Казах.ру
поиск по сайту и Казнету
rus / eng / kaz
Форумы
На русском языке
Қазақша сөйлесу


Словарь-переводчик

Введите русское или казахское слово. Для ввода казахских символов нажмите цифры:
Ә2, I3, Ң 4, Ғ5, Ү8, Ұ 9, Қ0, Ө-, һ+


полная версия










Общение

Реклама: Новый телеграм-канал для деловых людей > Траблшутинг
Общение: Список форумов
Форум: Шежipe
Тақырып: Шанышқылы деген ру барма жокпа неге ол жайлы малимет еш жерде кездеспейди


Авторы Xабарлама
Айтмуханбет
s_aitmukhanbet@mail.ru
01-11-11 20:06
Неге осы уакытка дейн оз тумаларымнан баска Шанышқылыды кездестирмедим, кандай батырлар, акындар бар екен болса жазып жериндерши.Конiл-куймди тусирип жур бул тақырып... Отиниш тарихы жайлы жазындаршы??!

Авторы Жауап
Бибінұр
bejbinra
12-06-17 23:56
Мен шанық қылы руынан шыққан ағанай мын
Арай
Araibeketova11
07-01-17 09:54
Нурдаулет ия кыз алысады
Арай
Araibeketova11
07-01-17 09:53
Адилет мына киси барлык малиметти биледи .Конырау шал 87015648277
Арай
Araibeketova11
07-01-17 09:50
Айнур, аганай курпиктен тараган онын арнайы китабы бар шанышкылы урпактар сабактастыгы деген. Толык малимет сол китабтын ишинде.Авторы 87015648277 номери осы. Жауап береди.
Ұлықбек
15-08-16 18:14
Шаңышқылылар әлемді 10 мың жылдан астам билеп төстеген. Оған куә жер бетінің қай түкпіріне барып қарасаңда Шаңышқылылар өз белгілерін (шаңышқы таңбасы) қалдырып отырған. Керек болса Шаңышқылыларды \"құдайымыз\"- деп есептеген халықтар бар екен. (үнді құдайлары т.б) Интернеттен -\"Трезубецы\" мақаласын оқыңыздар, картиналарын көріңдер.
Көне \"Санск\" тайпасы-- Арий, Гриф, Балх - деп бөлінеді екен. А.Македонский армиясын талқандап, отанының ойранын шығарып жіберген осы көшпенді \"Санск\" тайпасы екен. Бұл біздің Шаңышқылылар ғой -- Саңырау (Арий), Күрпі (Гриф), Балық (Балх) - деген.

Нұрдәулет інім -- сен 100% Қатағаннан қыз ала берсең болады. Себебі: - Шаңышқылылардың тәртібі бойынша - Шаңышқылының әрбір үш руы бір-бірімен қыз алыспайды. Қатаған -Қиятпен, Сұрыммен қыз алыспайды. Ағанай-Жолық-Көрік, Жүнсіз-Торқыс-Қырықсадақ, Жауғашты-Жұдырық-Тоқымбай, Мыңтай-Әжікей-Бесуыл т.б кете береді. Сен Араншыңды төрт атадан тұратынын, кімдермен қыз алыспайтыныңды білетін шығарсың.

Қазақтың үш жүзі -- Шаңышқының үш жүзі. Қазақты Қазақ қылған Шаңышқылылар екені даусыз. Тарих көп нәрсені бізден жасырады. Ол бәрібір түптің-түбіне келгенде ашылады. Алпамыс батыр ешқандайда Қалмақтармен соғыспаған, ол кезде қалмақ болмаған. Ол Қазақтармен Шаңышқылылармен соғысқан. Оны өзбек шайырлары мойындап кеткен. Көне эвропа суреттерінде Аттиланың қолына \"шаңышқы\" ұстатқызып салатын болған және ол өлгенде үш табытқа бөліп көмген. Көне Шаңышқылылар ғана атақты адамдарын үш жерге көмген. Күлтегіннің басында Шаңышқылының белгісі. Ол кезде Түрік деген атымен болмаған. Түрік кеше Осман империясынан кейін пайда болғандығын кейбір ғалымдар тікелей айтып отыр. Түркі - сөзі ойдан шыққандығын айтады. Сонда олар кімдер болған? Әрине біздің Қазақтар болған. Шыңғыс хан -- Шаңышқылы екенін айтпаса да түсінікті. Оның көкірегінде \"Шаңышқы\" таңбасы тұрғанын оның қытай шығарған 30 сериялы киносынан соқыр адамда көрген шығар.

Шаңышқылы болғандарыңа қуаныңдар. Шаңышқылы еместердің іші күйсін.

Шаңның ішкі елі жасасын!!! Шаңышқылы жасасын!!!


Нурдаулет
87087282404
02-08-16 11:04
Шаңышқылының ішіндегі Араншыдан таралғам
Adilet
Adil.0797@list.ru
01-08-16 19:51
Шанышкылдан тарагандарды ким блед1
elimkaz
khababa@mail.ru
23-03-16 05:26
Улыкбек майл адрес кандай сенде?саған сұрақ бар.
Улыкбек
22-03-16 15:56
Омирзак ага кеширесиз, сиз бул жерде еки кате пикирли усыныс тастадыныз.

Бириншиден -- Катаган жай гана ру (немесе тайпа) атауы болса, Шанышкылы Катаган сиякты жуздеген-мындаган ру-тайпалардын атасы. Колына Шанышкы устап согысатындардын барин танбасы Шанышкы белгисимен белгиленген ру-тайпалардын бириккен одагын Шанышкы Ели деп атаган. Кешеги Катаган билигин Шанышкы Елинин атауымен тенестирудин кажети жок.

Екиншиден -- Казахта жети атадан кейин уйленуге болады деген зан жок. Казахта оз руынан уйленуге болмайды деген зан бар.

Нурдаулет деген биреу озинин руын айтпаса ол Шанышкылылардын устинен прикол тастап отыр.
умирзак асанулы уразбаев
urazbaev.umirzak@yandex.kz
17-03-16 16:37
Нурдаулет балам Катаган мен Шанышкылы, бир ата. Шанышкылы ру болатын болса, Катаган онын лакап аты.
Катаган мен Шанышкылы екеуи бир адам. Шанышкылы оте коне ру, одан бери коптеген гасырлар отти, коптеген урпактар тарады. Егер суиген кызынмен еки арада жети ата болса, онда уиленуине болады.
умирзак асанулы уразбаев
urazbaev.umirzak@yandex.kz
17-03-16 16:09
Менин руым мамыт, одан алабайтал болып тараймыз. осы рудан тугандар барма?
Ұлықбек
08-03-16 12:56
Нұрдәулет сен Шаңышқылының қайсы руынансың? Менде біраз мәләметтер бар, Шаңышқылының әрбір руы үш-үш ру болып бір-бірімен қыз алыспайды. Сенің руыңа қарап Қатағанмен қыз алысу - алыспауыңды анықтап көрейік.
Нурдаулет
87087282404
05-03-16 07:12
Қатаган мен Шанышкыл қыз алысама?
Нурдаулет
Vip.sultan9770@gmail.com
04-03-16 20:01
Шанышкылмын Катаганнын урпагын жаксы корып калдым ағайын комектесып жыберыңдер кыз алысуга болама бызге?
Ұлықбек
29-11-15 06:00
Алауатдин жарайсын!!!
Ахикатты ашып айтканын ушин мын рахмет! Бала - шаганнын рахатын кор! Омир - жасын узак болсын! Ахикатты биле турып оны бурмалайтын тарихшылардан кудай сактасын!
Алаўатдин
28-11-15 04:45
Шанышқылқлар басқа халықларда да бар. Тийкары бир ме, ямаса атамасы усас па, билмедим. Оны илимпазлар изертлеўи лазым.
Ұлықбек
27-11-15 04:11
Жолсейіт -- сенин бабан Шанышкылы болса Катаганнан таркадык деп айтпайды. Катаганнан Шанышкылы таркады дегенди галымсымак казахтардын придумкасы. Олар Шанышкылыларды мазактау ушин шыгарылган апсана. Есим ханнан таяк жеген катагандар Есим ханнан коркып аттарын Шанышкылы деп ауыстырган деп Мухтар Магауин, Зайыр Садибеков сиякты сасык ауыздардан шыккан ангимелер. Сен соны коштап журсин бе?! Сенин атын Жолсейт емес, Баскасейт десе Баскасейт болып кете бересин бе?! Шокан Уалиханов -- "Катаган халкы Есим ханнан кейин ыдырап бираз болиги Шанышкылылардын курамына кирип кеткен"-- деп жазган. Жолсейіт -- сен китапты дурыстап окы. Ата-бабана дурыстап тусиндиргенин макул. Сенин Казахка кирди деген созин типтен отирик. Сонда сенин бабаннын айтуы бойынша бизден бурын кирген Кожа-Торелерин казах бола алмай жургенде Шанышкылылар сонында кирип Казах атанып кете салама сонда? Жок, алде Шанышкылылар сендер Казах емессиндер деп айткын келип тур ма?!
Ұлықбек
27-11-15 03:23
Шаңышқылылардың төл таңбасы -- "ШАҢЫШҚЫ". Шаңышқыны -- орысшада "ТРЕЗУБЕЦ" - деп атайды. Тарихтағы Трезубецтердин бари Шаңышқылылар болып табылады.
Улыкбек
14-11-15 19:07
Алтынайга: Мен 1972 жылгымын. Сарыагаш жактан боламын.
Жолсейiт
14-11-15 18:06
Шанышқылы қатаған халқынан шыққан. Бабаларымыз осылай айтатын. Ал қатаған ру аты да, ел аты да. Қатаған халқы Есiмхан қырғынан кейiн қазақ халқына қосылған.
алтынай
12-11-15 11:39
Неге онда шанышкылы деген ру Жоқ деп атаған сиз бізде енди өз румізді толық үйреніп жатырмыз бұрында билмегенбиз сол үшін шанышкылылар болса арласайык ишинде каракалпак апше ағалар болса арласайык Ватсап вк киретиндер өз нөмірлерді жазыныз улыкбек өзіңiз қайдан боласыз қай жылғысыз
Улыкбек
11-11-15 21:10
Ар туптектердин оздерин таныстыру расимдери болады. Мысалы: Руын кандай? Нели боласын? Кай баласын? Орта жуздер -- оздеринин тайпасын айтады да паленшесимин, тугеншесимин деп жалгастырады. \"Аргынмын.\" \"Аргыннын Канжыгалысымын\" \"Коныратпын онын ишиндеги Сангылымын\"--т.б. Киши жуздер -- руын айтады кейин атасын айтады. \"Жакайым. Алим баласымын\" немесе \"Жагалбайлымын, Бай улымын\" деп жалгастырады. Улы жуздерде -- уш туптектин оздерин таныстыруы баска-баска. Канлылар -- \"Каспан Канлымын, Тогызбай Канлымын. Миям Канлымын\" т.б. немесе \"Канлымын\" деп коя салады. Уйсиндерде алгаш руын айтады(Елибаймын), сосын тайпасын айтады(Сиргелимин), сонында \"Уйсинмин\" деп аяктайды. Шанышкылыларда руымызды айтамыз болды. Сурап жатса Шанышкылыдан таркаганбыз деп коямыз. Кала казахтары -\"ру-тайпа\" -дегендерди онша катты айкындай бермейди. Олар жастайынан калага окуга, жумыс жасауга кетип ауылдын шежирелеринен кол узип калады. Оларга тайпанда ру, улысын да ру, туптегинде ру болып санала беруу мумкин...
Шанышкылылар биз уш улыстан турамыз. Оны мыктап билип журиниздер. Курпи--деген Карпат тауын, Балык--деген Балхан тауын багындырган. Балхаш, Булгар дегендер биздин Балыктар. Санырау деген улысымыз Арийлер. Дархан тайпасы Астрахан каласынын негизин калаган. Ал-Фарабидин руы Дархан болган. Атышулы Шынгыс Хан Кият тайпасынан шыккан. Тургеш деп отырганымыз -- Торкыстар. Карлук дегенимиз -- Каратукым. Сурым дегенимиз -- Совроматтар. Араншылар Иран ултынын негизин калаган. Айта берсек тарих бетинин барлык бетине Шанышкылылар из калдырып кете берген. Будан артык Шанышкылыларга кандай тарих керек???
Биз осы Антишанышкылыларга карсы турып тол тарихымызга \"ШАНЫШКЫЛЫ\" тарауын енгизе аламыз ба ози???
Улыкбек
11-11-15 16:51
Алтынай карындас сиздин руыныз Каракалпак, Туптегиниз Шанышкылы болады. Егер сиздин руыныз Шанышкылы болатын болса ол миндетти турде бир тайпанын, я бир улыстын курамында болуы шарт, жане кез келген рудын туптегиси болады.
Агайындар сиздер Казахтардын курылым жуйесин дурыс тусининиздер жане оны урпактарынызга да дурыстап тусиндириниздер. Китапшаларда жазылып журген шежиресымактар али толыспаган немесе калай болса солай оз киюларын тыкпалап курастыра берген. Китапты арким оз билгенинше жаза беретинин умытпаныздар. Казахтардын курылым жуйесинин зерттейтин гылыми орталык али омирге келген жок. Ол ушин ар тайпанын я ар улыстардын оз гылыми орталыктары болуы шарт.(акихатын аныктайтын орталык)
Улы жуз -- бир-бирине сорпасы косылмайтын уш туптегинен турады. Канлы, Шанышкылы, Уйсин деген. Орта жуз -- алты тайпадан куралган. Аргын, Кыпшак, Найман, Керей, Уак, Конырат. Туптектери Кимактар. Киши жуз -- уш атадан таркайды. Бай улы, Алим улы, Жети ру. Туптектери Кыпшактар.
Шанышкылы туралы маглуматтар тарихта айтылмаганымен онын руларынын атауларымен аталатын малиметтер жетип артылады. Осыган караганда Шанышкылы тегимиздин тарихы он мын жылдыкты курайды. Кытайлардын солтустигинде Шан империясы болган. Ол кытайлар емес. Тянь-Шань тау жотасы Шанышкылылардын отаны болганы жуз пайыз акихат.
алтынай
11-11-15 11:59
Шанышкылы деген ру бар мен шанышкылымын есмим алтынай Шымкент те тұрам ишинде каракалпак бекерин айтқан сондай ру бар проста шанышкылылар туралы тарихта мағлұмат онша берилмеген толық мағлұмат жазындаршы
Улыкбек
29-10-15 15:35
Абай бауырым мын рахмет.
Абай
28-10-15 10:03
Байеке, саған қосылам.
Улыкбек
22-10-15 17:09
Толе би--Улы жуздин жерин Жонгарларга сатып жиберген адам. Ози Жонгарларга 50 жыл кызмет еткен адам. Шанышкылыларды кугын-сургинге ушыраткан адам. Улы жуздин шыгысына Кыргыздарды отыргызган адам. Шанышкылыларга батыр атагын кимаган адам. Бердикожаны киндик кескен жерине жолатпаган адам. Кытайлыктарга Уйсиндердин Ата дастурлерине сай салыктарын толеп журген адам. Оларга толейтин салыкты Улы жуз халкынан тартып алган адам. Улы жузге колына камшы берип кой бактырып койган адам. Абылай ханга жас кезинде туйесин бактырып койган адам. Жонгарлардын кушимен Улы жузди азаптаган адам. Бир ози Улы жуздин аркасында рахаттанып омир сурген адам. Алдына келсе Уйсиндерге бурып жиберуден кайтпаган адам. Туралыгы Уйсиндерге жараган адам. Олеринде Улы жуздин жерин Кокандыктарга сатып кеткен адам.
Улыкбек
22-10-15 15:56
Шанышкылы -- деген ру емес. Ол биздин туптегимиз. Шанышкылыдан коптеген халыктар таркаган.
Улыкбек
22-10-15 15:38
Сурым, Киат, Катаган кыз алыспайды. Тарихта Катаганнан Шанышкылы шыккан немесе Катаган баска, Шанышкылы баска деген ангимелер коп кетип жатыр. Кып-кызыл отирик. Катагандар кырылып калган жок кой. Оздеринен сурасандаршы. Баласынан акесин таркату деген не деген сумдык?! Акесинен баласын ажыратып огейситу олда сумдык емеспе?! Сурым-Киат-Катаган агайынды рулар. Шанышкылыга жатамыз. Бир замандары ушеуи де ири тайпа болган. Катаганды Шанышкылыдан болексету антишанышкылылардын ис- арекети. Шанышкылынын улылыгын коре алмайды олар. Мен сиздерге бир мысал айтайын: Бул менин басымнан откен окига. Бир мыкты шежиреши бир жиында Шанышкылыларды кемситип босип отыр екен. Сонын устинен тусип калдым. Ишинде бираз Шанышкылылар отыр ундемей бастарын шулгып отыр. Тусинем мен оларды. Жас болсамда ол кари кыршанкылармен (озге рулардын шежирешисымактарымен) айтысып кеттим. Оздеринин туп торкиндерин барин кай жерден шыкканына дейин далелдеп бердим. Кеше туган сен билесин бе, коп жасаган биз билемиз бе деп Зайыр Садибековтын китабын алдыма лактырды. Мен ол китапты колыма алдым да: Мейли дедим сиздердики дурыс ак бола койсын, менин сиздерге кояр бир сурагым бар соган жауап берсендер мен сендерди мойындаймын, жауап бере алмасандар мына китапты коздеринше отка жагып жиберем дедим. Олар келисти. Турсын хан 1628 жылы олипти. №1 Шанышкылы 1628 жылы туылыпты. Мен 1628 ден бастап озиме дейинги арамызда неше ата откенин отыргандар баримиз есептедик. 1972-1628=344 жыл. Менин атам 1900-жылгы. Акем 1927-жылгы. 344/30=11,4. Олардын есептеуи бойынша 11-атам №1-Шанышкылы болып шыгыпты. Кейин мен акырын гана: Ким биледи казир казакстанда канша Шанышкылы бар?-дедим. Бир билгири айтты 1 жарым миллион деди. Мен айттым бул 1 жарым миллион еркектери гана, буган али Шанышкылынын аиелдер санын косу керек, кобейтиндер 7 ге дедим. Олар кулди. 10 атадан 1 жарым миллион адам таркайма?-деп зилмен айттым. Олар ундемей калды. Сиргелинин бир жигити Зайыр Садибековтын китабын колымнан тартып алып ози отка жагып жиберди. Бир отирикшинин кесиринен бир халыкты текке корлап жур екенбиз, уят бопты деп, мени растады. Менмен бирге отырган Шанышкылылар шапкилерин аспанга лактырды. Егер сиздерге Шанышкылылар осындай екен, осылай екен деп босип отырса аталарынызды есептетип отириктерин беттерине басыныздар.
Жолық
13-10-15 00:11
Шанышқылылар алға!
Абай
08-10-15 06:35
Ұлықбек, көп жәйттен хабарың бар азаматқа ұқсайсың. Дұрыс, қаңлылар Арал жақтан ауып келген. Оны өздері де біледі. Сондықтан да оларды «қаңғалақ» деп келемеждейді. Ал қабақ қауымдастығы бұрынғы печенег (бэшэнэ) бірлестігінің қалдықтары. Кіші жүз – Ноғай ұлысынан, Орта жүз – Алаш ұлысынан құралғаны да анық, бұлтартпас шындық.
Ұлы жүзді – Қазақ ұлысы құрағаны да белгілі. Өйткені, «қазақ» деген атаумен пайда болған тайпалар қазіргі Тараз жерінде ту тікті. Бұл жердің негізгі тұрғындары – шанышқылылар.
Улыкбек
08-10-15 05:21
Айнур карындас сиздин Аганай руыныз Курпи улысынан таркаган. Тарихта Огон, Ягма, Огем деген атаулар Аганай руынын дал ози. Казах окымыстылары Огон тайпасын иштарлыкпен Он-Ок деп аударган. Антишанышкылылар Он-ок тайпасын Уйсиндер деп уйалмастан тарихка бекитеди. Оны тузету менин колымнан келмейди. Аганайлар - ОКО-да Казгурт-Сарыагаш аудандарында Ташкент облыстарында коптеп кездеди.
Айнұр
Aika_deva@mail. ru
06-10-15 10:48
Сəлеметсіздерме. Мен шанышқылының ішінде ағанаймын, бірақ интернеттен ағанайлар туралы ештеңе таба алмадым. Ол қай ата дан таралғанын кім біледі?
Улыкбек
28-09-15 18:35
тузету; --киши жуз--ногай ордасы. орта жуэ--алаш ордасы. улы жуз--казах ордасы.
Улыкбек
27-09-15 19:54
Абай егер айып кормесен; кабак кауымдастыгы деген нени билдиреди? не ол?
Улыкбек
27-09-15 19:32
Сак, СкиФ, Эсхата --- дегендер Шанышкылылар. Менин сенимим камил. Геродат жазбаларында Скиф тайпалары оздерин Скалатадан таркаганбыз деп айтады екен. ШАН+СКАЛАТА Бул дегениниз--озимиздин ШАНЫШКЫЛЫ АТА го.
Улыкбек
27-09-15 00:14
Шайбани каганнын аскеринин 70% \"ИЧКИ\" деген тайпа екен. Калган 30% кыпшак, конырат, канлы т.б усак-туйек рулар коринеди. Галымдар \"ИЧКИ\" таипасын озбектер деген шешимге келеди. Галымдар кози сокыр ма алде атиге истей ме? Мысалы: ТУРГЕШ--. Шанышкылынын ТОРКЫС руы го. КАРЛЫК--Шанышкылынын Кара урык, Кара тукым руы го. КАРАКАЛПАК--бул да Шанышкылыдан. ТАС билеген Кыпшактарды Тасты Кыпшак деп атаган. Дешти Кыпшак деп айдалага бурып жатыр. Оздери бир ДУЛУ тайпасын тауып апты. Дулат-Дулат деп жер жаханга жар салып тарих беттерин шимайлап тастады. ДУЛУ деген ДОЛЫ деген халык бар го, Циган десе Циган екен. ШАН--деген соз ен жогары ен биик, ен Улы деген соз. осыган \"ИЧКИ\" тайпасын коссан ШАНЫШКЫ ЕЛИ шыкпай ма?! ШАНЫШКЫЛЫЛАР бастарынды котерип журиндер.Бир-бирлерине кол ушын бериндер. ШЫНГЫС ХАН ДА ШАНЫШКЫЛЫ, КУЛТЕГИН ДЕ ШАНЫШКЫЛЫ, АЛ- ФАРАБИ, ИБН СИНА, М,КАШКАРИ, АМИР ТЕМИР-де ШАНЫШКЫЛЫ ЖИГИТТЕРИ БОЛГАН..Биз ешкимнен кем емеспиз, артык болмасак.
Улыкбек
26-09-15 22:30
Шанышкылы деген ру жок. Кешириниздер агайындар. Менин руым Сурым. Шанышкылыга жатамыз. Келестенмин. Мен неге олай дейтним сиздер дурыс тусининиздер. Шанышкылы - ру емес, Канлы, Конырат сиякты тайпа да емес, Аргын, Уйсин сиякты улыс та емес. Шанышкылы--уш улыстан туратын жиырма шакты тайпасы алпыстан аскан руы бар бутин бир ел. Жеримиз ози аты айтып тургандай Тянь-Шань онири. Каратау-Алатау булар Тянь-Шань силемдери. Канлы кангып келген, Уйсин Кытайдан ауып келген. Олар аузына келгенин оттай бермесин. Тарихшылар саясаттын кулдары. Керек болса Казахтардын негизин Шанышкылылар калаган, ешкандайда Керей-Жанибек емес. Шанышкылылардын ханы Казах казгурт тауына Казах ордасын курады. Казах Юрт атауы содан калады. Байдибек би Уйсиндерди. Келдибек би Канлыларды алып келип Казах ханга косылады. Бурын бир гана Шанышкылылардан туратын Казах ордасы енди \"Улкен Казах ордасына\" айналады. Сол кезде орта жуз Алаш ордасы, киши жуз Бокей ордасы деп аталынган. Еки орда да Калмах шапкыншылыгына ушырап жерлерин тастай-мастай \"Казах ордасына\" кашып келеди. Уш орда биригип бирауаздан Казах торени оздерине \"Хан\" сайлап улан гайыр еки орданын жерин жаулардан азат етеди. Казах ханнын данкы аспандап \"Уш жуздин Улы ханы Казах хан\"атанады. Мемлекети \"Казах хандыгы\" халкы оздерин казахпыз деп атады. Уш орда Уш жузге айналды. Казах хандыгынын устемтап окилдери Шанышкылылар баскарган. Казах хан олген сон уш жуз уш хандыкка болинип кетеди. Казах хан Шайбанидин урпагы, Узбек ханнын иниси. Керей мен Жанибек Алаш ханнын урпактары, Алаш орда курды. Турсын хан Казах ханнын урпагы... Есим хан мен Турсын хан не ушин согысты? Актабан шубырынды естеринизде болар. Жаудан кашып келген орта жуздерге Турсын хан уакытша жер береди Туркистан жактан.... .....Турсын хан бирде-бир орта жуздин шашын жулган жок, жауыз Есим хан каншама Шанышкылынын басын жулды накурыс. Есим хан мен Турсын хан согысында Уйсиндер мен Канлылар Есим ханга сатылып кеткен екен. Турсын ханнын женилуне коп пайдасын тигизген Уйсиндерди Есим хан улы жузге нокта ага кылып сайлапты.
Абай
17-09-15 16:28
Шанышқылы басқа бiрлестiктер iшiнде де кездеседi. Мысалы, қият тайпасына енетiн шанышқылылар, кенегес елi iшiндегi шанышқылылар. Сол сияқты қабақ қауымдастығы атымен бiрiккен рулар арасында да шанышқылылар бар.
Нұржан
nur.islam.01
10-09-15 13:47
мен шанышқылының жауқаштысымын астанада ағайындар бар ма?араласайык
Болат
bolatbti@mail.ru
28-07-15 04:51
Шаңышқылы Кемел бабамның жатқан жерін таптық
Шуманов Марат
zangar_city@mail.ru
16-04-15 17:48
Сайлаукул. Сен кателесесын Есім ханға опасыздық жасаған Қатаған руы. Ол Шанышқыл ға ешқандай қатысы жоқ.
мадина
nbks
12-04-15 20:58
Биз бугин шаншкылы агаиндар жиналдык шыны маз болып калдым шаншыклы ру таипсы аз соганба корскенме катты куандым жолдасым ата енемнин алдында маркаиып калдым агаиным кобип жатканга куанштымын келин танысп катсынаиык !
искендеров кайрат
87015261775
04-04-15 12:05
Агайындар биздер каракалпакстанда жасаймыз биз кайсы атадан тараганымызды билмеймис аталарымыс ташкентен келген казир Хожели районда жасаймыз агайындар болса хабарласын
мадина
nbks
04-04-15 09:01
Менин атым мадина менде шаншыкылмын тансайык биз актауда адеуир кобидик хабарласынз кутемин 87783307688
искендеров кайрат
87015261775
04-04-15 07:04
Мен хожелиден руым шаншыкылы агайындарды издеймин биз шаншыкылы екенимизди актауга келип билдик хабарласын мен актаудамын
Ғайни Өтесінқызы
gaini.sarina@mail.ru
04-03-15 21:33
Сәлематсыздар ма менін тумаларым шанышқылдар мен Ақтөбе обл Байғанин ауданынанмын биз өте азбыз шанышқылдармен араласқым келеді. Хабарлассаңыздар . Мен бауырларымды іздеймін Шанышқылдарды.
Абдукарым
28-02-15 19:06
Салеметсыздерме мен шанышкылы руынын тастогызагымын тогызак елынен барма екен
Аскар
aruka_23.99@mal.ru
25-02-15 16:31
Салем , Шанышкылы ,Санырау , Токымбай,Байбарак, хабарласындар танысайык
87772730337
Мукагали
Ajal_95.95@mail.ru
15-02-15 20:51
Ассалямуалейкум жамағат))) Иа Альхамдулиллях баримизде осы кунге дейін өз шежіремізді естен жығармай қызығушылық танытып жатырмыз, армен карайда бізден кейінгі ұрпаққа өз шешіресін біліп олардында рухани жағынан бар білгенімізді айта жүрейік ағайын. Ең бастысы Алхамдулилла мусылманбыз Аллахқа Шукіршілік келтірейік. мен Байтас Мұқағали (Ұлы жүз,Шаншықылы, Араншы) болам, Ең алдымен баріміз бір Қазақпыз!!! Сарыағаш...
Макпал
makpal.92@mail.ru
23-01-15 16:19
Салеметсиздер ма??? Шанышкылынын шежиресин кайдан ,жане кимнен алса болады.... онын ишинде ким -кимнен таралганы жазылган ба???? мен Шанышкылы-Каратукыммын. Алматы каласында турамын... бирак окинишке орай Шанышкылы туралы,жане ата -бабаларым туралы билмеймин...жол силтеп жиберсениздер!! Рахмет!!!
Бекбол
bekbol1990_bek@mail.ru
21-01-15 15:00
всем привет Шанышкылы, Шанышкылы-> жунсиз. менин атым Бекбол жасым 25те мен Ташкент обл жогары Шыршык р-н Жумабазар ауылында туылгам, казир Алматыда турамын туыскандар жазындар танысайык жакынрак менин эл почтам bekbol1990_bek@mail.ru
откиржан
xprass5610@mail.ru
13-01-15 16:58
Мен шанышкылы санырау бескаска Сарыагашта ауылым
Құралбек
kuralbek_16.92
12-01-15 06:52
Ассаламағалейкум қандастарым менің руым шанышқылы сәрке арласайық достасайық тел нөмерім 87784041292 87718731292
Бауыржан Асанов
jan.records@list.ru
02-12-14 13:40
Ассалям алейкум братья и сестры, Мен Шанышқылы Жанбыршы. қзім Ташкент облысы Тқменгі Шыршық ауданы, Егіз ауылынын. Казіргі уақытта Астана универде оқим. Жанбыршылар болса Жазыныздар !
ЕРБОЛАТ Муханов 79
sherhan.m@bk.ru
28-11-14 17:59
Ерболат: салем шанышкылдар мен шанышкылмын батыс казакстан актобе ренжемесениздер мен аргы аталар туралы коп ештене билмеимин себеби акемнен 8 жасымда калып коп ештене сурап улгермедим билетин аталарым озимнин акем Мухан . Алтыбаи. Жармаганбет .Байшокат.Блеуеу естуім бойынша кара батыр алде жас батырма сонын урпагы дегенді еститін едім соны алі тусіне алмай журмін . шанышкылдар хабарласайык
əлімжанұлы Марс
alimzhanmars@gmail.com
24-10-14 07:57
АССАЛАУМАГАЛИКУМ ҚАЙЫРМЕНДІ БАУЫРЛАРЫМ АГА АПКЕЛЕРІМ . Қалайсыз дар. Шанышқылылау бұл ілме баршылық. Араласайық көрісейік отырып отырып бір танысайық. 87083322091 ватс ап . 87754447118 .
Сакен Абдукаримов
+7707-501-44-76, +7702-34-00-99-7
22-09-14 11:37
Бердыкожа Батыр Шанышкылы елынен шыккан, оте мартебелы, Абылай хан Бердыкожа Батыр мен келыспей ешкашанда шешым кабылдамаган. Коптеген шайкастарда колбасшы ретинде жауга карсы шыгып, жениске кол жеткызген. Толе бийден кейынгы улкен саяси кайраткер.
еркебұлан
naiman_karakerei95@mail.ru
10-06-14 14:55
шанышқылы руы оқода таразда ташкентте көп
омарбек
omarbek92kz@mail.ru
30-05-14 10:21
Сәлем достар шанышқылыдан шыққан Бесбайлар барма болса хабарласамыз 87759566761
Канат
kanat-190893@mail.ru
27-05-14 19:25
мен Улы жуздин ишинде Шанышкылы, Шанышкылы ишинде Кошек руынан боламын. Шанышқылы руы бұрын Ташкентті мекендеген қазир де мекендейди Қазақстанның оңтүстік өңірінде көптеп қоныстанған!!!
медетов
mvd.army@mail.ru
26-05-14 22:56
Көрік тер болса арласаиык
87782613888
Сайділла
chanichkili@mail.ru
27-04-14 17:49
Ассалаумаағалейкум, Шанышқылы руы туралы шежіре кітап жарыққа шықты. Толықтыру, қосымшалар болса, түзету болса мына телефон номеріне хабар беріңіздер 8701 564 8277. Дархан Сайділла
Ерғали
erg.zhienbaev@yandex.ru
25-04-14 10:39
КІТАПТАН ҮЗІНДІ

Қазақтың байырғы тайпаларының бірі Шанышқылы жайлы

(соңғы сөз)

Жолдас Иманбекұлы

20 ғасырдың 80 жылдарынан бастап қазірге дейін ру тайпалардың шежіресін жазу халқымыз арасында недәуір көбейіп, дамып, ағайын болып ақылдасып, ру болып бас қосып, әрқайсы ру-тайпалар өз руының шежіресін іздестіріп, жинақтап баспаға беріп, бұрынғы ауыздан-ауызға таралып жүргеннен заман талабына сай жазбаша бет алдырып, халқымызыдң шежіре мәдениетін жалғастырып, дамытып, кейінгі ұрпақ ұлтымызды тануға, тарихымызды қалыптастырып жалғастыруға өзіндік үлестерін қосты. Сол қатарда Шанышқылы тайпасы, саңйрау руы дербіс атасынан тарайтын, Қорсай ұрпақтары да Шинжаң көлемінде қоныстанған Шанышқылылардың шежіресін жинақтап, реттеді. Осы жинаққа бір зерттеу мақала жазуыма түрткі болған жағдай: ерте де және осы кезеңде Қытайда және Қазақстанда басылым көрген қазақ шежірелерінің ішінара аз бөлегінде «Шанывшқылы тайпасы» мен «Қатаған тайпасын» біріктіріп немесе Шанышқылы тайпасының жанына жақша ішіне (Қатаған) деп зажып қоятын жәйіттерді көріп қаламыз. «Бір құмалақбір қарын майды шертеді» дегендей бұл адамдарға жаңсақ ұғым қалыптастырып оқырмандарды шатастырғаннан басқа ешқандай ғылыми негізі жоқ бос сөз. Әр дәуірде жазылған шежірелерге немесе елеулі оқиғаларға сол заманның көзқарасы сіңірілетіні табиғи. Сондай бір кезеңде тарих тану көзқарасы кемшіл адамдардың жазып қалдырған шежіресінен көшіріп пайдаланған нұсқалар кейінгілерге жалғасып, шежіренің қосалқы мазмұны болып бүгінгі күнге дейін жеткен болуы мүмкін. Бұл аз болғандай Қазақстанда шығатын «Түркістан газетінің» 1997 жылғы 6 айдың 23, 29 сандарында Әшірбаев Оңалбек деген біреу «Шанышқылы Қатағанның бір баласы» деп жазыпты, бұл мақала ауыл арасындағы қазақтың біреуді-біреу кемсітіп, мұқату үшін қалжыңға шығарған ауыздан шыққан ысқақ әңгімесі оны аңыз есептеп, шежіреге тықпалап кіргізудің немесе мақала етіп баспаға көтерудің ешқандай негізі жоқ, шежіре еріккеннің ермегі емес, шежіре сөз жоқ тарихи мән алуы керек. Ол белгілі бір тиянақты дерекке сүйенбесе, онда ол әншейін ғылыми негізі жоқ, бос сөз болып қалмайма? Біз төменде талдау жасап көрейік, Әшірбаевтың жазуынша «Шанышқылыны Есімханның қызынан туғызады, оның қызы Қатаған Тұрсынханнан екі қабат болып қалады, Есімханның ханымы қызын аман алып қалу үшін оны ешкімге көрсетпей оңаша ұстайды» – дей келіп Шанышқылы сол баладан тараған еді дейді, ойлаңыздаршы!? Бұл ешқандай шындыққа үйлеспейтін сандырақ емес пе? Біз дәлел пәктіге жүгінейік, Есім хан, Тұрсын хан қай дәірде өмір сүрген? Қай заманда хандық құрған? Ал Шанышқылы қай заманда ру-тайпа қалыптастырған? Бұл жерде ол сөз етіп отырған Есім хан 1598-1628 жылдар аралығында 30 жыл хандық құрған адам. Сол кездегі хандардың билікке таласуынан туылған шайқас, Ташкент өңірінің билеушісі атаққұмар қанішерлік саясатын жүргізіп, Қатағандардың тұқымын тұздай құртып, қанды қырғын жүргізіумен бірге, оған ілескен ру-тайпаларды жүйеден Ташкенттегі Шанышқылы тайпасының бір бөлегінде қырғындағаны тарихи шындық. Осы оқиғаның өзінде Шанышқылы сол кездегі дүниеге әлі келмеген бала емес қой. Ал Әшірбаевтың айтып отырған Есімхан қырғыны 400 жыл бұрын болған оқиға, сонда Шанышқылы кеше ғана дүниеге келген баладан тараған тайпа ма? Жоқ олай болу мүмкін емес, соны да айта кетейік, Қатаған сияқты бір үлкен көне тайпа, іргелі елді түгелдей құртып жіберу, Есімханның мықты жеңісі емес, тарихшылар: бұл бүкіл қазақ ордасының үлкен жеңілісі болды, жауынгерлігі мен батырлығы әйгілі болған сол кездегі екі сан Қатаған аман болғанда алты алаш, алты сан қазақ болар еді, деп өкінеді. Сонда осындай қанқұйлы хан қас жауы Тұрсынханнан пайда болған баланы сақтап қалуы мүмкін бе? Ал Шанышқылы тайпасын сөз етер болсақ арыдан айтсақ, жер шарында жолсыз жерлерге жол салып, иен, бітеу жерлерді ашып, жайылыс, қоныс еткен көшпенді халық өздері мекен еткен жерлердің жаратылыстық жағдайына қарай немесе қоныстанған адамдардың тарихи болмысына қарай өздерінше ат қойған, сондай қойылған аттар соңғы адамдарға жалғаса берген, сол кездегі

Өткен тарихи оқиға, адам аттары, жер-су барлығы да сол замандағы ұлт, ру-тайпалардың жүрген мекен еткен іздерінен дерек беретіні баршаға мәлім, қазіргі Ташкент қаласының ежелгі аты «Шаш» делінеді (бұл ауыздағы аңыз емес, нақтылы тарихи дерек) демек, бұл Шанышқылы тайпасының атына қойылған, әрі «Шаш» сол кезде Шанышқылы тайпасының орталығы болған қала.

Шинжаң қоғамдық ғылымдар академиясындағы мамандар «Жұңго тарихнамаларындағы қазаққа қатысты деректер» ды қазақ тілне аударып қазірге дейін 3 томдық кітап басып шығарды. Бұл кітап өте ерте замандардан бергі мемлекеттердің эволюциясынан құнды деректер беріп, қазақ тарихының арғы тектері (Біздің заманымыздан бұрынғы 1764 жыл шамасында) үйсін, қаңлы, шаш (Шанышқылы), жалайыр, арғын, т.б. тайпалар еді деп жазылған. Ерте замандардан бері тарихи шежірелерде қаңлы мен Шанышқылы бірге аталып келді. Өйткені бұл екі тайпаның да ұлы жүз үйсін ұлысының ішінде Төбейдің ұрпақтары әрі ежелден ауыл аралас, қойы қоралас бір өңірде көршілес қоныстанып келе жатқандықтан ұрандары да ұқсас тайпалар. Қаңлы тайпасы қазақ әулетінің қала берсе бүкіл түрік халқының ата-бабалары атанған тұлғалы тайпа екендігі Жұңго жылнамаларында анық жазылған, және осы деректемелерде: Шанышқылы ежелгі елдің бірден-бір ұрпағы деп көрсетілген. Сондай-ақ Шанышқылының өзіндік мәдениеті бай тарихы бар көшпенді жұрт екендігі дәлелденген, Шадыман Ахметұлы құрастырған «Ежелгі үйсін елі» деген кітаптың (Шинжаң халық баспасы 2005 жыл 302 бет) солтүстік әулеттер тарих бөлімінде: «Шаш елі бұл бұрынғы қаңлы елі Перғанның солтүстік батысында Дәйдан 15450 ли шалғай (Тай уди заманы) таянның 3 жылы (437) сарайға тарту-таралғы мен елшісін жіберді. Сонан кейін қарым-қатынасын үзбеді (3225 бет) – дейді. Халық қашанда алып, халық қашанда дана, қазір бүкіл шығыс зерттеу ғалымдарының назарын өзіне магниттей тартқан «Жұңго тарихнамалары» тұрік халқы оның ішінде қазақ тарихын осыдан 20 ғасыр бұрын ғұмыр кешкен бабаларымыздың ұлылығын, даналығын, сана-сезімін, салт-дәстүрімізді, ата-тегімізді қолмен қоғандай айқын меңзеп берді, ағартушы, жазушы Сұлтан Жанболатов «Шаншора күнби» деген тарихи романында (орталық ұлттар баспасы 1988 жылы 39-42 беттері) «Алдымен естеріңде болсын еліміздің іргесі Арқадан Алтайға дейін алдымызда Алатау асып Шаштарға дейін кеңейгендіктен әрі оларға жабығы дайындау қажет болып отыр, – деген болатын Қаншора күнби одан ары…. Ыстық көлдің түстігін мекендеген байырғы тайпа, енді бертіндігі қосылған жұрттардан қарсыға Ыстық көлдегі Жеті өгізден ары қарайғы Шаш тайпасына Жабығы-самса, наменгер-ожырай, Елтемір, Шат-топте болыпты» десе, «Қазақ тарихының 5000 жылдың баяны» атты кітапта: (Рауан баспасы 1996 жыл) «Жұңгоның көне шежірелерінен алынған бұл зерттеуде біздің заманымыздан бұрынғы 2355-2357 жылдар шамасында қазір біздер 2000 жылдың биігіне жетіп қалдық десек, бұдан 4355-4357 жылдар мөлшерінде көне қазақ жерінде хианы-хұнсиуй, Шиажін, Икіуй, Ани-дини деген тайпалар тіршілік еткенін жазған, оларды Тсзекғуй, Шоң би деген хандар біздің заманымыздан бұрынғы 1764 жыл шамасында билегені жөнінде жылнамалар хабарлайды, бұл қазақ халқының арғы тектері Хугір (Найман), Қоңыр (Қоңырат), Шаш (Шанышқылы), Икю (Үркінші ұлы иузи) арғын т.б тайпалар еді» деп жазған, жоғарыдағы деректерге қарағанда Шанышқылы көне тайпаның бірі ретінде Шаш елі деп аталып тұрмайма? Еліміздің Фұдан университеті тіршілік ғылымы академиясындағы Ли хуй доктор: nttp: // club.chinaren.com торапта айтқандай: «арғы тегі бір әкеден немесе бір шешеден тараған туыстардың ұйымдық тобы ретінде ру бұдан 150 мың жыл бұрын қалыптаса бастады». Демек қазақ халқының да етникалық негізін сол бір есте жоқ ескі замандарда өткен әр текті, әр тілде сөйлеген, тас құралдар дәуірінен келе жатқан ру-тайпалар құрағаны анық, шанышқылы тайпасының ата-тегі жөнінде жан-жақтылы баяндаған көптеген ғалымдардың және тарихшы шежірешілердің еңбектері жарық көрді, мысалы: «Қазақ совет энциклопедиясының 12 том 178 бетінде»: «Шанышқылы ұлы жүз құрамында көне тйпа» деп ашық көрсетілген осы көп томдық кітаптың «11 том 373 бетінде» «Жетісудағы ұлы жүздің қалыптасуы 15 ғасырдың аяғы мен 16 ғасырдың басында аяқтады»сол тұстарда қазақ хандығының негізін қалаған ұлы жүзге қазақ жеріндегі қилы-қилы тарихи кезеңдермен өткен Жалайыр, Қаңлы, Албан, Суан, Дулат, Шапырашты, Сіргелі, Шанышқылы, Ысты, Ошақты, Сары үйсін, Қатаған тайпалары еді. Бұл тайпалар біздің заманымыздан бұрынғы 105 жылы Жетісу, Шинжаң105 жылы Жетісу, Шинжаң, Қашқар, қазіргі Қырғызстан жерінде Үйсін бірлестігінің біздің заманымыздың 6-7 ғасырында Дулу (Ұрби) одағының одан кейін батыс түрік қағандығының құрамында болды» деп көрсеткен. Және де осы көп томдық энциклопедияның «6 том 542 бетінде»: «Қатаған 12 ғасырдың соңында Шыңғыс ханмен жауласқаннан кейін 16 ғасырда Ташкент хандығының тірегі болған жауынгер ел 1628-1630 жылдары Есімхан Қатағандарды қырғынға ұшыратқан соң ыдырап бір бөлігі өзбек халқының және ұлы жүз Шанышқылы тайпасына сіңіп кеткен, біо бөлімі қаңлыға өтіп Сұлтанғазының қол астына кірген» – дейді, жоғарыдағы мысалдардан Шанышқылы мен Қатаған басқа-басқа көне тайпалар, әрі Қатағанның қалдықтар Шанышқылыға сіңгендігін ашық дәлелдеп тұрмайма? Ал 18 ғасырда өмір сүрген, артындағы ұрпаққа үлкен мұра жазып қалдырған шапырашты Қазыбек Таусарұлы «Түп тұқианнан өзіме шейін» деген атпен жарық көрген «Алматы жалын баспасы 46 бет» тарихи еңбегінде автор: «Майқы би дәуірі бейқұтшылық болса керек, өйткені батысы Бқтияр балалары Байсын, Исін, Батыс терістігі Арыстың Жан, Бал, Бұл балаларының тұқымы, сөйтіп Майқы дәуірі төңірегін өз туысқандары қазақтары қоршаған Бейқұт заман болыпты» – дейді, мінеки 300 жылдың алдында жазылған (1776 жылы жазылған) осы шежірелердің өзі-ақ Шанышқылының көне тайпа екендігін сыйпаттап тұрмайма, біздің елімізде баспа бетінде жарық көрген бірнеше шежірелерден де мысал келтірер болсақ Сүлеймен Бердіұлы 1903 жылы толықтап жазған «Қазақ шежіресінде»

«Ақ арыстан Бақтияр, Шанышқылы,

Бақтиярдан Үйсін, Дәулет екі ұлы» (Қазақ шежірелері 1 кітап Іле халық баспасы 1990 жыл 142 бет) десе, осы жинақтың 153 бетінде Нұрболат Оспанұлы жазған шежіреде:

«Ұлы жүз ақ арыстан екі бал,

Оқығандар ойлаңыздар зейін сала.

Бақтияр мен Шанышқылы ағайынды,

Сол кезде болған іске енді қара» деп жоғарыдағы шежіренің мазмұнын толықтап, айқындай түседі. Және бір мысал «Қазақ шежіресі 1 кітап» (Шинжаң жастар өрендер баспасы 1996 жылы 45 бет) ұлы жүз руынан шыққан Мейірханның жазған шежіресінде: «ұлы жүз әдетте 13 атаға бөлініп айтылады, олар: Сары үйсін, Жалайыр, Ысты, Ошақты, Шапырашты, Албан, Суан, Дулат, Қатаған, Қаңлы, Шанышқылы, Тутаңбалы, Сіргелі» – делінеді осы шежірелер жинағының бұдан басқа бірнеше тақырыптарында Шанышқылының көне тйпа екендігін сыйпаттайтын анықтамалар бар, бірақ нұсқалары бір келкі емес, тіпті шанышқылыны ұлы жүз тайпаларының ең басына келтіргені, Қаңлы, Шанышқылыны Қоғамнан тарататындар да кездеседі, мейлі тайпалардың шығу тегін бір ізге түсіру біздің мақаламыздың мақсаты емес, сондықтан ондай бір арнасыздыққа тоқталмады, елдің назарын аударып жүрген қазақ елінің әйгілі тарихшысы, жазушы Мұхтар Мағауинның «Есім хан және оның заманы» атты мақаласынан («Қазақ әдебиеті» газеті 1993 жылы 10 желтоқсан) ыстат келтірейік. Бұл мақалада Қатаған қырғыны жөнінде Есім ханның қанқұйлы саясат жүргізіп, Қатаған тайпасын түгелдей өлім жазасына кескендігін айта келіп: «Құдіретті Қатаған қауының арбаның күпшегінен бойы асқан еркек кіндіктісі түгел найзаға ілінеді, әйел заты түгел үлес-олжаға беріледі, әртүрлі себептермен кешірім жасалған жеке топтары басқа руларға таратылады. Өзімен бірге жауға аттанған Қатағанның бір бөлегіне тимесе керек, бұрынғы қазақ тарихшылары оңтүстік өңірдегі Шанышқылы руы сол Қатағанның «Сарқыты» деп есептейді, деп ойын онан ары жалғастыра береді, әшірбаевты желіктірген осы сияқты мақалалар болса керек, бұл жерде «Атан түйе жолдан таймай ма» дегендей Мұхтар Мағауин мақаламыздың басында айтқанымыздай кейбір шежірелерде Қатаған мен Шанышқылыны бір тайпа деп жазған шежірені пайдаланған, әрі өзі де осылайша жаңсақ түсінген болуы мүмкін, (өйткені ата шежірені зерттеу оның осы мақаласының мақсаты емес) ал лгика ғылымындағы қарама-қарсылықты ой ұғымы заңы бойынша қарасақ Есімхан мен Тұрсынханның тақ таластығынан туындаған Қатаған қырғыны кезінде Шанышқылы тайпасы желден ру қалыптастырған көне тайпа екендігі, әрі сол оқиғада бар екендігі дәлелденіп мызғымас фактымен куаландырылып тұрмай ма? Бұл жерде және де дәріптейтініміз шанышқылы тайпасы да, Қатаған тайпасы да қазақтың көне тайпалары, ал қатаған тайпасы тағдырдың тәлкегіне ұшыраған, қазақ хандарының қатыгездігінен сорлаған, тарих бетінен бір жола өшкен ел. Ұзақ жыл ақпарат саласында істеп өмірінің көбін баспа жұмысымен өткерген, Қазақстандық Керімбай Боранбайұлы көп деректі материалдарды көріп, орыс ғалымдарының және басқа ғалым-ғұламалар мен тарихшы, әдебиетшілердің тарихи шежірелерде жазып қалдырған деректерін зерттей отырып, дәлел факт келтіріп, «Шанышқылы көне тайпа» (Алматы өнер баспасы 2004 жыл 27 бет) деген кітабында Шанышқылы көне тайпа екендігін жан-жақтылы дәлелдей келіп: «Қаңлы тайпасы мен сонау көне заманнан бері аралас-құралас өмір сүріп, бір өзеннен су ішіп, жаз жайлауы, қыс қыстауы бір Шанышқылы сияқты көне тайпаны кеше ғана пайда болған ру деп айтатын болсақ ол әрі қианат, әрі әбестік болады» деп өз көзқарасын қортындылайды. Әрі осы көлемді кітаптың 33 бетінде: «Шанышқылы еш жақтан қоныс аударып көшіп келген ел емес, сол ерте заманнан бері Оңтүстік өңірі, Шыршық, Ташкент аймағы мен Келес алқабын, Сыр дрия бойын мекендеген байырғы тайпа» деп тұжырымдап, Шанышқылы Қатағансыз-ақ өз алдына бұдан 20 ғасырдан бұрынғы байырғы тайпа екендігін, ал Қатағанның бір бөлігі Шанышқылыға сіңіп уақыт өте келе Шанышқылы тайпасының бір тармағын қалыптастырғандығына дейін тағы бір қырынан нанымды дәлелдейді. Әрине уақыт өткен сайын жаңаның көнеріп, тарих сахнасынан бір жола өшетін кезеңі де болады. Тарихтан бері небір тар жол, тайғақ кешулерден өтіп, талай-талай таухыметті замандарды көрген қазақ тарихының көші не көрмеді дейсіз? Сондай бір аласапыран жылдарда ру-тайпаларды қойып, ұлттар ара бір-біріне сіңіп сол тайпаға немесе сол ұлтқа тәуелді болып кеткендер көп, қазақ шежіресі әлі күнге дейін толық зерттеліп болмаған құнды қазына, ол халқымыздың этникалық тегін таратып береді. Шежіре бір жекенің туындысы емес, оның авторы халық, өйткені халық арасынан дұрыс жинақтап, аңыз деректерге ғылыми тұрғыдан талдау жасап, жазылған деректерге сынды көзқарас пен мән бергенде ғана ол шежіре дұрыс болады. «Тарих дегеніміздің өзі өмір тану мектебі» дегендейін әрбір мемлекетті, халықты, ұлтты әлемге танытатын да, мойындататын да оның тарихы мен мәдениеті,сондықтан халықтың шежіре тарихын жазғанда оны тарихи деректерге негізделіп, дәлел-спатқа, халық мойындайтын фактыге жүгіне отырып, жан-жақтылы зерттеп жазуымыз керек.
Ерғали
erg.zhienbaev@yandex.ru
25-04-14 10:27
«Ақ арыстан Бақтияр, Шанышқылы,

Бақтиярдан Үйсін, Дәулет екі ұлы» (Қазақ шежірелері 1 кітап Іле халық баспасы 1990 жыл 142 бет) десе, осы жинақтың 153 бетінде Нұрболат Оспанұлы жазған шежіреде:

«Ұлы жүз ақ арыстан екі бал,

Оқығандар ойлаңыздар зейін сала.

Бақтияр мен Шанышқылы ағайынды,

Сол кезде болған іске енді қара» деп жоғарыдағы шежіренің мазмұнын толықтап, айқындай түседі. Және бір мысал «Қазақ шежіресі 1 кітап» (Шинжаң жастар өрендер баспасы 1996 жылы 45 бет) ұлы жүз руынан шыққан Мейірханның жазған шежіресінде: «ұлы жүз әдетте 13 атаға бөлініп айтылады, олар: Сары үйсін, Жалайыр, Ысты, Ошақты, Шапырашты, Албан, Суан, Дулат, Қатаған, Қаңлы, Шанышқылы, Тутаңбалы, Сіргелі» – делінеді осы шежірелер жинағының бұдан басқа бірнеше тақырыптарында Шанышқылының көне тйпа екендігін сыйпаттайтын анықтамалар бар, бірақ нұсқалары бір келкі емес, тіпті шанышқылыны ұлы жүз тайпаларының ең басына келтіргені, Қаңлы, Шанышқылыны Қоғамнан тарататындар да кездеседі, мейлі тайпалардың шығу тегін бір ізге түсіру біздің мақаламыздың мақсаты емес, сондықтан ондай бір арнасыздыққа тоқталмады, елдің назарын аударып жүрген қазақ елінің әйгілі тарихшысы, жазушы Мұхтар Мағауинның «Есім хан және оның заманы» атты мақаласынан («Қазақ әдебиеті» газеті 1993 жылы 10 желтоқсан) ыстат келтірейік. Бұл мақалада Қатаған қырғыны жөнінде Есім ханның қанқұйлы саясат жүргізіп, Қатаған тайпасын түгелдей өлім жазасына кескендігін айта келіп: «Құдіретті Қатаған қауының арбаның күпшегінен бойы асқан еркек кіндіктісі түгел найзаға ілінеді, әйел заты түгел үлес-олжаға беріледі, әртүрлі себептермен кешірім жасалған жеке топтары басқа руларға таратылады. Өзімен бірге жауға аттанған Қатағанның бір бөлегіне тимесе керек, бұрынғы қазақ тарихшылары оңтүстік өңірдегі Шанышқылы руы сол Қатағанның «Сарқыты» деп есептейді, деп ойын онан ары жалғастыра береді, әшірбаевты желіктірген осы сияқты мақалалар болса керек, бұл жерде «Атан түйе жолдан таймай ма» дегендей Мұхтар Мағауин мақаламыздың басында айтқанымыздай кейбір шежірелерде Қатаған мен Шанышқылыны бір тайпа деп жазған шежірені пайдаланған, әрі өзі де осылайша жаңсақ түсінген болуы мүмкін, (өйткені ата шежірені зерттеу оның осы мақаласының мақсаты емес) ал лгика ғылымындағы қарама-қарсылықты ой ұғымы заңы бойынша қарасақ Есімхан мен Тұрсынханның тақ таластығынан туындаған Қатаған қырғыны кезінде Шанышқылы тайпасы желден ру қалыптастырған көне тайпа екендігі, әрі сол оқиғада бар екендігі дәлелденіп мызғымас фактымен куаландырылып тұрмай ма? Бұл жерде және де дәріптейтініміз шанышқылы тайпасы да, Қатаған тайпасы да қазақтың көне тайпалары, ал қатаған тайпасы тағдырдың тәлкегіне ұшыраған, қазақ хандарының қатыгездігінен сорлаған, тарих бетінен бір жола өшкен ел. Ұзақ жыл ақпарат саласында істеп өмірінің көбін баспа жұмысымен өткерген, Қазақстандық Керімбай Боранбайұлы көп деректі материалдарды көріп, орыс ғалымдарының және басқа ғалым-ғұламалар мен тарихшы, әдебиетшілердің тарихи шежірелерде жазып қалдырған деректерін зерттей отырып, дәлел факт келтіріп, «Шанышқылы көне тайпа» (Алматы өнер баспасы 2004 жыл 27 бет) деген кітабында Шанышқылы көне тайпа екендігін жан-жақтылы дәлелдей келіп: «Қаңлы тайпасы мен сонау көне заманнан бері аралас-құралас өмір сүріп, бір өзеннен су ішіп, жаз жайлауы, қыс қыстауы бір Шанышқылы сияқты көне тайпаны кеше ғана пайда болған ру деп айтатын болсақ ол әрі қианат, әрі әбестік болады» деп өз көзқарасын қортындылайды. Әрі осы көлемді кітаптың 33 бетінде: «Шанышқылы еш жақтан қоныс аударып көшіп келген ел емес, сол ерте заманнан бері Оңтүстік өңірі, Шыршық, Ташкент аймағы мен Келес алқабын, Сыр дрия бойын мекендеген байырғы тайпа» деп тұжырымдап, Шанышқылы Қатағансыз-ақ өз алдына бұдан 20 ғасырдан бұрынғы байырғы тайпа екендігін, ал Қатағанның бір бөлігі Шанышқылыға сіңіп уақыт өте келе Шанышқылы тайпасының бір тармағын қалыптастырғандығына дейін тағы бір қырынан нанымды дәлелдейді. Әрине уақыт өткен сайын жаңаның көнеріп, тарих сахнасынан бір жола өшетін кезеңі де болады. Тарихтан бері небір тар жол, тайғақ кешулерден өтіп, талай-талай таухыметті замандарды көрген қазақ тарихының көші не көрмеді дейсіз? Сондай бір аласапыран жылдарда ру-тайпаларды қойып, ұлттар ара бір-біріне сіңіп сол тайпаға немесе сол ұлтқа тәуелді болып кеткендер көп, қазақ шежіресі әлі күнге дейін толық зерттеліп болмаған құнды қазына, ол халқымыздың этникалық тегін таратып береді. Шежіре бір жекенің туындысы емес, оның авторы халық, өйткені халық арасынан дұрыс жинақтап, аңыз деректерге ғылыми тұрғыдан талдау жасап, жазылған деректерге сынды көзқарас пен мән бергенде ғана ол шежіре дұрыс болады. «Тарих дегеніміздің өзі өмір тану мектебі» дегендейін әрбір мемлекетті, халықты, ұлтты әлемге танытатын да, мойындататын да оның тарихы мен мәдениеті,сондықтан халықтың шежіре тарихын жазғанда оны тарихи деректерге негізделіп, дәлел-спатқа, халық мойындайтын фактыге жүгіне отырып, жан-жақтылы зерттеп жазуымыз керек.
Ерғали
erg.zhienbaev@yandex.ru
25-04-14 09:45
ШАНЫШҚЫЛЫ,АҒАНАЙ
Асхат
27-03-14 21:07
Қият руы туралы жазыңдар
Азиз
azizbek_98.25@mail.ru
25-03-14 18:40
ұлы жүз шанышқылы бар! Шанышқылы — Оңтүстік Қазақстан облысының Өзбекстанмен шектескен аумағында орналасқан. Ұраны — Айырылмас.Шаншыкылы — одно из крупных и основных племен Старшего жуза. Шаншыкылы выходцы из монгольского племени катаган (хатагины), ведущего свое начало от Буха-Хатаги, старшего сына праматери монголов Алан-гоа. Согласно источникам, катаганы были родственны роду самого Чингис-хана

Макпал
makpal.92@mail.ru
11-01-14 16:37
Салем баршага!!! Есимим Макпал! мен Шанышкылы -Санырау- Каратукыммын!!!! араласайык!
Bauirjan
Jan.records@list.ru
08-12-13 01:41
Салем баршага! Жаңбыршы руы жайлы еш таппадым.болса жазып жеріндерш.алдын ала рахмет!
Сабит
24-11-13 05:39
Қурама басқа, алайда шанышқул да қурақ рулар одағы.
марат
marat_97.kz2012@mail.ru
21-11-13 21:05
Шанышқылы-->Саңырау-->Тоқымбай
Denisbek
puma_1706@mail.ru
19-11-13 20:27
mende waniwkilimin onin iwnde sanirau onin iwinde Korsay bolamin korsay jayli kitayda kitab wigibdy magan sol kitabtin kazakwa nuskasi kerek kimde bar bar bolsa berinder ozin Tawkenttin tumasimin aldindan raxmet
Бағланай
vip_girl99kz@mail.ru
19-11-13 18:02
Шанышқылы руына кіретін Саныраулар туралы мәліметті еш таппадым,егер де ким ким билсе Өтініш жазып жибериндерши
нурай
nurai_sarsembekova@bk.ru
10-11-13 09:21
менин де елим шанышкылы.менде шанышкылы шежіресі бар 2 томдық кітап шанышкылы бердиқожа
батыр деп жазындар
Мөлдір
31-10-13 09:45
Шанышқылылар ешқандайда құрама ру емес. Ұлы жүден шыққан жеке дара ру (Сіргелі, Дулат секілді). Шанышқылы руы бұрын Ташкентті мекендеген қазир Қазақстанның оңтүстік өңірінде көптеп қоныстанған!!!
Өтебасов Темур Талдыбайұлы 18.11.91ж
timur_9110@mail.ru
29-10-13 10:46
Актөбе обл. Темір ауд. Шұбарши ауылында тұрам, руым Шанышқылы
Нарина
narikosh86@mail.ru
21-10-13 13:53
салем бауырлар! менде шанышкылымын ишинде сурым.Билген окыгандарын болса болисиндер . Рахмет .

ДИНАРА
dinara.muratova@inbox.ru
18-10-13 09:03
µте жаќсы керемет десем ќалай болар еттттт біраќ оѓан келмиді-ау дим
бағланай
vip_gigl99kz
29-08-13 21:29
САЛЕМЕТСИЗДЕРМА АГАЙН ТУЫС БАУЫРЛАР , МЕН ШЫМКЕНТ ОБЛЫСЫНДАГЫ ШАКПАК БАБА АУЫЛЫНДА ТУРАМЫН МЕНДЕ ШАНЫШКЫЛЫМЫН ЖАНЕ МЕН ШАНЫШКЫЛЫ ЕКЕНИМЕ МАКТАНАМЫН

бағланай
vip_gigl99kz
29-08-13 21:24
салеметсиздерме агайн туыс бауырлар,менде шаныкылымын жане мен ШАНЫШКЫЛЫ екениме мактанамын

Айсауле
aisaule
23-07-13 19:46
Onda Shimkenntik boldin goi...
Сайлаукул
sakesh57@mail.ru
18-07-13 21:12
Шанышқылы дегеніміз 1628 жылы Тәшкенде опасыздығы үшін Есім хан шабатын қатағандар...
Айбек
aibek_jamalov.kz@mal.ru
18-07-13 18:01
қолымнан келгені осы

ШЕЖІРЕ
(ШАНШҚЫЛЫ)ЕРНАЗАР
САҢЫРАУ
БАЛЫҚ
КУРПІК
ДАРХАН
САҢЫРАУ
(ЖАПАТЕКЕ) ТӘҢІРБЕРДІ
БЕСБАЙ
ҚҮРСАЙ
БЕСҚАСҚА
КӨНЕКСАРЫ
ЕЛУКӨР
ЖАПАТЕКЕ
АМАН
ТАЙЛАҚ
БУРА
БАРАҚ
ТАЙЛАҚ
ҚАҢЛЫБАЙ
ТҮМЕК
ҚОЙСОЙМАС
БҮЖІР
ҚОЙСОЙМАС
ӨТЕ
ШАУАБЫЗ
БАЙРАБІЗ
ДӘУЛЕТ
АЛЛАБЕРГЕН
ӨТЕ(АРТЫҚБАЙ КӨКЕНІҢ БАЛДАРЫ)
ШАУАБЫЗ (ҚАЗІРГІ БІЗ)
ҚАЛАНДАР
ДУАНА
ДУАНА
ӨМІР(1933ЖЫЛЫ ҰРПАҚ ҚАЛМАҒАН)
БАЙЖАРЫҚ
БАЙЖАРЫҚ
РЕЖЕП
МЕРЕЖЕП
ҚҰРБАНБЕК
ҚҰРБАНБЕК
АСАН
УСМАНБЕК
АЛІБЕК
ДЖАМАЛБЕК
ДЖАМАЛБЕК
ҚАХАР
ДЖАМБУЛ
ДОСМҰХАММЕД
КАМАЛ
АУЕЗ
ҚАХАР
НҰРҒАЛИ
АКМАЛ
ДЖАМБУЛ
НҰРБЕК---Ұлықбек
ЕЛБЕК
ДОСТМУХАМЕД
АСИЛБЕК
АДИЛБЕК
КАМАЛ
НУРЛАН
ЕРЛАН
АУЕЗ
НҰРЛЫБЕК
АЙБЕК


Нуран
29-05-13 06:41
Ондай ру Арал жақта бар.
elimkaz
khababa@mail.ru
29-05-13 02:08
kurama baska ru al katagan kazaktyn 4-juz bolgan 17 gasyrda .
Шарап
28-05-13 08:01
Шанышқылы негiзi қурама тайпа. Ташкент қаласы айналасына жыйылған барша рулар Шанышқылы деген ортақ тайпаға бiрiккен.
elimkaz
khababa@mail.ru
27-05-13 08:04
Ердос как можно с тобой связаться? кто нибудь подскажите его майл адрес или телефон.заранее спасибо
Диляра
di_97_17_di@mail.ru
24-05-13 10:33
салемастздар ма менде Шанышкылымын ! Араласайык шанышкылылар)

Nurai
nurai_dostan@mail.ru
29-04-13 16:06
Salem! Men Shanyshkyly ruynanmyn. Aktobede turam!


Бахыт
28-04-13 17:52
Салем Шанышкылы сурым руластар.Мен Жуалы ауданынанмын Сурым шанышкылы руынан коптеген руластарды оки отырып быз аз еместыгымызге коз жеткыздым куаныштымын Кызыларык ауылынын тумасымын кобие берейык


Шанышқылы
29-03-12 06:02
Шанышқылы бар. Оны кейде "Шанышқул" деп те атайды.
Ерке
Akerke__6366@mail.ru
28-03-12 19:54
Бұл мәліметтер интернеттен алынғандықтан аздап қателіктері де болуы мүмкін! Мысалы, грамматикалық қателер және төменде жазылған "Шанышқылыдан Сымыршық, одан Айрылмас (шанышқылылардың ұраны); одан Құрбақа (Балық, Саңырау, Мамыт) " деген жеріне келіспеймін! Себебі Айрылмастан Құрбақа туылды дегенді бірінші естуім. Мен оқыған кітаптарда мұндай мәлімет болмаған.
Қожахмет Кәрібаевтың берген мағлұматтары дұрыс деп ойлаймын.
Оның айтуынша, Қоғамнан үш ұл: Қаңлы, Шанышқылы, Қатаған туады. Шанышқылыдан Балық, Күрпік, Дарқан, Саңырау. Балықтың кіндігінен торт бала бар: Торқыс, Көңсалық. Балта, Ақкерей. Күрпіктен Мамыт, Араншы, Әжіке, Бесауыл, Сұрым, Кият. Дарңаннан Құлтума, Еңкеш, Шотым, Оршақ. Саңыраудан Көкмойын, Сәрке, Бақа , Жаңбыршы. Бұл Шанышқылының ата-тегі туралы мәліметтер, әрине. аталарды ажырату үшін салыстыру мен айқындау үшін жеткіліксіз, алайда, барын қанағат тұтуға тура келеді. Шанышқылы руының жауынгерлік ұраны бәйгеде «Айрылмас», ұрыс-қақтығыста «Шанышқылы». Бұл туралы Гродеков, Аристов, Тынышбаев пен Востров жазды, ал Аманжолов «Айрылмас» пен «Бәйтерек» деп есептейді. Бұл кейбір шанышқылы аталарының қаңлылар құрамына кіргендіктен, олар «Бәйтерек» ұранын пайдаланатын болар. Шанышқылының рулық таңбасы (қолтаңба).

Ерке
Akerke__6366@mail.ru
28-03-12 19:38
Шанышқылы Бердіқожа батыр

Қазір Ұлы Отан соғысы аталып жүрген ХҮШ ға­сыр­дағы қазақ-қалмақ соғысы туралы сөз болғанда Ша­нышқылы Бердіқожа батырдың есімі жиі аталып қа­ла­ды. Алайда оның өмірі, ерлік істері туралы мағ­лұматтар онша көп емес. Төмендегі материалда батыр туралы бір­қатар деректер беріледі.

Мұрат ЖАНЫСБАЕВ, «Президент және Халық»

Шанышқылы Бердіқожа ба­тыр кезінде бүкіл ел құр­меттеген, Абылайдың зама­нында қол бастаған қаһарман тұлға. Ол шежіре деректеріне қарағанда Ұлы Жүздің Ша­ныш­қылы тайпасынан шық­қан. Ауызекі деректерде Ша­­­­­ныш­қылы Бердіқожа мен Қаң­лы Сарбұқа батыр Есім хан­ның Еділ-Жайық қал­мақ­­тарына қарсы жорығына бір­ге қатысқаны айтылады. Дұш­­панмен ұрыстарда оның стратегиялық көзқарастары құн­ды кеңес ретінде бағалан­ған.

Қазақстан ұлттық эн­цик­­­лопедиясының 2-томы­ның (Ал­­маты, 1999 жыл) 286-бе­тінде Бердіқожа тура­лы былай деп жазылған: «Бер­­діқожа ба­тыр (шамамен 1690-1770 ж.­ж.) – жоңғарларға қарсы шай­қаста қол бастаған аға ба­тыр. Мағлұматтарға қа­рағанда қазақ қолбасылары Бер­діқожа батырсыз хан ке­ңесін өткізбеген, жорыққа да шықпаған. Оны Ұлы жүзде Төле биден кейінгі үл­кен саяси қайраткер, ұлы қол­басшы мәртебесінде құрмет­теген. Бердіқожа батыр Ая­гөз, Бұланты-Білеуті және Са­рысу өзені бойындағы, Іле басындағы Талқы, Ебі, Алакөл, Алтайдағы Ұланасу, Қандысу, Айдынсу, Шар, Шорға ұрыс­тарында, Қозымаңырақ, Қой­ма­ңырақ, Ақшәулі, Итіш­пес көлдері маңындағы, Аңы­ра­қай­дағы шайқастарда Ұлы жүз жасақтарына басшылық ет­кен».

Бұл деректер Бердіқожа ба­­тырдың Абылай хан кезінде тек жай тактик әскербасы ға­­на емес, стратег, көреген қол­­басшы болғандығын айғақ­­­­тай­­ды. Абылай заманы­на қатысты көптеген деректерді жинаған, хатақа түсірген Мәшһүр Жүсіп Көпеевтің жазбаларында да Бер­діқожаның есімі ата­ла­ды. Ол: «Абылай ханның за­манындағы қазақ жұртынан шыққан батырлар қаракерей Қабанбай, қанжығалы Бөген­бай, қаз дауысты Қазыбек, Шақ­шақұлы Жәнібек, көк­жар­лы көкжал Барақ… шаныш­қылы Бердіқожа, сырым Ма­лайсары… балтакерей Тұрсын­бай, тарақты Байғозы, он сан Орта жүзге ұран болған Олжабай, Малай жәдігерден Жауғаш, Биғаш, бөрі тонды бөрте атты, бөрі бас Орманшы, ақсары Шотана, қозған Биікше мерген, қарауылшысы әлтеке Жидебай, уақ Баян. Бұл ай­тылған батырлардың бәрі де Ербекейше бұзау жарып батыр атанған емес, жалғыз жүріп қалмақтың қамалын бұзған батырлар…

Алтын қақпалы қорғанды бұзатұғын жолда сырым Ма­лайсары да бар еді, шаныш­қылы Бердіқожа да бар еді», – дейді ол.

Батыр баба туралы мәлімет қалдырғандардың енді бірі – Сұлтанмахмұт Торайғыров. Ол өзінің «Жалаңаш баба» деген шығармасында көкжал Барақ пен тама Шынқожа найман жігіттерінен құралған екі мың қолды бастап, Алатаудағы қыр­ғыз ауылдарын шауып, көп олжаға қарық болғандығын айтады. Бұл шапқыншылық қазақ пен қырғыз арасында үл­кен дауға айналыпты. Сонда Абылай: «Қордай, Шу бойы мен Талас аймағын қорғап, тыныштықты орнататын Бер­ді­қожа бар ғой», – деп, оған үл­кен сенім артып, қыр­ғыз­дармен келіссөздерге ара­лас­паған екен. Осы оқиғаның өзінен Бердіқожаның тек батыр ғана емес, көрші жатқан екі елді бітістіретіндей дип­ломатиялық қабілетке де ие екендігін байқаймыз.

Тарих тақырыбына та­бан­­­датып қалам тартып жүр­­ген Қабдеш Жұмаділов өзі­нің «Дарабоз» романында Шанышқылы Бердіқожаның 1729 жылы Итішпес – Алакөл бойында қалмақтармен болған ірі шайқаста кертөбелінен ай­рылған қаракерей Қабанбайға өзі­нің­ ақбоз атын беріп, қап­таған қалмақ қолынан батыр­ды аман алып қалғанын ба­ян­дайды. Жазушының пікі­рінше, Қабанбайдың “Дарабоз” ата­нуына себепші болған да сол Бердіқожаның ақбоз аты екен. Содан кейін Бердіқожа мен Қабанбай екеуі жан аямас дос болады. Көп жыл бойы Қабанбаймен тізе қосып, Орта жүз жағында бірге соғысады.

Тарихи тақырыптың білгі­рі Мұхтар Мағауин өзінің «Қа­зақ тарихының әліппесі» атты кітабында Шанышқылы Бердіқожа батырды Абылай заманының бас батырларының қатарында атайды. Аталасы үшін ғана емес, дүйім елдің, алты Алаштың мұраты үшін атқа қонып, елінің тәуелсіздігі жолында жан берген қазақтың қайқы қара қылышы – Бердіқожа батырды атаусыз қалдырмай, есімін ілтипатпен еске алуы да оның баһадүр батырлығын дәлелдесе керек.

Шанышқылы Бердіқожа батыр туралы кезінде марқұм филология ғылымдарының док­торы, профессор Ақселеу Сейдімбек те қалам тербепті. Оның 2005 жылы «Егемен Қазақстан» газетінде тарақты Байғозы батыр жайында жарық көрген үлкен материалында Байғозы батырдың сол тұста керей Жарылғап, әлтеке Жи­дебай, шанышқылы Бер­діқожа, шапырашты Нау­рызбай, уақ Бая­н, албан Райымбек сияқты ба­тырлармен жорықтас жолдас болғандығын айтып кетеді.

Шанышқылы Бердіқожа туралы батырдың ұрпағы, техника ғылымдарының док­торы, профессор Бақтыбай Қасымбеков те көп ізденіп жүр. Ол өткен жылы мамыр айында Қарағанды облысының Қарқаралы ауданына барып Бер­­діқожа батырдың тамын көріп қайтады. Профессор Қар­қаралыдан 250 шақырым қашықтықтағы Темірші ауы­лы­нан 45 шақырым жерде Мә­­­шекең жазған Көкшетау мен Дуана тауларының аралы­ғындағы Дағанделі өзенінің биік жерінде Бердіқожаның ес­кі мазар тұрғандығын көзімен көріпті.

«Осыдан екі жарым ғасыр бұрын тұрғызылған батыр бе­йітінің қос қабырғасы құлап, кесектері жан-жақта шашылып жатыр. Күмбезінің жартысы ғана сақталыпты. Дегенмен жел мен жауыннан мүжіліп, күн көзі қақтаған батыр мазары өзінің асқақтыған сақтап қа­лыпты. Ұзындығы сегіз метр шамасында, күмбезі доғал, төрт құлақты, биік етіп соққаны көрініп тұр. Сақталып қалған оңтүстік шығыс бұрышы иіннің бітісі оның шаршылы шикі кірпіштен өрілгенін аңғартады. Бейіттен сәл төменде таспен шегенделген құдық бар екен. Тереңдігі қырық құлаштай. Суы таза әрі суық. Кезінде бұл маңайда, іргедегі Дағанделі өзені бойында батыр бабаға қарасты ауылдар қоныс тепкен көрінеді.

Дәл осы жерде XVІІІ ға­сырда Абылай хан туының астына бір қол болып бірі­гіп, Қазақ елін қанымен, жа­нымен қорғаған Бөгенбай, Қа­банбай, Қарасай, Жәнібек, Барақ батырлармен тізе қо­сып айдаһардай Қытай мен қаһарлы жоңғар-қалмақ бас­қын­шыларына қарсы ерлік көр­сеткен Бердіқожа батырдың мүр­десі жатыр дегенге не се­неріңді, не сенбесіңді біл­мей­сің» дейді ол. Төңіректе бұл мазарды «Бармақ бейіт» деп те атайды екен.

Бердіқожа батырдың қаза­сы туралы Мәшһүр Жүсіптің 1993 жылы Алматыдағы “Жа­лын” баспасынан шықан “Қа­зақ шежіресі” атты кітабында бірқатар деректер келтірілген. Дұшпан қолында қалып, өзін жау өлтірерін білген соң, жол­дасына: «Жау жерінде қалдым ғой, менің сүйегімді алып кете алмассыңдар, бір бармағымды кесіп алып, маңайлас жерлеріне көміңдер де, соған там салып, “Бердіқожа тамы” атаңдар. Ме­ні есіне алғандар дұға ғылып өтер», – депті. Содан бұл там­ды жұрт бірде «Бердіқожа та­мы», бірде «Бармақ бейіт» деп атайтын көрінеді.

Профессор Бақтыбай Қа­сым­беков ресейлік офицер, та­рихшы әрі этнограф ғалым Иван Григорьевич Андреевтің “Қырғыз–қайсақтың Орта жү­­­зі­­­нің сипаттамасы” де­ген еңбегінде Бердіқожа ту­­ра­лы аздаған мағлұмат ұшы­ра­сатынын айтады. Оның жа­зуынша, 1781 жылы Абы­лай хан қайтыс болғасын Ала­таудан асырылған қырғыз қай­тадан қазақ жеріне еміне бастайды. Міне, осы кезде Ая­гөз маңына қоныс тепкен Бердіқожа батыр қырғыздарға қарсы соғысқа аттанады. 1785 жылы Аягөздің тұсында батыр бастаған қазақ қолы қырғыздарға күйрете соққы береді. Бердіқожа батыр 18 жыл бойы қырғыз ауылдарымен аралас отырған жерін тастап келгенде, қырғызға қарсы шық­қан жорықтарында көмек бермеген аягөздік наймандарға ренжіп, Сарыарқаға ойысады. Сөйтіп, 1783 жылы мамырда Шыңғыстау аймағына біржола­та көшіп келеді.

И. Андреевтің жазуына қа­рағанда, Бердіқожа бастаған Ша­нышқылы ауылы малға бай, жылқысы көп, ұзын саны үш жүз шаңырақ болыпты.

Орыс офицерінің жазба­сы­на қарағанда Бердіқожа батыр аз ғана қолмен қырғызға қарсы шайқасқа аттанады. Іле өзеніне келіп, қырғыздарға та­яу аялдайды. Қазақ қолы арт­та қалған жасақты күтіп аттарын отқа жібереді. Осы кезде қырғыздың жасағы, ша­мамен 80 адам, олар да аттанысқа шыққан екен, қос тігіп бейқам жатқан қазақтың үстінен түседі. Бердіқожаның басын шауып, далаға тастап кетеді. Мұндай сұмдықты көр­ген қазақтың артынан кел­ген жасағы қырғыздарды қуа жөнеліп, ұрыста жеңіп, Есенгелді манаптың ұлын тұт­қынға түсіріпті. Батырдың сүйегін алып еліне қайтады.

2007 жылы Бішкек қа­ла­сында жарық көрген “Алым­бектин санжырасы” (“Қырғыз шежіресінде”) деген кітапта Бердіқожа батырдың Есенқұл бастаған көп қолмен аямай шайқасып, ақыры, қырғыздың қылышынан қаза тапқаны жа­зылған. Демек, батырдың қыр­ғыздардың қолынан мерт болғаны ақиқат.

Батыр өмірін зерттеуші Бақ­тыбай Қасымбеков Берді­қожаның 1786 жылы қаңтарда қыс кезінде қаза тапқанын жа­зады. Ауылға жетіп, қара­лы хабарды естірткен соң, Бер­діқожаның әйелдері тұтқынға түскен Есенгелді манаптың ұлын пышақтап өлтірген. Ба­тырдың артында інісі Сек­лоян (Секержан) мен төрт ұлы қалады. Үлкені – Лепес, енді бірі – Шоқ, қалғанының есім­дері белгісіз …

Бердіқожа батырдың кін­дік қаны тамған ата қонысы Сыр мен Келес өзендерінің арасы. Шанышқылы руынан тарайтын ұрпақ қазір де Шым­кент, Сарыағаш, Таш­кент, Тараз, Алматы, Түркіс­тан, Кентау және тағы бас­қа қалаларда тұрады. Ал Бер­діқожаның соңынан ерген ша­нышқылылардың бір бөлігі бас батырынан айырылған соң Шығыс Түркістанға өтіп, абақ-керей арасында Шанышқылы тармағының құраса керек. Мұ­ның бәрі әлбетте қосымша зерттеулерді қажетсінеді.

Ал ең бастысы бүгінгі ұр­пақ кезінде қазақ елінің азаттығы мен бүтіндігі үшін жан аямай арпалысқан Бер­діқожа батырдың атын ұмыт­пауы керек. Ол үшін мек­тептерге, көшеге аты беріліп жатса құба-құп болар еді.

Ерке
Akerke__6366@mail.ru
28-03-12 19:27
О роде Шанышкалы, ШАНЫШҚЫЛЫ Ұраны «Айрылмас», «Шаныніқылы»


Шанышқылы да Ұлы жүз құрамына кіретін ру. Бұл рудың шығу тегі мен тарихы жайында көне деректерде ешнәрсе жоқ. XVIII ғасырдың ортасынан бастап, орыс деректерінде (П. И. Рычков, А. И. Тевкелев, А. Левитин, Ш. Уәлиханов) «ол (шанышқылы) Ұлы жүз құрамына кіріп, Қаратау мен Талас өзенінің күнгейінде көшіп жүреді» деген мағлұмат бар. Алғаш рет Шанышқылы руының тарихы мен шығуы туралы Н. Аристов өз жорамалын келтіріп, Шанышқылының отаны Алтайдағы Бийдің бір саласы Аққу өзені мен Шошқалы, Шаңғылбүлақ, Қалжыр өзені ағып шығатын Марңакөлдің сағасындағы құмандар арасында деп тұспалдайды. Қаңлы мен Шанышқылының шығу тегі жоғарыдағы келтірілген аңызда Бақтиярдың өкіл баласы Қатағанмен байланыстырыла ңарастырылып, Шанышқылының ежелгі мекені ретінде Алтай өлкесі айтылады. Қатағандар туралы Әбілғазы еске алый, өзі (Әбілғазы) қазақтар арасында 1632 жылы болғанда қазақ ханы Есім хан Ташкент билеушісі қазақтан шыққан Тұрсын ханды өлтіріп, Қатағандарды тонап, ңысымшылық көрсеткенін айтады. Ол Қатағандарды Алұн-гоаның үлкен ұлы Бұқым-Қаттаннан шығарады. Ал Рашид ад-Дин Қатағандарды көшпелі ру Қатақин деп атап, оларды Алұн-гоаның үлкен ұлы Бу гунхатақидан таратады. Сол себепті қатағандар Түркістанда тек Шыңғыс дәуірінде, Шағатай сарбаздарының құрамында соларға қызмет етіп, пайда болды деп топшылауға болады. Әрине, олардың саны онша көп емес еді. Сырдарияда қатағандар жергілікті Қаңлы мен Шанышқылылар құрамынан тұрып, әлде бір қатағанның әйгілі бегін қорғау үшін соларға қосылғандар болатын.

Одақтың ыдырап, Есім ханның қудалауының салдарынан Сырдарияның оң қабағындағы Қатаған руы да ізім-ғайым жоғалады. Олардың қалған-құтқан бөлігі басқа тайпаларға қосылып, немесе шанышқылы руларына сіңіп, шанышқылы болып кетті. Қатағандардың басым көпшілігі Шайбани әулетімеп бірге Мауараннахрға кетіп, бір бөлігі Қазақстан аумағын мекендеп ңалды. XIX ғасырдың екінші жартысында қатағандар (қораластар) Әулиеата уезінде тұрып келді (Мақашев пен Смирнов көрсетуінше). Қатағандардың көпшілігі басқа қазақ руларымен мидай араласып кетті, мәселен, Ысты аталарының ішінде Асанқараған мен Байқараған әлі күнге Шымкент уәлаятында тұрып келе жатыр деседі. М. Тынышбаев қатағандардың бір бөлігі Шанышқылы болып, Қаңлы руына қосылып кетті деп есептейді. Шанышқылы руы туралы тағы бір жорамалды Н. Аристов алға тартып, ол: «Шанышқылы атауын сонымен қатар монгол дың «Юактгаоми-шиде» айтылатын Чаншиут, әйтпесе Чанкшикит рулары профессор Березин Рашид ад-Дин бойынша қияттардың тармағы Женшқұт есіміне сай келеді. Олай болса.

Шанышқылы ұрпағы Шағатай кезінде Қаңлының жергілікті руьшан қалыптасып, Шағатай монғолдарынан шыққан Чаншиут немесе Шанышқылы атасының атын иемденіп, одақ түрінде құрылды»,деп есептейді. Біздің қолымызда Шанышқылы руының шығуы мен тарихы туралы бұл жорамалды нақтылайтын жазба, немесе басқа деректер жоқ болғандықтан, осымен шектелуге мәжбүрміз. Соған қарамастан, Шанышқылы руы туралы Н. Аристовтың пайымдаулары көңілге қонымды екенін айта кеткен жөн. Шанышқылының Алтайдан шыққаны туралы топонимдер мен әтнонимдер негізіндегі ой, атаулардың кейбір монгол әтнонимдерімен сәйкестігі туралы, олардың жергілікті қаңлылар мен қатағандармен байланысы туралы тағы басқа мәліметтер толық назар аудартады. Шанышқылының ата-тегінің құрамы хақында М. Тынышбаевтың шағын мақаласынан басқа әдеби деректер некен-саяқ. Тынышбаевтың зерттеуінше, Шанышқылыдан Сымыршық, одан Айрылмас (шанышқылылардың ұраны); одан Құрбақа (Балық, Саңырау, Мамыт), Дарқан, Қырықсадақ, Бектау (Қырпық, Арапшы, Сырдым), Жойсын, Бағыс (Қырғызтекті). Біздің зерттеуімізде де Шанышқылы туралы жарияланымдар жарытымсыз. Біз тек бір ғана мәлімет беруші Алматы облысы, Шелек ауданы Жарсу кеңшарының тұрғыны 1928 жылы туған (Шапырашты) Қожахмет Кәрібаевтың берген мағлұматтарына сүйене аламыз. Оның айтуынша, Қоғамнан үш ұл: Қаңлы, Шанышқылы, Қатаған туады. Шаиышқылыдан Балық, Күрпік, Дарқан, Саңырау. Балықтың кіндігінен торт бала бар: Торқыс, Көңсалық. Балта, Ақкерей. Күрпіктен Мамыт, Араншы, Әжіке, Бесауыл, Сұрым, Кият. Дарңаннан Құлтума, Еңкеш, Шотым, Оршақ. Саңыраудан Көкмойын, Сәрке, Бақа , Жаңбыршы. Бұл Шанышқылының ата-тегі туралы мәліметтер, әрине. аталарды ажырату үшін салыстыру мен айқындау үшін жеткіліксіз, алайда, барын қанағат тұтуға тура келеді. Шанышқылы руының жауынгерлік ұраны бәйгеде «Айрылмас», ұрыс-қақтығыста «Шанышқылы». Бұл туралы Гродеков, Аристов, Тынышбаев пен Востров жазды, ал Аманжолов «Айрылмас» пен «Бәйтерек» деп есептейді. Бұл кейбір шанышқылы аталарының қаңлылар құрамына кіргендіктен, олар «Бәйтерек» ұранын пайдаланатын болар. Шанышқылының рулық таңбасы (қолтаңба).

XIX ғасырдың аяғына таман (Мақашевке сүйенгенде) шанышқылылардың аз бөлігі Жетісу өлкесі, Верный уезінің Түрген өзенінің бойында ғұмыр кешкен. Сырдария уәлаяты Ташкент уезінде 2000 түтін, Верный, Қапал, Әулиеата, Шымкент және Ташкент уезінде барлығы 10 000 түтін болған. М. Тынышбаевтың дерегінше, 1917 жылы қаңлылар мен шанышқылылар Верный уезінде 10 мың жан, Әулиеатада 20 мың жан, ал Ташкент уезінде 160 мың жан өмір сүрген. Тағы да сол көрсету бойынша, жоғарыдағы үш уезд көлемінде 190 мың жан шанышқылылар қоныстанып жүрген. Қаңлылар мен шанышқылылардың саны туралы мәліметтер олардың негізінен Қазаңстанның оңтүстігіне таралғанын көрсетеді. Бұл барша уездерде қаңлылар мен шанышқылылар төрт маусым бойы қоян-қолтық көшіп-қонып жүргендіктен, олар бірге саналады, бірақ жан басы жағынан тепе-тең емес еді. Қапал. Верный, Әулиеата уездерінде шанышқылылардан гөрі қаңлылар басым болатын, ал Ташкент уезінде жоғарыда айтылғандай, шанышқылылар 2000 түтін құрады. Қаңлылар мен шанышқылылардың Қапал уезіндегі ата-қонысы Алтынемел тауларының етегінде, Верный уезінде Түрген өзенінің аңғарында, Әулиеата уезінде Талас өзенінің аңғарында және Ташкент төңірегінде Келес пен Шыршық өзендері бойында орналасты.

Шанышқылы руының негізгі кәсібі төрт түлік мал өсіріп, суармалы егіншілікпен айналысу болатын. Олар жартылай отырықшы және отырықшы ғұмыр кешті. Әлбетте, отырықшылар егін салып, бидай, арпа, тары мен ңауын-қарбыз еккен. Сонымен, біз Ұлы жүздің ірі-ірі он бір руының рулықтайпалық құрылымы, олардың Жетісудың Қапал, Жаркент пен Верный уездеріндегі, Сырдария уәлаятының Әулиеата, Шымкент пен Ташкент уездеріидегі XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басындағы қоныстануы туралы қысқаша шолуымызды аяқтаймыз. Әдеби деректер мен біздің зерттеулеріміздің негізінде 11 рудың 20 ата-тегі туралы кесте жасалды. Олардың тұтастығы мен толықтығы бойынша бұл тектану кестесі әр түрлі болды. Кейбір рулар мен аталар бойынша, олардың әтникалық құрылымы жайында әлдеқайда мол қамтылды. Жалайыр, Албан, Шапырашты, Дулаттың кейбір аталары бойынша біздің зерттеулеріміз тектану кестесіне енбей, орташа мағлұматпен шектелінді, ал Сарыүйсіндер мен Шанышқылы жайында деректеріміз тақұлтұқыл болды. Соған қарамастан, біздің тектану кестемізден Ұлы жүздің рулары мен аталық құрамы туралы белгілі жүйеде түсінік алуға мүмкіндік бар.

Рулардың рулық құрылымы туралы мағлұмат бермей тұрып, алдымен мүмкіндігінше ежелгі рулар: Үйсін, Дулат, Жалайыр мен Қаңлылардың шығуы мен тарихы жайында деректер беру қарастырылды. Содан соң біздің кестемізге сәйкес, рулық-тайпалық құрамы келтірілді. Одан кейін рулар мен аталардың қоныстануы, көші-қоны да қағажу қалған жоқ. Ауа райы мен жер ыңғайына байланысты жеке рулар, аталар мен қауымдастықтың негізгі кәсібінің бағыты атап өтілді. Қал-қадарынша әр аудандардағы тұрғындардың тұрмыс-тіршілігі де тілге тиек етілді.


Epдос
08-11-11 05:54
1-дерек. Қарақалпақлар шежиреси. - Нокис. 1996 ж. (авт. К.Мамбетов)
2-дерек. Адам атадан озине шейин: Қарақалпақ шежиреси. - Нокис. 1994. (авт. Ж.Муратбаев)
3-дерек. Қатағаннан Хан Турсын // Қарақалпақстан. - Нокис. 2002. №7. (авт. Ж.Бердиев)
4-дерек. Шанышқылы шежiресi. -Ташкент. 1991. (авт. М.Омаров)
5-дерек. Қатағанлар тарипи. - Ақманғыт. 2007 ж. (авт. Т.Қанаатов)
6-дерек. Қарақалпақстан тарийхы. - Нокис. 1990. (авт. А.Қощанов)
Басқа да қолда бар деректер.
Ердос
02-11-11 05:37
1-дерек: Қарақалпақ, одан МАНҒЫТ, одан ҚАТАҒАН. Қатаған-Манғытқа ерген барша рулар бiр кездерi (ХАН ТУРСЫН заманында) алдымен Қатаған, кейиннен Қатаған журтын Есим хан қырып тастағасын жасырынып, барлығы да ШАНЫШҚЫЛЫ аталып кеткен. Бiраз рулар қазаққа қосылған.
2-дерек: Қарақалпақ, одан КЕНЕГЕС, одан Шанышқылы. Бiраз Кенегес-Шанышқылылар Кiшi жузге кирип кеткен.
Айтмуханбет
s_aitmukhanbet@mail.ru
01-11-11 20:12
шанышкылынын толық шежиресин жазып жериндерши



Сіздің жауабыңыз
Есіміңіз:
Сіздің e-mail:
Мәтін:
Кескіндегі код:

Кодты жаңарту
 




© 2002—2017   | info@kazakh.ru   | Блог  | О проекте  | Реклама на сайте | Вакансии 
Группа Вконтакте Страница в Фейсбуке Микроблог в Твиттере Сообщество на Мейл.ру Канал пользователя kazakhru - YouTube
Создатель сайта —
интернет-траблшутер Марат Ижанов