында болмаса тект і неме,
Қайын жұрттың қыздары сүйген неге?

Дос-жар бар, көрші қолаң, ауылдас бар,
Қүда-жекжат, құрдас бар, қауымдас бар,
Бәрі де ақ ниетін ақтарып тұр,
Кез келді деп бізге енді тойды бастар!!!!

Жыр жазған Бес Текейдің Ақкөбегі,
Байсары, Бозаншының бір бөбегі (ұрпағы)
Кете бабам аруағы қолдаған соң,
Жазғаным беташардай жыр боп еді!!!

Келіннің бетін ашты-ау Шөмекейден,
Бозғылдың Қосбармағы Балқы биден,
Өз атым Мұхмеджан, әкем Сияз,
Жан едім ән салатын халқым сүйген!

Үй болсын жастар ұшып әр ұядан,
Қазақы елім көргенді дариядан,
Беташарды аяқтап осыменен,
Енді БАТА сұрайық қариядан!!!
Дүкенбай Оразалыұлы


Ассалаума-ғалейкум жақсы қауым,
Келіннің бетін ашып бақ сынадым.
Сіздерге айтқандарын жеткізейін,
Бізден бұрын жасаған жақсылардың.

Ата жұрттың салтынан аттамаймыз,

Жаманды жаман депте даттамаймыз.
Ағайынның ақылын тыңдайтұғын,
Келінді енді қалай мақтамаймыз?

Иіліп алдарыңда тұрған бүгін,
Артқа тастап салтанат құрған күнін,
Келін боп ортаңызға келді міне,
Шалдырып аруақтарға Құрбандығын.

Елміз ғой аруақтарын ардақтаған,
Аруағым қанат берер әр уақ маған,
Әулеттің кешегі өткен әруағына,
Сәлем сал куә болсын барлық жаран!!!

Аулыңда үлгі болар жақсыда бар!
Бал көріп бал ашатын бақсыда бар
Айтайын енді біраз насихат сөз,
Құлақ сап тыңдағаның жақсы болар.

Әр елдің салты басқа, иті қасқа,
Қыз болып келін болу түссе басқа.
Жыртаңдап енді күлу жараспайды,
Кешегі құмырсқа бел қарындасқа.

Сызылып мінезіңді алдырмай жүр,
Ізіңе өсек-аяң салдырмай жүр,
Жалқаулық жақсыларға жараспайды,
Бүгінгі істі ертеңге қалдырмай жүр.

Келін келсе келіннің аяғынан,
Деген сөз бар айтылған баяғыдан,
Атаңды өз әкеңдей құрметтесең,
Енеңнің ақыл-ойын сая қылғын!

Атасымен-анасын ардақтаған,
Жалғанда жаратылған бар жақсы адам!
Адал болса перзентің ақыл ойпы,
Жамандар шошайта алмас бармақ саған!

Қайын атаң әкеден кем болмайды,
Атаңа ешбір пенде тең болмайды,
Атасын құрмет қылып алғыс алған,
Ол, жалған, бұл жалғанда кем болмайды.


Ене деген анаң ғой ардақтайтын,
Оның да көп мінезі бар мақтайтын,
Енеңді өз анаңнан артық корсең,
Ата-анаңның үмітін сен ақтайсың!!!


Қайын енең сабырлы асыл адам,
Қиындықтан қорқып ол жасымаған,
Ұл туып,тәлім беріп, тәрбиелеп,
Бағыңа бағып-қағып асыраған!


Қайын ағаң жайдары, жан ғой, жарқын,
Білетін силастықтың бұл мен нарқын,
Абысын тату болса ас көп деген,
Пайымдап ұғынып ал сөздің артын.


Қайнағаң абыройлы аймағына,
Тайраңдап жүр тайыда тайлағыда,
Қолы ашық, нағыз қазақ, қонақжайлы,
Бал, шекер, қосып берер қаймағына.


Қайын аға бар жерде абысын бар,
Абысынмен тату боп табысыңдар,
Абысын тату болса \"төртеу түгел\"
Өзгеге жібермейді намысыңды!!!

Жеңгелер ғой жолы үлкен шағаладай,
Болама жеңгелерді бағаламай,
Ау жеңгелер келіңдер тамашаға,
Ертелі кеш қазанды жағаламай.

Қайын апаң тағы бар жанға жайлы,
Қабағынан еш кірбің байқалмайды
Қайын апаңның көңілін таба білсең,
Қара шайдың қаймағы шайқалмайды.

Апасы бар жігітте арман барма,
Ақша салып қоятын кармандарға.
Жігітшілік, итшілік өтті кетті,
Зулап, мініп шапқандай тарландарға.

Жезде деген тағы бар жалпаңдаған,
Құрметтесең ісініп талтаңдаған,
Балдыздарға қырындап, қутыңдайды-ау,
Қолда таяқ, ал басы қалтаңдаған.

Жезде деген негізі жақсы адам ғой,
Жамандығын ұмыт қып тастаған ғой.
Жезделермен қызық боп жатқан жоқпа;
Таң сәріде ертемен басталған той.

Нағашылар асқар тау арқыраған,
Маңдайы шып-шып терлеп жарқыраған.
Қуаныштан төбесі көкке жеткен,
Осы тойда ерекше жалқы адам.

Жеті атаға татиды бір нағашы,
Әркімнің өзінеи аян бұл бағасы,
Нағашысы бар жігіт бақытты ғой,
Өзгелерден биік қой бағанасы.

Қайның бар қызды көрсе қылмыңдаған,
Жұмысыңды істеуге қиналмаған,
Тату болсаң тағыда таңданбайсың,
Аулаңның кезі болмас жиналмаған.

Қолғанат қой қолыңды созатұғын,
Тұлпарың ғой бәйгеден озатүғын.
Тойың тойға үлассын дейді халық,
Ақ сөзінен айналдым0 қазағымның,

Қайын сіңлің тағы бар сыңғырлаған,
Сен барда шөптің басын сындырмаған.
Сырын айтып, сырласып, сыбырласып,
Алды артыңды шырмаған, шынжырлаған.

Мәз- мейрам жүгіріп жүр бүгін тойда,
Алмайды не боларын ертең ойға,
Осы күн сағандағы келеді ғой,
Құлпырып, қызғалтақтай, жетсең бойға.
Жиендер жүр шүрқырап қүлын-тайдай,
Тек жүрсе бір қараға ұрынбайды-ай,
Жиеннің жақсылығы нағашыдан,
Сұраусыз бір тал шыбық жұлынбайды-ай.

Желке деген ас болар майлы болса.
Жиеннің бес қаруы сайлы болса;
Ел болады «доллармен» ойнап жүрсе,
Астына мінген «джип» жайлы болса!!!

Бір туыс бар тағыда бөле деген,
Тату боп бір мейізді бөле жеген;
Сен дағы құрмет қылып, силасып жүр,
Бұрыннан келе жатқан өнегемен.

Бөле деген силай жүр бауырыңды,
Көтерісіп жүретін ауырыңды,
Бір шәй беріп көңілін көркейте сал,
Дастарханға толтырып тәуіріңді.

Күйеу деген тағы бар күйбеңдеген,
Қазан жақта безіп жүр үйден неге?
Өз жұртында болмаса тект і неме,
Қайын жұрттың қыздары сүйген неге?

Дос-жар бар, көрші қолаң, ауылдас бар,
Қүда-жекжат, құрдас бар, қауымдас бар,
Бәрі де ақ ниетін ақтарып тұр,
Кез келді деп бізге енді тойды бастар!!!!

Жыр жазған Бес Текейдің Ақкөбегі,
Байсары, Бозаншының бір бөбегі (ұрпағы)
Кете бабам аруағы қолдаған соң,
Жазғаным беташардай жыр боп еді!!!

Келіннің бетін ашты-ау Шөмекейден,
Бозғылдың Қосбармағы Балқы биден,
Өз атым Мұхмеджан, әкем Сияз,
Жан едім ән салатын халқым сүйген!

Үй болсын жастар ұшып әр ұядан,
Қазақы елім көргенді дариядан,
Беташарды аяқтап осыменен,
Енді БАТА сұрайық қариядан!!!
Дүкенбай Оразалыұлы


Ассалаума-ғалейкум жақсы қауым,
Келіннің бетін ашып бақ сынадым.
Сіздерге айтқандарын жеткізейін,
Бізден бұрын жасаған жақсылардың.

Ата жұрттың салтынан аттамаймыз,

Жаманды жаман депте даттамаймыз.
Ағайынның ақылын тыңдайтұғын,
Келінді енді қалай мақтамаймыз?

Иіліп алдарыңда тұрған бүгін,
Артқа тастап салтанат құрған күнін,
Келін боп ортаңызға келді міне,
Шалдырып аруақтарға Құрбандығын.

Елміз ғой аруақтарын ардақтаған,
Аруағым қанат берер әр уақ маған,
Әулеттің кешегі өткен әруағына,
Сәлем сал куә болсын барлық жаран!!!

Аулыңда үлгі болар жақсыда бар!
Бал көріп бал ашатын бақсыда бар
Айтайын енді біраз насихат сөз,
Құлақ сап тыңдағаның жақсы болар.

Әр елдің салты басқа, иті қасқа,
Қыз болып келін болу түссе басқа.
Жыртаңдап енді күлу жараспайды,
Кешегі құмырсқа бел қарындасқа.

Сызылып мінезіңді алдырмай жүр,
Ізіңе өсек-аяң салдырмай жүр,
Жалқаулық жақсыларға жараспайды,
Бүгінгі істі ертеңге қалдырмай жүр.

Келін келсе келіннің аяғынан,
Деген сөз бар айтылған баяғыдан,
Атаңды өз әкеңдей құрметтесең,
Енеңнің ақыл-ойын сая қылғын!

Атасымен-анасын ардақтаған,
Жалғанда жаратылған бар жақсы адам!
Адал болса перзентің ақыл ойпы,
Жамандар шошайта алмас бармақ саған!

Қайын атаң әкеден кем болмайды,
Атаңа ешбір пенде тең болмайды,
Атасын құрмет қылып алғыс алған,
Ол, жалған, бұл жалғанда кем болмайды.


Ене деген анаң ғой ардақтайтын,
Оның да көп мінезі бар мақтайтын,
Енеңді өз анаңнан артық корсең,
Ата-анаңның үмітін сен ақтайсың!!!


Қайын енең сабырлы асыл адам,
Қиындықтан қорқып ол жасымаған,
Ұл туып,тәлім беріп, тәрбиелеп,
Бағыңа бағып-қағып асыраған!


Қайын ағаң жайдары, жан ғой, жарқын,
Білетін силастықтың бұл мен нарқын,
Абысын тату болса ас көп деген,
Пайымдап ұғынып ал сөздің артын.


Қайнағаң абыройлы аймағына,
Тайраңдап жүр тайыда тайлағыда,
Қолы ашық, нағыз қазақ, қонақжайлы,
Бал, шекер, қосып берер қаймағына.


Қайын аға бар жерде абысын бар,
Абысынмен тату боп табысыңдар,
Абысын тату болса \"төртеу түгел\"
Өзгеге жібермейді намысыңды!!!

Жеңгелер ғой жолы үлкен шағаладай,
Болама жеңгелерді бағаламай,
Ау жеңгелер келіңдер тамашаға,
Ертелі кеш қазанды жағаламай.

Қайын апаң тағы бар жанға жайлы,
Қабағынан еш кірбің байқалмайды
Қайын апаңның көңілін таба білсең,
Қара шайдың қаймағы шайқалмайды.

Апасы бар жігітте арман барма,
Ақша салып қоятын кармандарға.
Жігітшілік, итшілік өтті кетті,
Зулап, мініп шапқандай тарландарға.

Жезде деген тағы бар жалпаңдаған,
Құрметтесең ісініп талтаңдаған,
Балдыздарға қырындап, қутыңдайды-ау,
Қолда таяқ, ал басы қалтаңдаған.

Жезде деген негізі жақсы адам ғой,
Жамандығын ұмыт қып тастаған ғой.
Жезделермен қызық боп жатқан жоқпа;
Таң сәріде ертемен басталған той.

Нағашылар асқар тау арқыраған,
Маңдайы шып-шып терлеп жарқыраған.
Қуаныштан төбесі көкке жеткен,
Осы тойда ерекше жалқы адам.

Жеті атаға татиды бір нағашы,
Әркімнің өзінеи аян бұл бағасы,
Нағашысы бар жігіт бақытты ғой,
Өзгелерден биік қой бағанасы.

Қайның бар қызды көрсе қылмыңдаған,
Жұмысыңды істеуге қиналмаған,
Тату болсаң тағыда таңданбайсың,
Аулаңның кезі болмас жиналмаған.

Қолғанат қой қолыңды созатұғын,
Тұлпарың ғой бәйгеден озатүғын.
Тойың тойға үлассын дейді халық,
Ақ сөзінен айналдым0 қазағымның,

Қайын сіңлің тағы бар сыңғырлаған,
Сен барда шөптің басын сындырмаған.
Сырын айтып, сырласып, сыбырласып,
Алды артыңды шырмаған, шынжырлаған.

Мәз- мейрам жүгіріп жүр бүгін тойда,
Алмайды не боларын ертең ойға,
Осы күн сағандағы келеді ғой,
Құлпырып, қызғалтақтай, жетсең бойға.
Жиендер жүр шүрқырап қүлын-тайдай,
Тек жүрсе бір қараға ұрынбайды-ай,
Жиеннің жақсылығы нағашыдан,
Сұраусыз бір тал шыбық жұлынбайды-ай.

Желке деген ас болар майлы болса.
Жиеннің бес қаруы сайлы болса;
Ел болады «доллармен» ойнап жүрсе,
Астына мінген «джип» жайлы болса!!!

Бір туыс бар тағыда бөле деген,
Тату боп бір мейізді бөле жеген;
Сен дағы құрмет қылып, силасып жүр,
Бұрыннан келе жатқан өнегемен.

Бөле деген силай жүр бауырыңды,
Көтерісіп жүретін ауырыңды,
Бір шәй беріп көңілін көркейте сал,
Дастарханға толтырып тәуіріңді.

Күйеу деген тағы бар күйбеңдеген,
Қазан жақта безіп жүр үйден неге?
Өз жұртында болмаса тект і неме,
Қайын жұрттың қыздары сүйген неге?

Дос-жар бар, көрші қолаң, ауылдас бар,
Қүда-жекжат, құрдас бар, қауымдас бар,
Бәрі де ақ ниетін ақтарып тұр,
Кез келді деп бізге енді тойды бастар!!!!

Жыр жазған Бес Текейдің Ақкөбегі,
Байсары, Бозаншының бір бөбегі (ұрпағы)
Кете бабам аруағы қолдаған соң,
Жазғаным беташардай жыр боп еді!!!

Келіннің бетін ашты-ау Шөмекейден,
Бозғылдың Қосбармағы Балқы биден,
Өз атым Мұхмеджан, әкем Сияз,
Жан едім ән салатын халқым сүйген!

Үй болсын жастар ұшып әр ұядан,
Қазақы елім көргенді дариядан,
Беташарды аяқтап осыменен,
Енді БАТА сұрайық қариядан!!!
Дүкенбай Оразалыұлы


Есимхан Канаатов
awada@mail.ru
03-12-12 17:13
Туган жерим Тамдыда жургендей боламын, осы бетти окысам.
ELZHAS
ela.sh.ok@mail.ru
19-11-12 17:39
Ассалаумагалейкум!!! мен шомекейдин шобдарымын араларында шомекейлер бар болса хабар калдырындар
Серик Серикбай-улы
Serik_024
22-07-12 14:07
Азанқұл молданың құдіреті
Атақты ғұлама Тоха Астананың баласы Азанқұл Бозғылдың Отарбай-балқы аталығының биі Жорабектің қарындасына үйленеді.
Көп ұзамай әйелі қайтыс болады. Кейін Отарбай-балқы Әтібек бидің үлкен қызы Моншаққа үйленеді. Көп ұзамай Моншақ әжемізде жастайынан қайтыс болады. Әйелінің асынан кейін Тоха Азанқұл-молда әрі құда, әрі күйеу болып қыз сұрауға Отарбайларға барады.
Отарбайлар бір емес, екі қызымызды өлтірдің саған қыз жоқ-дейді.
Қатуланған Азанқұл молда:

Әйелдерімді маған ұзаттыңдар,
Бірақ оларды құдай берді.
Мен оларды өлтіргем жоқ, ,
Өмірлерін қысқа қылып
Алла алдынан тұзақ керді -деген уәжіне Отарбайлар құлақ аса қоймайды. Ыза болған Азанқұл:

Алла берсе пәрменді,
Көрейін қане өлмесеңдер.
Тәңірге құлдық қылмасаңдар,
Шығып көр қане бұл үйден
Бір қыз маған бермесеңдер –деп айқай салғанда босағадағы кебіс, кәлөштер секіріп би билеп төрге жылжиды.
Сонда бозғылдар тоқтата көр, қыз берейік –дейді. Сүйтіп Азанқұл молдаға Әтібек бидің екінші қызы Беренгүлді берген екен.
Серік Серікбай-ұлы , «Әлемнің жарығы» к-бынан

Әйтілес ұста
Көккөз әулие ұрпағы, белгілі ұста, төре-төленкіт Әйтілес бір досының өтінішімен айтсаң айта беретін егер жасап береді. Бірақ досы ұзын бұйдаға салып, егерге ешқандай ақы төлемей жүре береді.
Бірде Әйтілес ұста көршісімен әңгімелесіп отырғанда баяғы досы және келеді. Амандық-саулықтан соң, ұста мен саған келіп едім, өзің соққан ерге жақсы таралғы істеп бер. Ақысын егердің ақысымен қосып берермін-дейді. Әйтілес ұста істеп берейін-деп келіседі.
Ол кеткен соң көршісі: ұста досыңыз әлі егердің ақысын төлеген жоқ, ал сіз оның үстіне таралғы істеп беремін дейсіз. Бұл қалай?-дейді.
Сонда Әйтілес ұста:

Бұйымтайын досымның,
Істемесем тағы сын.
Бермей кетет қу досым
Егерімнің ақысын.

Таралғы, егер сөз боп па?,
Достардың басы аманда.
Орта жастан асқанда
Ондай досты табам ба?

Ақысын бер-деп сұрасам,
Келгенде досым табанда.
Жоғалтсам досты қайтемін
Басымыз жүрген аманда-дейді.

Сонда да көршісі ежіктеп: Әйтілес аға досыңыз ұнамады, өзінің ұяты аздау-ау-дейді. Әйтілес ұста көршісіне:

Сөкпе көршім досымды,
Жазмыштан пенде асу жоқ.
Досымның басқан ізін де
Саған сірә басу жоқ.

Ылажсыздан ол менің,
Келген шығар алдыма.
Доғарайық бұл сөзді
Саған осы қалды ма?-деген екен.
Серік Серікбай-ұлы , «Әлемнің жарығы» к-бынан
Ермұхаммед (Ерімбет) молда
Тауелінің атақты молдасы Ермұхаммед (Ерімбет) Тамдыбұлақ жерінен замандасы Тұрмағанбет Ізтілеуовті іздеп сыр еліне келеді. Тұрекең Ерімбет молданың келгеніне өте қуанады.Қонақасысына ту бие сойып ауыл-аймағын шақырады. Бұны есіткен барлық қауым жиналып, кішігірім думан болады. Тек ауыл молдасы келмейді. Шақыртушы кісіге: Тұрекеңкің бұнысы не ісі? Қаңғырған кісіні молда-деп, силап думан қылғаны не ісі? Мен бара алмаймын-дейді. Шақыртушы бұны айтып келеді. Ерімбет молда қалтасынан қағаз-қалам шығарып, Алиф, Лом, Мим -деп жазады да осы жазғанын шақыртушыға беріп: балам, өтініш молдаға және бар, мына қағазды оған бер. Ол егер білімі асқан молда болса осы үш сөздің мағынасын жазып жіберсін-дейді.
Шақыртушы ауыл молдасына қайта келіп қағазды береді де: Тауелінен келген молда осы үш сөздің мағынасын жазып жіберуіңізді өтінді-дейді.
Мұны көрген ауыл молдасы: а-ай мына кісі шынымен ғұлама екен ғой-деп, шақыртушыға ере келіп, Ерімбет молдаға сәлем берген екен.
Серік Серікбай-ұлы , «Әлемнің жарығы» к-бынан


Ауырады діл етім.
Азанқұл молданың туыстары Тұрдымұрат пен Жаһан бір сапарға шығып кеткенде молда қатты науқастанып тұрады.
Елдегі басқа бір-екі жақын ағайындары молданың көңілін сұрап бара қоймайды. Жамағайын: «әй, суық тиген терлесе жазылады, өлмейді»-дейді.
Тұрдымұрат пен ЖаҺан елге келіп, апақ-шапақ болып жатқанда бір сөз ретіндеАзанқұл молданың әйелі Беренгүл: Біз молдадан айырылып қала жаздадық, қатты науқастанып тұрды-дейді.
Сонда Азанқұл молда:

Ағайын бәрі болмайды,
Мұрат пенен Жаһандай.
Сен екеуің жоқ болсаң
Қалғаным жалғыз жапанда-ай.

Болсын аман ағайын,
Жоқ оларға қапамда-ай.
Кей бірінің сөздері
Басқа тиген бақандай.

Ибадат көзге ілетін,
Адамдықты білетін,
Бара ма?-деп азайып
Ауырады діл етім-деген екен.
Серік Серікбай-ұлы , «Әлемнің жарығы» к-бынан


Алтындай басқан іздері.
Бірде біздің үйге жиеніміз Рахман ағай Әбді-ұлы қыдырып келген. Радиодан мұңды әуен есітіледі:
...Құдыққа салмай шеген құлағаны,
Жалғыздың су түбінде жылаған...
Ән біткен мезетте: балам сен мені тыңда. Сенің марқұм әкеңмен бір тойда болғанымызда осы әнді бір қыз айтқан еді. Кенеттен сенің әкең: Рахман кеттік-деді де сыртқа жөнелді. Іле-шала мен де шықтым. Ол мұңайып тұр екен. Серікбай неге мұңаясың-дедім. Ол маған: Рахман, Менің Оразгүлім осы өлеңді жақсы айтатын-деді де, өзінше әуенге салды:
Күмістей аппақ жүздері,
Алтындай басқан іздері,
Сағынып жылап жүр мекен,
Шешесі мен көкесін
Қызарып екі көздері... Сағыныш. Не-деген теңеу? Ол кезде Оразгүлдің енді ұзатылған кезі болатын. Сәкеңнің әбден сағынғаны ғой-деп Рахман ағай айтқан болатын.
Әкем жаңылыспаған. Менің апам Оразшаның басқан ізіне дейін, шынымен де алтын болатын.
Қостанай өңіріне қыдырып келген апам елге қайтпақшы болып жиналған шағында, апа ауыл ыстық салқын түскенше дем алып жатыңыз. Салқынмен жол жүрсеңізде болар еді ғой-дегенімде: «Керекуге немереме барайын. Үй-жай қалды. Ағамның шаңырағында болатын тойда болайын, мені қинама»-деген еді. Бұл апамның ақырғы асыл сөздері, ақырғы алтын іздері екен.
Серік Серікбай-ұлы , «Әлемнің жарығы» к-бынан


Үлкеннен алған ақ бата
Табиғат қорғау мемлекеттік комиссияның мүшесі ретінде 1989 жылы Бұхара өңірінде бір үлкен өнеркәсіпті тексеруге бардық. . Үлкен бастығы (генерал директоры) іссапармен кеткен екен. Орынбасарымен бір апта шамасында жұмыс істедік. Жұмыс барысын хаттама қағазға түсіріп жұмысымызды жинақтап жатқанымызда іссапардан келген бастық: «кешірерсіздер сіздерде Азнақұлов деген кім?-деді орыс тілінде. Мен боламын-деп қолымды созып аты-жөнімді айттым. Таңданған бастық қолымды ұстап тұрып: «атың жерді жарып жатқанға таудай үлкен, жасы келген кісі болса керек-десем, кішкене бала екенсің ғой»-деді . Таңданған қалпын жасыра алмаған ол, таза Қазақ тілінде- «менің орынбасарларымнан бастап, барлық мамандарымның екі аяғын бір етікке тыққан адам сен екеніңе сене алмай тұрғаным. Балам қолыңды жай мен саған бата берейін»-деп батасын берді.
Тұлғасы келіскен, орта бойлы, аққұба өңді, етжеңділеу, жас шамасы сол кезде елулер шамасындағы орыс, тәжік, өзбек тілдерінде көсіле сөйлейтін, жоғары лауазымда қызмет атқаратын Қазақ баласының аты-жөнін есімнен шығарғаныма кешірім сұраймын. Сол кісі берген бата мынау еді:

Үбірлі бол, шүбірлі бол,
Жусандай түбірлі бол.
Атағың асып жүрсін,
Дұшпаның қашып жүрсін.
Пейілің кең болсын,
Мейірің мол болсын.
Балаң хан болсын,
Оған әлем таң болсын.
Несібең мол болсын,
Айтқаның жол болсын.
Жамандық көрме,
Ешқашан өлме.
Серік Серікбай-ұлы , «Әлемнің жарығы» к-бынан

Серик Серикбай-улы
Serik_024
22-07-12 12:03
Айыр тілді Қарадос би.

Қоңыр-ұлы Қарадос,
Дау шешпекке жөнелді.
Сол жөнеумен Қарадос,
Төрелерге кеп* еді.

Жан баласы түспеген,
Тікелей келіп ордаға.
Шөмекей биі Қарадос,
Келіп түсті ортаға.

Хан баласы Наурызбай,
Болмаған мұндай салтынан.
Өзі шығып алдынан,
Түсіріп алды атынан.

Жас баладай жүгіріп,
Байлады басын атының.
Дәйек болды иіліп,
Ойламай даңқын затының.

Жас келіндей иіліп,
Есік ашып кіргізді.
Мамық тастап, көрпе сап,
Биді үйге енгізді.

Сөйледі би Қарадос:
Әй сен бала қара-деп,
Болмасын көңіл ала-деп.
Менмендікпен күтуге,
Алмадың-ау бара-деп.

-----
* - келіп
Айыр тілді Қарадос,
Сөз бастады маңызды.
Тыңдады бұйып бар халық,
Ақылды сөздер ағызды.

Наурызбайға қарады,
Сөзінің орта тұсында.
Ұқсамапсың әкеңе,
Жоқ қой сенің сұсың да.

Әкең болса өмірде,
Күтер ед үш қыр астынан.
Жақсылап күтіп алар ед,
(Күту үшін ол өзі)
Астына үш қыр барар ед.

Сөздерді төре тыңдады,
Айтылған айыр тілменен.
Рұхсат болса би аға ,
Сөйлейін-деді ділменен.

Еш бір Қазақ ордама,
Түсе алмаған, түңілген.
Өзім шықтым алдыңа,
Жас баладай жүгірген.

Жүрек жұтқан би аға,
Сіз ордама түстіңіз.
Көтеріп алдым атыңнан,
Болсын-деп таза үстіңіз*.

Көңіліңіз бұған толмай ма,
Бұл бір қыр болмай ма?
Әкемнің шыққан қырының,
Бұл қырмен орны толмай ма?

-----
* - бұл жерде: көңіліңіз
толсын-деген мағанада.

Қол балаңдай жүгіріп,
Көрпе салдым алдыңда.
Мамық жастық тастадым,
Би аға оны алдың ба?

Көрдіңіз Қазақ бұл сәнді,
Бұл екінші қырыңыз.
Тәрбиелі әз-мәнді,
Көп қой сіздің сырыңыз.

Атақ-даңқтың асқарын,
Бір Қазақтай жинадың.
Ойламай өзім бас қамын,
Пірлерімдей силадым.

Көзін көрген әкемнің,
Өз әкемдей ағасыз.
Бұл үшінші қырыңыз,
Қандай қояр бағаңыз.

Көмейде қалмай түймеңіз,
Би аға енді сөйлеңіз.
Жалғасын кейін көреміз,
Дем ал-деді, төреміз.

Қарт би демін алмады,
Сөзін дереу жалғады.
Өзіңе-деді келуден,
Амалым басқа қалмады.

Би аға-деді төреміз,
Сөзіңізді бөлеміз.
Деп ойлап ем ағасы,
Оған кейін келеміз.

Келгеніңіз жан болса,
Қасыңыздан табылар.
Іздегенің мал болса,
Алдыңызға салынар.

Алдыңа тарттым қоңыр шай,
Болсын аға көңіл жай.
Ат-шапан сыйлық және бар,
Атағыңа болған сай.

* * *

Айтпай-ақ дауды бітірген,
Ақылды, ойлы биіңіз.
Ашу-жанжал не керек,
Болсын дәйім күйіміз.

Жазғызған жырлар түніне,
Ыразымын Алланың.
Салдың ба құлақ үніне,
Сарала қалай болғанын.

Бөлмеген адам баласын,
Төре мен қара арасын.
Асыл-деген, міне осы,
Бар ма екен бұған таласың?

Серік Серікбай-ұлы, «Өнеге» к-бынан

Закир
Барша Бауырларға
06-06-12 12:21
Ассалаумалейкум құрметті бауырлар!
Ақтөбелік бауырымыз Көбейсіннің құрастыруымен тарихи отанына келіп жатқан қазақтар үшін орлмандар сайтын ашқан едік.
Сайтта көші-қонды реттейтін заңдарды келтіре отырып, қандас бауырларымызға жәрдемімізді көрсетсек деп жоспарладық.
Сонымен бірге Республикада шығатын басылымдарда көші-қон туралы мәліметтер берілген болса, сол сайттың сілтемелерін де келтіріп отырмыз.
Сіздерден өтініш, Қазақстанға көшіп келгеннен кейін қандай іс-әрекеттер жасадыңыздар, қандай құжаттар рәсімдедіңіздер, сол бойынша жазып отырсаңыздар.
Сайтқа бірінші тіркелу керек, www.oralman.idhost.kz сосын шет елден келетін бауырларымызға әркім өз басынан өткен іс-әрекеттерді жазып отырса. Біздің мақсатымыз біріге отырып, Қазақстанда қазақ санын көбейту.

Закир
Барша Бауырларға
04-06-12 13:05
Ассалаумалейкум, мына сайтқа кіріп тіркелулеріңізді сұранамыз http://www.oralman.idhost.kz
Серік Серікбай-ұлы Азнақұлов
Serik_024
03-06-12 08:35
Қос батыр.

Ерте өткен заманда,
Қос батыр өмір сүріпті.
Тулаған күші теңіздей,
Болған-дейді көрікті.

Қатар өскен қос батыр,
Бір жас-ақ екен арасы.
Тату болған туыстай,
Бір атаның баласы.

Жырақ жүрсе біреуі,
Біреуі болған тосатын.
Аға тұтып біреуін,
Жайлаған бірі қос атын.

Азды-кем болған демалыс,
Қанды қалмақ шайқасы.
Жіберіп қалмақ сыншысын,
Депті-біліп байқашы.

Келген сыншы араға,
Диуана* болып кіріпті.
Бар жағдайын Қазақтың,
Өз көзімен біліпті.

Тінтіп жүрген сыншының,
Көзі «Дәуді» шалыпты,
Көрмеген бұрын мұндай жан,
Таң болып, қайран қалыпты.

Жүрегім неге тулайды,
Депті-бәле басты ма?
Үйдей тасты ойнатқан,
Қазақтан зәрем қашты ма?

Зәрені алды-ау Қазағың,
Ол және әнге басты ма?
Үйдей тасты қойды әне,
Тай қазанның астына.

Бір қолмен тасты көтерген,
Батырға келді көрікті.
Көз жіберіп батырға,
Түр-тұлғасын көріпті.

Сен кімсің-деп батырға,
Жау Қалмақ сөз қатыпты.
Жылмаңдап келген Қалмақты,
Батыр көзбен атыпты.

Жөніңді тап диуана,
Ат қосшымын батырға.
Батыр келсе басың жоқ,
Жатқан анау шатырда.

Табаныңды жылтырат,
Болса бағың бармақты.
Диуананы қорқытып,
Сөз айтыпты салмақты.

Күшін көріп батырдың,
Диуана сұстан сасыпты.
Желкемде басым тұрғанда,
Кетемін-деп қашыпты.

Қазаққа барған сыншының,
Зәресі ұшып қайтыпты.
Бар білгенін ханына,
Қайтып келіп айтыпты:

Батырға дәтім бармады,
Ішінде жатқан шатырдың.
Үйдей тасты доп қылған,
Қосшысын көрдім батырдың.

Үйдей тасты ойнатып,
Көрдім жерге қойғанын.
Қосшысы солай болғанда,
Батыры болар сойқаның.

Ылажы болып тұрғанда,
Жазықтан мына асайық.
Деніміз сау тұрғанда,
Тездетіп тақсыр қашайық.

Есіткен соң хабарды,
Қалмақ ханы сасыпты.
Тез жиналып барлық жау,
Тырағайлап қашыпты.

* * *

Бір жаста болса арасы,
Силастыққа қарашы.
Тату болсын осылай,
Бар адамзат баласы.

2010 жыл.

-----
*жынды, ауыш, миі ауған.


Серік Серікбай-ұлы, «Өнеге» к-бынан

Серік Серікбай-ұлы Азнақұлов
Serik_024
27-05-12 15:28
Тауелибай-туган жерим.

Тауелибайдай елимнен,
Не асылдар откен жер.
Ата-баба урпакка,
Аманаттап кеткен жер.

Эйтеке, Базар, Нурата,
Онеге балын токкен жер.
Кошкар, Бедер, Ерлерин,
Дубирлетип откен жер.

Канарбай, Озат, Каракка,
Эулиелик жеткен жер.
Кокемиз салып Кокеалтош,
Халкына мейир токкен жер.

Байбек, Элмен, Бердалы,
Создери тастан откендер.
Карадос, Би-Ангара,
Халык-деп енбек еткендер.

Астанадай гулама,
Билимнин дэнин еккен жер.
Мектеп ашып жер-жерден,
Жаркырап шуак токкен жер.

Еримбет,Дэуит, жамалдай,
Асылдар мекен еткен жер.
Киндигим сонда кесилип,
Жаялыгым кепкен жер.
Серик Серикбай-улы, «Онеге» к-бынан

Алаш
Ру-деп Казак баласын,
Асылдык ушин талдаймын.
Алаш-деген ун шыкса,
Ушып та барам, калмаймын.

Алаш сози-бирлигин,
Алаш сози-тирлигин.
Алаш сози-киели,
Батырлыгын, ерлигин.
Алаш-десе масайрап,
Кеудемди керип керилем.,
Алаш созин сезсем мен,
Олсем де қ, айта тирилем.

Алаш-келер урпагым,
Алаш-ата-бабамыз.
Алаш-аткан ак таным,
Алаш-ой мен санамыз.

Алаш-отты ураным,
Алаш-айтар жыр-эним.
Алаш-десе елерер,
Елимде сункар кыраным.

Алаш-отым, отаным,
Алаш-эсем каламыз.
Эркашанда жайкалсын,
Алаш ели, даламыз.
Серик Серикбай-улы.

Гулназ Нұржанова
sadik_tazash
09-05-12 14:27
Сагындырган Актауым!
Туган жерим топырагым Ак тауым
Калай десем жарасады мактауым
анге косам саган деген сагынышты
Кокиректе ыстык сезим жатканын

Кызын едим еркелеп сенде туган
Жалан аяк жугіріп ойын куган
Айналайын атыннан Тамды-булак
Кайда журсем озинди анге косам

Еске алам жасыл желек шоптерін
Самал желің калай мені өпкенін
Жүректен шыккан асем әуенімде
Саган деген сагынышым көп менің

Мистер
30-04-12 07:43
Ш.Алдашев бизге жақын киси. Қудашылығы жағынан.
Елжан
yelzhan_82
29-04-12 06:14
...Умит артам,кутип журмин, али талай барам да,
Туган жердей, ыстык уя, бар ма мына галамда?!
Озбек-сарттар басып калган сол бир алыс елимде,
Тагзым етип,топырагын еркин суйе алам ба?

Айгүл
aigulald@mail.ru
27-03-12 15:30
Жабы мiнген жөнелмес
Тiрлiкте пенде не көрмес.
Көтергенмен кеудесiн
Жақсыға жаман теңелмес.
Қырық жыл қырғын болғанмен
Үлшеулi демi бiтпесе,
Ажалы жетпей ер өлмес,
Тура құрық түскен соң,
Тырп етуге дәрмен жоқ.
Ұсынып мойын кiм көнбес.
Ойналық те, күлелiк
Сайран салып жүрелiк
Өлген соң дәуiр бiр келмес.

Базар жырау өлең шумағы. Зерттеген, орындаған жырау Шәрібек Алдашев
(Арман қанатында. Алтыншы кiтап. А., 1986. 16-б.)

Айгүл
aigulald@mail.ru
27-03-12 11:46
Алдашев Шәрiбек
(1940-1996)
Жыраулық өнердi жаңғыртушы
Шәрiбек Алдашұлы Сейхун мен Жайхунның арасындағы Маннанахар даласында дүниеге келген.
Ұлы Қарақұм мен Киелi Қызылқұмның қадiр қасиетiн халықтың өрелi өнердiң сан-алуан құпия сырын жас шағынан бойына сiңiрiп шыңдалып өскен дарын.
Шәрiбек — мектеп қабырғасында жүрiп-ақ жыраулық өнердi жанына жақын тұтып, талай-талай дүбiрлi топтарға түсiп, өзi де үйренiп, өзгеге де үйрете жүрiп мақсатына жеткен өнер иесi. Көкiрегi күмбiрлеген жыр, сөйлесе дем бермейтiн шешен, халық тарихын тереңнен тартқан шежiре.
Белгiлi жыршы Шәрiбек Алдашұлы есiмi тек Қазақстанға ғана емес, бүкiл Орта Азияға, тiптi шет елдерге белгiлi.
Сыр Сөлейлерiнiң көш басшысы Базар жыраудың мұраларын бүкiл әлемге паш еткен — осы Шәрiбек. Базар Жыраудың тұңғыш жинағын 1986 жылы дербес кiтап етiп шығарды. 1990 жылы Базар жырау деген күй табағы жарық көрдi. Базардың терме-толғаулары қазақ радиосы мен теледидарының алтын қорында сақтаулы тұр. “Базар жыраудың iзiмен” деген кино-очеркi бүкiл елге белгiлi. Жыршы-жыраулардың жарысын, ақындар айтысын, сөз сайысын республика көлемiнде өткiзiп жүрген ұйымдастырушылардың бiрi едi.
Шәрiбек Алдашұлы елiне қадiрлi, ұлағатты өмiр сүрiп, өзiнiң ортасында өте беделдi, парасатты болған кiсi едi.
1996 жылы 56 жасында дүниеден қайтқан.
Жұбайы Ханыммен құдай қосқалы алты бала өсiрген — үлкенi Венера, жалғыз ұлы Бекмырза, Гүлмира, меншiктiсi Эльвира, Айгүл, кенжесi Айкүмiс.

Кожакелди DELL
gauxar_kja84
11-03-12 20:16
Рахмет жерлестер. Жырларыңды оқып өзімді Қызылқұмда жүргендей сезіндім.
Duken
duken61
07-03-12 19:06
Коптен куткен мерекелi кун бугiн!
Болса жiгiт бекем буган белдiгiн.
Жырдан бугiн шашу шашып алемге,
Паш етпейме айел-кыздар тендiгiн!?!

Айел бIздiн анамыз гой ардакты!
Тек анадан жаралады ибар жаксы,
Батыр, дана, галымдарда, патшада,
Алды анадан жарык кунiн алгашкы!

Айел деген карындас кой куралай,
Козi жайнап жанып турган шырадай.
Естi жiгiт камкор болмай, коргамай,
Журе ме екен халiн онын сурамай!

Айел деген сенiн асыл жарын гой,
Бiле-бiлсен ол озiннiн арын гой!
Жануяна жылу берiл урпагын,
Жетiлдiрiп ушыратын, дарын гой!!!


Айел кызын тан боп аткан арайлы,
Сен мунайсан кабагына карайды.
Журегiнiн лупiлiнен кыздардын,
Кен дуниеге асем ауен тарайды!!!


Duken
duken61
06-03-12 13:15
Омiрге екi келмесен, елу жас екi келмейдi.
Тойлайма алде тойламас, не етседе ел мейлi.
Санi мен анi омIрдiн, озгере калмас мен ушiн.
Ынтыккан журек омiрге, ындыны кеуiп шолдейдi,

Шолдейдi журек шарк урып, ансаумен жасыл коктемдi/
Кызылда жасыл коктемiм, алыста калып кеткенде.
Кырга да шыгып киялдап кетушi едiм коктемде.
Киялым тектес шегi жок далама менiн жеткен не!?!

Жазыда оттi-ау омiрдiн, жадырап, жайнап жайдары,
Тенiздiн суы тобыктан, аласа едi ай-дагы!
Адамнын барi бауырмал, ага-iнi, бауыр, дос едi.
Ойлапта бiр сат кормеппiн, жеке бас камын, пайданы.

Куз келiп ендi куркiреп, кокжиек бурыл тартып тур,
Енжарлык тартып желкеге, жалкаулык жугин артып тур.
СаулелI кунiм сагым боп, алыств калды-ау булдырап,
Ертегi ме едi, шын ба едi, журген сол заман шалкып бiр.

Кыста мен тугам кабагым, катулы содан шамалы!
Ансайды журек ансайды, шетi жок шексiз даланы.
Даламен егiз журегiм, сагынып жур гой саргайып,
Кай жактан есер екен деп, даланын саумал самалы!!!
Багдат
http://www.youtube.com/user/Keregetau?feature=mhee
02-03-12 05:16
Дукен
duken61
10-02-12 04:54
Айнур Омарова
Журегим отаным деп турганда урып...!
Озге журтта конилимнен ан кетип,
Калгандай-ак тиршиликтен ман кетип,
Атажуртка сагынышты аркалап,
Калын казах келип жатыр андетип.

Костанайга казах келди, шок келди,
Сиреп калган казахтарга от берди.
Осы ьир жай козгап конил пернесин,
Олен хаздым колыма алып даптерди.

Бала болып, маз боп ойнап жур едик,
Бир ханалык келди ханга гул егип,
Казахстан тауелсиздик алды деп,
Озге хуртта тирилдик биз туледик.

Киси елинде султан болып жургенше,
Оз елинде ултан болгын оданда.
Деп насихат жургиздикте озара,
Коштин басын тузедик биз ОТАНГА!!!

Туган жерди кыйып ауыл, акени,
Карайламай тастап кеттик жат елди,
Атажурттын топырагын сагыну
"ОРАЛМАНДАР" деген атак аперди.

Хиырма хаска толыпты бугин елим,
Кеше гана булдиршин балгын един,
Мын жасай бер тауелсиз Казахстан
Казагыннын синирип сазды лебин!

Батыр казах
Batr kazakh @ inbox.ru
04-02-12 19:04
Еримбет Шабар улынын улги онеге улы истери Тэуелибай елинин журегинде мэнги сакталады
Бакытжан
Tansor_rep_break_dans@mail.ru
20-01-12 23:35
Салем.....жазылган текст отте катты унады.....КЕНИМЕХ
ОРАЛМАН
13-01-12 05:41
Барекелде!
Буркитбаев Каныш
kanish.b
08-01-12 20:42
Ассалаума алеикум Тамдылыктар калдарыныз жаксыма? Нуртуган кабарласып ала алмадым сени?
Дукен
23-11-11 02:51
Бизди бугин деп жур гой оралмандар!!!
Алып ушып отанга оралганда.
Озге журттын окили оксигенбе!?!
Биз секилди аркимге тоналганба?

Туган ел деп келип ек Костанайга,
Казагым, калын иелим коштамайма?
Кандас деп, оралман деп тумар такты-ау,
Акынын сабаткан ел поштабайга!!!

Ата журттын кушагы кен деп келдик,
Мейири мен мерейи кол деп келдик.
Айтекенин жайлаган кен жайлауын,
Оз агам деп озбекке жемдеп келдик!!!

Костанайга иелик етемиз деп,
Биримизге биримиз дем боп келдик!
Болмаса журек бирге, тил бир болып,
Тер тогип келер ме едик енбектенип???

Озге журттын болып ек биз султаны,
Ал бугин ата журттын кул -кутаны!
Кимдерди агалайды , кимге еликтеп,
Билмеймин кимди казах пир тутады?

Карапайым халыкпыз казах деген,
Али кунге жолдаспыз азаппенен,
Барар жер, басар тауым оз отаным!
Кулпырган келбетин бар, гажап мекен!

Нурсултанга айтарым олен \\"изн\\"
Оралман деп атауын келемежин.
Оралман деп шошына караганша,
Бауырым деп айтса нетеди елим!?!


Кылды жарган коп емес тобе биин,
Ойлайтыны барма екен елдин куйин?
Шулдирлеп жас баладай сакауланар!
Айта алмай казахшалап туйин-туйин.

Аз-Тауке мен Абылай жасын еди!
Ол бир откен ертерек гасыр еди.
Коздеринен кан болып агып еди,
Халкынын кайгы-муны, касирети.

Уш жуз ьолып, ру боп жарасымды,
Ел болдык коп душпаннын арасында,
Озбек, орыс, калмак пен жонгарлардын,
Бойлатпадык айла-амал, шарасында!!!

Казахтын уш баласы бак таластык,
Улылыкка ушеумиз тах таластык,
Жонгардын шапкынынын артын ойлап,
Орыстын кол астында жанталасып!

Уш жуз жыл бодан болдык осылай биз!
Биримизбен-биримиз косылмаймыз.
Ата тегин умыткан агайын бар!
Биз казах осындаймыз, тосын жаймыз!!!

Ал бугин егемен боп орлеймизбе?
Алемге абыроймен торлеймизбе?
Болинип тортинши жуз оралман боп,
Душпан ким, досын кайсы кормеймизбе?

Казах тилин гурыпын сактагандар,
Кызылкумнан келген биз Актабандар!
Сарттын козох деген аузын бузган,
Бизди енди оралман деп оттамандар!!!

Бир карыннын камы емес максатымыз,
Ел ушин келген биздер \\"оккагарлар\\".!!!

Алланын укимине барма шара!?!
Журекте битпейтин бир калды-ау жара!
Бабалардын бейитин тастап кеттик!
Жермен жексен етпейме бара-бара?!?

Дукен
23-11-11 02:02
Конилим орекпиди емексиген!
Карманып медет издеп комекшиден.
Тенесем аспандагы айга аруды,
Жаныма куйылады болекше дем!

Сулу бар козинде мун, кулип турган,
Шыга алмай тунгиык мун кулыптардан.
Журегимди жандыра жаутандайды,
Нар издеп таза Замзам туныктардан!

Мен оган канат болсам, куат болсам,
Сусынын кандыратын суат болсам!
Жырыммен кок жузинде калыктатып,
Нур болып, мейир куйсам шуактардан!!!
Дукен
22-11-11 16:49
Мына гажап галамды, кете аламба мен киып!!!
Мен билмейтин коп али, тылсым сыр мен тунгыйык!
Арбап мени демимен тартып жатыр озине,
Кызыгы мол туманды, тунжыраган тунги уйык!!!

Сен болмасан ойланбай кетер едим айга да,
Менин аним озинсин жургенменен кайда да!
Мен бакытка жетер ем, угып менин жанымды,
Еркелетип баладай, аяласан жай гана!

Мына галам тар маган, кетем анык бир куни!
Биреулерге бул сезим, болар мумкин кулкили?!
Суйемин мен баринди, жасынды да каринди,
Токтамайды сондыктан журегимнин дурсили!!!


Дукенбай
duken61@mail.ru
14-11-11 20:54
Озге журттын болып ек биз султаны,
Ал бугин ата журттын кул кутаны
Кимдерди агалайды,кимге еликтеп
Белмеймин казак кимди пир тутады.

Карапайым халыкпыз казак деген
Али кунге жолдаспыз азаппенен
Барар жер,басар тауым оз отаным
Кулпырган келбетин бир гажап мекен.

Нурсултанга айтарым олен изин
Оралман деп атауын келемежин
Оралман деп шошына караганша
*Бауырым*деп айтса нетеди елим.

Кылды жарган коп емес тобе биин
Ойлайтыны барма екен елдин куйин
Шулдирлеп жас баладай сакауланар
Айта алмай казахшалап туйин-туйин.

Бухарбек
buharbek@mail.ru
14-11-11 00:11
Жусан

Карагым балам елине
Карагын балам жерине
Аркашанда сак болгын
Жаман шыгып журмесин
Басынып сени торине

Созимди алсан карагым
Акынынмын, дананмын
Бул топырак бил калкам
Суйегинен жаралган
Бурынгы откен бабаннын

Серик Серикбай улы.
Рудный каласы.
kairat
kairat@mail.ru
13-11-11 20:47
Тамдыны айтсайшы ширкин
N
nurqus@mail.ru
23-08-11 06:20
Камал!
Жазган оленин Кокеме оте унады. Мына жерден коширме алуга копияланбай жатыр. Осы жерде жазган материалдардын барлыгын файл-документ етип менин почтама жиберши.
А р ы с б а л а с ы
toqsaba@mail.ru
19-08-11 03:49
Камал, мына бетте мазмунды материалдар жариялапсыз. Сиз озиниз Ермухаммед молла урпагы емессиз бе? Мунир агайдын баласысыз ба? Бизди Нажмия апай окыткан еди. Шамсия менен С.-Петербургта бирге окыдык.
Нуртуган
nurtugan73
11-08-11 16:24
Курметти Тамдылык агайындар Тауелибай жыршылык онерин кайта жангырту максатында \"Тауелибай жыр керуени\" атты жинагы жэне Калдаш жырау Ахметовтын толык жырлаган дастандар жинагы Тамдыбулактан 2010-2011 ж.ж. дискилери дайярланып.колдан келгенинше кайта онделип шыгарылды.
1.\"Тауелибай жыр керуени\" атты жинакта: Аким Саринтаев.Алмахан Боранов.Калдаш Ахметов.Жалгас Жусипов.Шарибек Алдашев.Отеп Тансыкбаев.Нурлыбек Таскараев жане Сабит Дабыловтар жырлаган.
2.Калдаш жырау Ахметовтын жинагынан: Торехан батыр дастаны .Рауа бану дастаны . Куралай сулу дастаны . Камбар батыр дастаны .Садуахас-Сахи дастаны. Дат дастаны жэне Наркыз дастандарын тындай аласыздар.
Жинакты шыгарушылар : Нургали Койытбаев , Нуртуган Сыдыков. тел: +998936639042 (хабарласуларынызга болады)
Нуржан Хожамов
Хххbоrес@mail.ru
22-04-11 23:05
Jaraisin! Араларында Руы алтын болса танысайк!тамдынын атактыларынын ишинде аталарымнын аты енипти
Дана
danchik95_@mail.ru
17-04-11 21:17
Маған ұлы Отан Соғысы туралы сахыналық көрініс қажет. Өтінемін, қайдан табуға болатынын айтындаршы
Шарифа
sharifa.n
06-04-11 19:36
Кама,жарайсын! Сени ар кашанда мактаныш етемин!
Камал
kamaladdin@inbox.ru
25-03-11 15:46
Әбдімұрат Жанахметов:

«Тауелібайлық өрелі өнер иелері»


Туған жер, айналайын, Тамдыбұлақ,
Ұрпағы Шөмекейдің еткен тұрақ,
Бай ұлы 12 ата, ұлы жүзбен,
Жетіру, Қожа, Кете, Қарақалпақ.

Қыз беріп, қыз алысып, құдандалы,
Барлығы тату-тәтті бірге тұрат
Бұл елде сан жыраулар өтсе шырқап,
Туылған талай-талай саз бен ырғақ.

Қаратамыр Тұрымбет, балқы Базар,
Керемет сөздерінен жанған шырақ,
Бердалы, Әлмен менен шобдар Жүніс
Халқынан кетпегендер сөзі жырақ.

Сөздері Өмірзақтың саф алтындай,
Сыймаған көкірекке буат-буат,
Көшекбай, Батырбай мен Елеусіндер,
Қалдырған өлеңдері көңілге ұнап.

Кәтірші, Құланбай мен Дұрыспайды,
Тыңдайтын жиылған жұрт жайып құрақ,
Айзада, Өтеп, Жәкеш - әнші, жырау,
Жұрт білген үшеуін де қанығырақ.

Күйші еді Жаманғара, Оразалы,
Өңірі тыңдаушы еді салып құлақ,
Төленгіттен Жолдыбай күлдіргі еді,
Жұмыла күлуші едік жатып, құлап.

Мінекей, осы ауданнан шыққан жандар,
Көз жұмған арамыздан болмай тұрақ,
Солардан тәлім алған талайлар бар,
Бірінен бірі озған кілең құр ат.

Календар, Қайыпназар шөлдегенде,
Мысалы, ағып жатқан мөлдір бұлақ,
Совет пен Әбдіғаппар, Ләтіптердің,
Сөзіне халқым тегіс құмар шын-ақ.

Нұрлыбек, Ақбай сынды айтыскерлер,
Өтеді кездесседе неше қырат,
Әлмахан, Әкім, Жалғас, Досекелер,
Тұлпардай жібер деп тұр, тігіп құлақ.

Алдашов Шәрібек пен адай Мықтан,
Сүйсініп тыңдаған жан көңіл бұрад,
Сайраған бұлбұл құстай Алматыда,
Гүлсара әуенімен тамылжытад.

Бақұлы Өмірзақ пен Орынбектер,
Күрделі той-жиында алда тұрад,
Күйлері Оразша мен Класбектің,
Әуенін үзілтеді неше бұрап.

Қалдаштың орны бөлек халқымызға,
Келеді әдейілеп, халін сұрап,
Зор күйші Тегінбай-ұлым, Бекназарлар,
Әрқандай күйшілерден тұрған зият.

Күйлері Қуаныш пен Парахаттың,
Отырған тыңдаушыға тұрар ұнап,
Қалдырмай жаза берсем толып жатыр,
Не дермін туып қалса қиын сұрақ.

Ауданның серілерін атап өттім,
Белгілі ақындарша сөзді құрап,
Халықтың қалаулысын атап өткен,
Атанған дүр күйші деп Әбдімұрат.

Камал
kamaladdin@inbox.ru
25-03-11 15:44
Ғұлама ахун Ермұхаммед (Ерімбет)
Шабарұлының өмірінен деректер

Шабарұлы Ермұхаммед 1893 жылы Қызылорда облысы Қармақшы, Қазалы аудандарының төңірегінде дүниеге келген. Кіші Жүз Шөмекей тайпасының Қиыққалтаң балқы руынан. Ел арасында «Ерімбет молда» деген ат пен белгілі болған.
Әкесі Шабар темірден түйін түйген белгілі ұста, аңшы, мерген, аңшылықпен ауылды асыраған, қайырымды, кішіпейіл, сауатты, шаруа адам болған.
Ермұхаммед өз ауылындағы татар молдасынан алғашқы тәлім алған. Содан соң Бұхара қаласындағы Көгіташ (Көкелташ) медресесіне оқуға түсіп, осы жеті жылдық медресені алғырлығымен екі жылда бітірген. Медреседе Кете Тұрмағанбет Ізтелеуұлы, Ақмұрза Төсұлы, Жамал қожа Пірәліұлы сияқты қазақ діни зиялыларымен және тәжіктің ұлы ақыны Садриддин Айни мен бірге оқыған.Медресені жеті жылда бітірген Жамал қожа: «Ерекең өте алғыр, зейінді болды. Сол кездегі дінитанымдық кітаптарды бірінен соң бірін игеріп, жеті шет тілін меңгеріп, медресені небәрі екі жылда бітірді»-дейтұғын.
Ермұхаммед Шабарұлы медресені бітіріп келіп, ауылдық жерлерде мектеп ұйымдастырып, ауыл балаларының сауатын ашады. Ел арасында ағартушылық жұмыстарын іске асырады, сонымен қатар өлеңдер жазып, ақындық қасиеттеріменде танымал болады. Бұл кезде Кеңес үкіметі орнамаған еді.
Ермұхаммед Шабарұлы оқытған мектепте сауаттарын ашқан көптеген шәкірттері Кеңес үкіметі құрылған алғашқы жылдарда жұмыс істеп, халық арасында беделді азаматтар болған. Олар: Садық, Ләтіп, Әбу Мірәшімовтер, Сейдалы Жанәліұлы, Бақи Жарылқасынұлы, Жанназар, Пірназар Қосамановтар, Қалмақан Метерұлы.
1937-1938 жылдар Ермұхаммед Шабарұлы үшінде ең ауыр жылдар болды. Себебі осы жылдарда қожа-молдаларғада зобалаң туып, қудаланды. Ермұхаммед барлық діни кітаптарын және қолжазба, өлеңдерін жасырын түрде алып шығып, тау үңгірлеріне, жерге көміп, тастармен бастырып, көзінің қарашығындай сақтап, оларды аман алып қалған. Өзіде 2-3 жыл үйіне келе алмай, далада, тауларда, елден ұзақ мекендерде сенімді достары және шәкірттерінің үйлерінде бой тасалап, жасырынып жүрген.
1941-1945 соғыс жылдарында Ермұхаммед Шабарұлы жұмысшы батальонына алынды. Ауылдан барған қазақ, өзбек, қарақалпақ кісілер орыс тілін білмегендіктен оларға тілмаштық жасап, олардың мүддесін қорғап, есесін алып беріп отырған. Өзінің білімділігі, ақыл-парасаты, ұстамдылығымен басшылармен тіл табысып, құрметке бөленген.
Кеңес үкіметі дәуірінде Ермұхаммед Шабарұлы өмір сүрген Тамды елді мекенінде мешіт болмады. Ол кезде дінге деген қарсылық күшті еді. Соған қарамасдан бұл кісінің әр-бір сөзі, ісі, дүние танымы, ұстанымы халқына сүннәт есебінде орнады. Талап етіп сұраған адамға ислам шариғаттарын, ораза, намаздың орындалу тәртіптерін жазып беріп отырған. Сол жазбалар қазіргі күндеде адамдардың қолдарында жүр, олар өз ұрпағынан ұрпағына мұра есебінде беріп келеді.
Ермұхаммед Шабарұлы туралы естелік әңгімелер көп. Ол кісі туралы филология пәнінің докторы, профессор, зерттеуші, алматылық Берікбай Сағындықов мырза бірнеше әңгімелер жазған. Тіпті 1960 жылы Ермұхаммед Шабарұлымен кездесу мақсатында әдейі Тамдыға келеді. Кездесуден үлкен әсер алған профессор «Егеменді Қазақстан» газетіне осы кездесу туралы жазып, сөзінің соңында: «Бұл кісінің білімділігінде шек жоқ екен. Араб тілін жақсы біледі екен. Әттең, жасы үлкен екен, болмаса Қазақ университетіне сабақ беретін кісі екен»- деп жазыпты.
Ермұхаммед Шабарұлы туралы Қазақстан Журналистері Одағының мүшесі Жүсіп Әлқожаұлыда Ташкенттен шығатын «Нұрлы жол» республикалық газетіне «Ғұлама ахун Ермұхаммед Шабарұлы» атты үлкен мақала жазған, сонымен қатар «Тауелібай», «Алтын алқа» атты кітаптарына да Ермұхаммед туралы деректі әңгімелер енгізген.
Ермұхаммед Шабарұлы науқастанып жатқанда ауыл ақыны Жүніс Сәрсенбайұлы былай деп өлең жазған екен:

Адамзат дүниеге бес күн қонақ
Жалғаншы баяны жоқ, түбі шолақ,
Дертіне Ерекеңнің шипа бергей
Ғалымның бұрынғы өткен арты сол-ақ.
Көрсетіп ақтың жолын адасқанға
Миуалы ортадағы гүжім дарақ,
Шарғыны шарға салып жүрсе біреу
Ашады деп жүгіреміз соған қарап.

Ермұхаммед Шабарұлы қайтыс болғанда былай деп жалғастырған екен:

Ерекең марқұм аттанды
Ілімнің аққан бұлағы
Енді ондай жан қайда?
Исламның жаққан шырағы
Жаннаттан болғай тұрағы.

2009 жылдың 30 қазан күні Ермұхаммед Шабарұлы өмір сүрген Өзбекстанның Тамды ауданының тұрғыны Ләйіс Баянасов деген азамат ауданның «Тамды шаруагері» газетіне «Есімі ел жадында» атты көлемді деректі мақала жазған және мақаланың соңында мына өлең шумақтарын келтірген:
Дүниені Құдай жаратқан
Құраным тілі – Арабтан
Жаратқанның елшісі
Пайғамбарым Мұхаммед
Қыблам-қағба тараптан
Деп Хақ дінге бас иіп
Хадистерін Құранның
Ел-жұртына таратқан.
Тұрмағанбет, Жамалмен
Медреседе оқыған
Лә иллаһи, илла аллаһ деп
Жадына дінін тоқыған.
Кешегі қытымыр заманда
Тар жол, тайғақ кешумен
Өтсе де талай қиыннан
Жадына сақтар иманын
Бір Аллаға сыйынған.
Сондықтан да ел-халқы
Ермұхаммед Шабарды
Тірлігінде ардақтап
Қалдырмаған жиыннан.
Араб, парсы, түрік, орыс...
Жеті тілді меңгерген.
Ілімінде Хақ діннің
Ғұламамен тең келген
Ғұмырында жиғанын
Сауап іске бағыштап
Жетімдерге тең бөлген.
Өнеге ісі қасиет
Әрбір сөзі өсиет
Рухына марқұм әруақтың
Мұсылман пенде бас иеді

Жасаған дәуірінде қысылып-қымтырылып өмір сүрген ғұлама Ермұхаммед Шабарұлы Өзбекстан Республикасы Навои облысының (бұрынғы Бұхара облысы) Тамды ауданының орталығы Тамдыбұлақ елді мекенінде 1973 жылы 3 шілдеде 80 жасында ұзақ науқастанып қайтыс болып, осы жердегі Қорғантөбе қасындағы қорымға жерленді.
Ермұхаммед Шабарұлы қайтыс болар кезінде балаларына, туған-туыстарына, жақындарына көп уағыз айтты. Соның ішінде басыма күмбез орнатудың, асыра сілтеп, мақтанышпен ысырап етіп, шашылудың қажеті жоқ деген. Сондықтан бейітіне қарапайым төртқұлақты қорған салынды.
Ермұхаммед Шабарұлы қайтыс болғанда Ауғанстан, Пакистан, Татарстаннан көңіл білдірген хабарлар келді. Осы мемлекеттердің орталық басылымдарында көңіл білдіру хабарлары (некролог) жарияланған. Сондай-ақ осындай хабар Москвадан шығатын «Наука и религия» журналынада орыс және араб тілдерінде шыққан.
Ермұхаммед Шабарұлы қайтыс болғаннан кейін бір айдай уақыт өткеннен соң Ауғанстан мемлекетінен милиция қызметкерлерінің бақылауы астында екі кісі арнайы Тамдыға келіп жақындарына көңіл айтып, дұға қылып кетті.
Міне Ермұхаммед Шабарұлының дүниеден өткеніне 36 жыл болсада, оның аты әлі халық ауызында. Ол туралы әңгімелер ұрпақтан ұрпаққа өтіп келеді және ел мұрасына айналған, бүгінгі күнде де халық еске алып, тамсана әңгімелейді.
Ермұхаммед Шабарұлының зайыбы Қатира Кәрібай қызы 1912 жылы Сыр елінде дүниеге келген. Ақмұрза ахунның шәкірті, ескіше сауаты мол, ораза-намазын қаза етпеген, сабырлы, сыпайы, қонақжай, қайырымды кісі болған. 1988 жылы 18 қарашада 76 жасында қайтыс болып, жолдасының қасына жерленген.
Ермұхаммед Шабарұлының соңында үш қыз, екі ұл қалды.
Баласының үлкені қызы Әлия 1936 жылы туылып, 1959 жылы қайтыс болған. Әлиядан туылған жалғыз ұл Дінбайда қайтыс болған. Қазір Дінбайдың зайыбы Бақыт, 5 баласы және 4 немересі Алматыда жасайды.
Ермұхаммед Шабарұлының үлкен ұлы Мүбарак 1938 жылы туылған, қазірде Қарағанды қаласы Майқұдық массивінде тұрады. Ұлды ұяға, қызды қияға қондырған, 12 немеренің қызығын көріп отырған ауыл ақсақалы, зейнеткер.
Қызы Бәшира 1941 жылы туылып, қазір олда жеті баласында аяқтандырып, 18 немеренің әжесі болып отыр. Еңбек ардагері, зейнеткер. Бүгінгі күнде Қостанай облысының Рудный қаласында тұрады.
Кіші ұлы Мунир 1947 жылы туылған. Қазір Қостанай облысының Қашар қалашығында тұрады. Зейнеткер. 14 немересі бар.
Қызы Қамария 1950 жылы туылған. Көп балалы ана, 16 немереге әже.Қазірде ата қоныс Өзбекстанның Тамды ауданында тұрады.
Ермұхаммед Шабарұлының өзімен туысқан Піржан деген інісі болған.Одан да немере-шөберелер бар.Олар Текелінің Көксу станциясында тұрады.

Ермұхаммед Шабарұлының замандастары, бірге оқыған адамдары дүниеден өтіп кеткен. Замандастарының, көне көз қариялардың ұрпақтары Тауелібай (Тамды өңірі) елі алымын еш уақытта ұмытпай, естерінде сақтап, алымның балалары деп ол кісінің ұрпақтарын құрмет тұтып келеді.
Біз, артында қалған ұрпақтары халқымызға ризашылығымызды білдіреміз. Құдайға шүкір, осындай әкеміз (балалары Кәке дейді), атамыз, бабамыз болғанын мақтаныш етеміз.
Қызы Бәшира әкесіне деген сүйіспеншілігін мынандай өлең шумақтарымен жеткізеді:

Отыз алты жыл болсада
Өткеніне дүниеден
Алланың берген абыройын
Көрдім халқым жүзінен.
Алланың берген шарапатына
Халқымның берген марапатына
Шүкіршілік етемін мен
Кейінгіге өсиет қылған.
Садағасы болайын мен халқымның
Сыйлап өткен алымын
Айналайын жан Кәкем
Қалдырған ізің мәңгілік
Ұрпағына халқымның,
Тілейтінім Алладан
Халықпен бірге болайын
Жан Кәкемнің рухы
Желеп жүрсін ылайым.


Ермұхаммед (Ерімбет) Шабарұлы туралы осы деректерді жазған Шабарова Бәшира Ерімбетқызы.
Мекен жайы: 111500 Қостанай облысы, Рудный қаласы, 50-лет Октября көшесі, 98-үй, 6-пәтер.
Тел: 87143152823 – үй, 87776392841- сот.
Е-mail: kamaladdin@inbox.ru

Камал
kamaladdin@inbox.ru
25-03-11 15:42
Ақбалқы Тайлақтың Оразымбетінің Ақмырза ақын және Әбу қожа туралы Ерекеңе (Ермұхаммедке) жазған (әңгімесі) хаты
Моллаға Ермұхаммед жазамын хат
Бармысың денсаулықта сау-саламат
Тәбәрік ұлықтармен әмірә болып
Оқыған алым едің, бағаң қымбат.
Ақмырза ақынменен екеуіңіздің
Бір ақшам мәжілісіңізде болдық ұлпат.
Әртүрлі лұтфы тілмен сөйледің сөз
Арабы, парсы, түркі небір ұлғат.
Бәтуа ақырында қойдыңыздар
Мағынасыз кармафон деп құр ібірат
Құранды мағынасымен білмегенді
Дедіңіз парыз түгіл, емес сүннәт.
Жаздыңыз үшбу сөзді молла Әбуге
Шартында ідаяттың деп дәлелат.
Қайтарды Әбу молла нәтпіс Сізге
Бұл сөзді қонбайды деп кеуілімізге
Шартында ідаяның парыз-ғой деп
Қожаңыз қатты қашты бұрынғы ізге
Бір аят сынамаққа жазып берсем
Істінжа етерме екен сипап жүзге.
Келдіңіз Ермұхаммед шаһар жақтан
Жігітсіз ақ жол қуған, қорқып Ақтан.
Шабар-екең жақсы кісі, сегіз қырлы
Хабардар кеуіл дара, әртараптан.
Көрдіңіз би Досанды тұқымдасың
Шын тұлпар, озған жүйрік қалың топтан.
Тұйғындай түйлігумен көктен түскен
Бар еді әрбір сөзі таңырқатқан.
Үлгің сол, алдыңдағы көріп қалған
Тайыңда көзге түстің озып аттан.
Болып тұр дін партия көптен бері
Шегара келіп тұрсын бейтараптан.
Жарастыр сәті түссе екі ақынды
Мейір қылып, мәселесін бір кітаптан.
Ақ туын Пайғамбардың көтеріп тұр
Ақмырза, Әбу шығып екі жақтан.
Қапада халықтардың кеуілі на хош
Мысалы, айдағандай ысыраттан.
Конфиска, газет сөзі қалынды деп,
Азырақ жылы хабар өкіметтен.
Дабысы Алишердей жерді жарып,
Кеседен шапты Ақмырза шығанақтан.
Келмесе қолыңыздан шаһар жібер
Бірі еді төрт шәріптің дін орнатқан.
Ақыры мұнан барып мағлұмданып
Ашылсын күңгірт болмай ақиқаттан.
Бұл жерде тоқа, торбай, дөсек те бар,
Көп молла екі бастан есепте бар.
Ақырдың аламатына түсінбей-ақ,
Ұранға шауып жүрген есек те бар.
Кітапқа түсінсе де бастай алмай
Әуре боп жүрген сарсаңкесек те бар
Қыз үшін туры айта алмай жалпақтайд деп
Сыртында бір молланың өсек те бар.




Сіздің жауабыңыз
Есіміңіз:
Сіздің e-mail:
Мәтін:
Кескіндегі код:

Кодты жаңарту
 




© 2002—2017   | info@kazakh.ru   | Блог  | О проекте  | Реклама на сайте | Вакансии 
Группа Вконтакте Страница в Фейсбуке Микроблог в Твиттере Сообщество на Мейл.ру Канал пользователя kazakhru - YouTube
Создатель сайта —
интернет-траблшутер Марат Ижанов