Казах.ру
поиск по сайту и Казнету
rus / eng / kaz
Форумы
На русском языке
Қазақша сөйлесу


Словарь-переводчик

Введите русское или казахское слово. Для ввода казахских символов нажмите цифры:
Ә2, I3, Ң 4, Ғ5, Ү8, Ұ 9, Қ0, Ө-, һ+


полная версия










Общение

Общение: Список форумов
Форум: Шежipe
Тақырып: Шеркеш руы

страницы:    2   1    в начало »   

Авторы Xабарлама
Даурен
Dauran_01
15-10-08 11:51
Шеркеш руынан толығырақ ақпараттар жәнеде шежірсі туралы толық мағұлматтар беруіңізі сұраймын.

Авторы Жауап
Алихан
en_mee@mail.ru
26-05-18 17:04
Ассалаумағаликум! Ағайын араларында қашқыншы шеркештер барма? Қашқыншы шеркештер болса мына нөмірге шығындар 87758112233
Аяна
ikemgaliyevaayana @gmail.com
06-05-18 19:19
Саламатсыздарма. Шеркештің Еламанымын. Еламан Шеркештер барма?
Аманбек М.Ж. 702-569-83-42
amanbek.ru@mail.ru
29-03-18 08:51
Шенеш жастай дүниеден өтіп, одан туған баланың атын шеркешке қос болсын деп Қосым қояды. Ол жастайынан Шеркештің тәрбиесінде болып, оның баласы болып кеткен.
Аманбек М.Ж. 702-569-83-42
amanbek.ru@mail.ru
29-03-18 08:48
Кіші жүз шежіресін жүйелеуге, тарихын жинақтауға қомақты үлес қосқандардың бірі ХІХ ғасырдың екінші жартысында өмір сүрген – Мақаш Бекмұхамбетов. (шын аты Мұхамбетжан) 1830 жылы ішкі Бөкей ордалығында дуниеге келген. Әкесі Шолтыр өзінің шыққан тегі жағынан хан туқымына, төрелерге жатпаса да Шеркештің Койыс бөлімі Дербістің Түрке әулетінің ішіндегі белді, беделді, дәулетті адам болған. Жастайынан зеиінді Мақаш, Жәңгір хан мектебінде сауатын ашады. Бұл мектепті тәмамдағаннан кейін Орынбордағы Неплюев кадет корпусында оқып білім алған қазақ зиялыларының бірі. Мақаш ұзақ мезгіл 40 жылдай ішкі Бөкей хандығының бірінші және екінші Каспий теңіз жағалауындағы окруктарды қоса баскарған-правитель (ӘКІМ) қоғам қайраткері.
Қойыс шеркеш туралы.
Бөтіктен - Жайық, Қойыс тарайды, бірақ Қойыс ата атағын алады.
Қойыс өзі Батыс Қазақстан өлкесінде кең тараған, негізі алты атадан тарайды олар: Дербіс (Қаракемпір), Сақау, Еламан, Қашқыншы, Сүйініш, Тоқтағұл.
Қойыс пен Дербіс серт еткен
Серт еткен жауын мерт еткен
Шеркештен батыр көп шықты
Ол заманда ерте өткен.
Шеркештің ұраны Шағырай батыр, Сүйініштің немересі
Жәдіктен туған.
Аманбек М.Ж. 702-569-83-42
amanbek.ru@mail.ru
01-02-18 05:56
"Шеркештен бес ата тарайды: Қосым, Жауғашты, Қойыс, Шумақ және Қылышкескен.
Сөйтіп, кәзірде кіші жүз өңірінде көбіне Шеркешпіз деп айтудың, орнына, 5 арыс шеркешпіз дейді. Шеркеш ұрпағының ішінде жас жағынан үлкені жауғашты, бірақ оны аға демей көңілі орта Қосымды аға дейді. Бүкіл Шеркеш жаппай ағамыз деп төрден орынды Қосым Шеркештерге береді бұл қазақтардың бойына туа біткен бауырмалдық қасиет екенін мақтан тұтуымыз керек. Көптеген деректерде Шеркештен- Бөтік, Бай, Ертай деген үш бала болады. Бөтіктен Жайық, Қойыс тарайды, бірақ ""Қойыс"" ата атағын алады.
Байдан – Құрман одан Құлақасқа тарайды, қай атаға қосылатынын белгісіз.
Ертайдан- Жауғашты, Шумақ, Қылышкескен аталары тарайды.

"




















"Қосым шеркеш.
Қосымнан -Мырза, Шора атты екі бала болыпты.
Мырзадан-Бекбасар, Марас.
Шорадан-Жаубөрі, Жақсыбөрі.
Әбу Атшыбаев ағамыздың кітабында Марастың баласы Мырзамбеттен-Жанғабыл, Сатыбалды, Сары, Қоңыр, Кәтенай өрбіген дейді. Және шежіреде бес дара қосым Шеркеш болып осы Мырзамбеттің бес баласы аталып кеткен дейді.
"
















"Жауғашты шеркеш.
Ел арасында Жауғаштыны сегіз арыс дейді, кейбір деректерде тек 5 атаны атайды. Жауғаштының сол сегіз арысы мыналар: Батырқожа, Аманай, Құлан, Тума, Қара, Құрмас, Аңдағұл, Жатай.
"









"Қойыс шеркеш. Бөтіктен - Жайық, Қойыс тарайды, бірақ қойыс ата атағын алады.
Қойыс өзі Батыс Қазақстан өлкесінде кең тараған, негізі алты атадан тарайды олар: Дербіс (Қаракемпір), Сақау, Еламан, Қашқыншы, Сүйініш, Тоқтағұл.
Қойыс пен Дербіс серт еткен
Серт еткен жауын мерт еткен
Шеркештен батыр көп шықты
Ол заманда ерте өткен.
Шеркештің ұраны Шағырай батыр, атамыз Сүйініштің немересі Жәдіктен туған.
"












"Шумақ шеркеш.
Шумақ шеркеш – Шерубай, Бессары, Тоқымбет, Келкес, Жаңбыршы деп бес атаға бөлінеді.
"










"Қылышкескен шеркеш.
Бес арыс Шеркештің кішісі – Қылышкескен шеркеш үш атаға бөлінеді олар: Қылыш, Кескен, Тілес.
"






















Макимов Аманбек Жетесбайұлы. Атырау 2018 жыл.
Аманбек М.Ж. 702-569-83-42
amanbek.ru@mail.ru
01-02-18 05:49
Қыдырқожаұлы Қыдырсыйық

ШЕРКЕШ



Қосым

Жауғашты

Шумақ

Қылышкескен

Бөтік Сақау

Шүйініш

Қойыс Еламан

Жайық Қашқыншы

Тоқтағұл

Дербіс - (қаракемпір Злиха)


Тоқтар Дербісұлы

Базар Дербісұлы

Жанас Дербісұлы

Жұмсай Дербісұлы

Сатай Дербісұлы

Сатылған Дербісұлы

Түрке Дербісұлы

Шыңбай Дербісұлы

Құлмас Дербісұлы



Жанақ Тоқтарұлы

ҚошқарТоқтарұлы



Досқұлы Жанақұлы

Барақ Жанақұлы

Ботақан Жанақұлы

Есқұлы Жанақұлы

Өтес Жанақұлы



Байғабыл Барақұлы

Байқоңыр Барақұлы



Байнияз Байғабылұлы

Жұмабай Байғабылұлы



Боран Байниязұлы

Қажы Байниязұлы

Түгел Байниязұлы

Есен Байниязұлы

Жирен Байниязұлы

Өтеғұл Байниязұлы

Тілеуқыл Байниязұлы



Мақым Тілеуқылұлы

Қабдеш Тілеуқылұлы

Хасен Тілеуқылұлы

Жәкен Тілеуқылұлы



Жекен Мақымұлы



Темірхан Жекенұлы

Жетесбай Жекенұлы

Шоқан Жекенұлы

Мақсот Жекенұлы

Жолдыбек Жекенұлы

Мұратбек Жекенұлы



Нұрлыбек Жетесұлы

Аманбек Жетесұлы



Нұрбек Жолдыбекұлы

Нұрсылтан Жолдыбекұлы



Бақытбек Нұрлыбекұлы

Асылбек Нұрлыбекұлы

Байбек Аманбекұлы

Динара
Zhalelova.dinara@bk.ru
27-02-17 15:31
Мен шеркешпин. Ары карай точно билмеймин. Акем кылышкестен дейди. Шежирени калай билсем болады
Темирлан
tiimon_piko@mail.ru
03-11-16 18:49
Ассаламагалейкум Шеркеш бауырларым!!!! Сурак Шеркештин Койысымын и т.д.Осы Адай руларында китап бар сонын ишмнде барлые урпак жазылган осы уакытка шейин. Сондай тизбе ме схема ма барма Шеркештерде. Билгим келгени тарагандар кимдер жане оны кайдан табуга болады.
Бекжан
ashatulyb.@gmail.ru
06-09-16 18:41
Менің руым шеркеш оның ішінде Қара кемпір
Аманбек М.Ж. 702-569-83-42
amanbek.ru@mail.ru
24-05-16 11:20
Ассалаумағалейкум бауырлар
Нұрлан
nur_k.85@mail.ru
09-04-16 19:53
Ассалаумағалейкум бауырлар, есімім Нұрлан әкем Жәйлібай ,( атам ҚАЙЫРОЛЛА (1936ж.т.) бала кезінде сол соғыс жылдарында 1940 ж шамасы жетім қалып Маңғыстауға Форт-Шевченкоға балалар уйіне өткізіліп сол жерде тәрбиеленген. Ес жиып ер жеткесін 15-16 жас шамасында Жайық бойында Апасы-Қамқа мен Інісі-Әбдуәли барын естіп балықшыларға ілесіп кемемен шығып кетеді. Гурьевке іздеп келіп кездесіп Жайық бойында өмір сүріп, жанұя құрып бала-шағалы болған. Өкінішке орай Атамыз 1974 жылы жол апатынан 38 жасында дүниеден өтті..
Әкем 14 жасында жетім қалды іні-қарындастарымен.
• Ауыл ақсақалдарының айтуы бойынша Аталарымыздың шыққан жері Құлсары қаласының маңы, Жаршық, Қараша елді-мекендерінде өмір сүрген. Ертеректе Көзкөрген қарттардан естуімізше Қонаш атамыз - Теңізде балықшы болған, өте дауысты әнші болған дейді. Әжеміздің есімі Ділдә болыпты. Белгісіз себептермен Атамызда, Әжемізде із-түссіз жоғалып кеткен.
• Бізге түсініксіз жайт Апасымен Інісі қалайша Жайық бойына кетедіде қалайша 4 жасар бала Маңғыстауға жеткенді....???

Шежірешілердің айтуы былай: ШЕРКЕШ -- ҚОЙЫС--ДЕРБІС--САТАЙ--СЕЙІТҚҰЛ,,,,,,,------ ҚОНАШ--ҚАЙЫРОЛЛА--ЖӘЙЛІБАЙ--НҰРЛАН яғни мен осы хатты жолдай отырып Маңғыстау өңірінен болсын, Атырау өңірінен болсын, атамыз туралы естіген - көрген үйінде қариякөз адамдары бар кісілерден хабар күтеміз...
"Қанымызға біткен Қазақи тәрбиемен - бұрынғылардың ізімен, Қайролла атамның Әкесінің жатқан жерін зиярат етіп, Құран бағыштап, бір уыс топырақ салсақ деген ой ғой"...
Өтініш көмектессеңіздер!!! Менің поштам nur_k.85@mail.ru 87023613747
Ахат
akat.kz@mail.ru
07-04-16 14:12
салематсыздар ма мен сақау шеркешпін атам Қимран деген кісі ол Әмір деген кісінің баласы болған сол туралы білгім келеді
Аманбек М.Ж. 702-569-83-42
amanbek.ru@mail.ru
06-04-16 14:47
Шеркешнама кітабында - Шеркештен тарайтын көп тармақтар, деректерді толығырақ бермегесін енбей қалғаны қаншама. Жер жүзінен ондай ақпарат жыйнау мүмкін емес болар. Болған жағдайда кітаптың бет саны, салмағы қанша болатынын.
Жұмагүл
kig_almaty@mail.ru
01-04-16 11:37
Өтініш: Шеркешнама кітабына қалай өзгеріс енгізуге болады? Есболдан тараған, Далбақ, Далбақтан Шалағұл, Шалағұлдың үлкен баласы Айтжаннан 2 ұл тараған Мұрат пен Болат. Болат шежіреге енбей қалған. Болаттан 2 ұл Айбек пен Райымбек, Айбектен Айбол, Райымбектен Ернұр деп енгізуге бола ма?
Аманбек М.Ж. 702-569-83-42
amanbek.ru@mail.ru
16-02-16 13:21
Ассалаумағалейкум қандастар !!!
Кіші жүз Қыдырсиықтан - Шеркеш – Қойыс – Дербіс
«Дербіс батырдың» бәйбішесі
Зылихадан (Қаракемпір) − Тоқтар, Базар, Қошқар,
екінші әйелінен − Түрке, Шыңбай,
үшінші әйелінен − Сатай, Сатылған туған.
Дербістің осы үш әйелінен тараған ұрпақтан жөн сұраса «шеркешпіз, оның ішінде қаракемпірміз» дейді. Сөйтіп, Қаракемпір ру атына шыққан.
Ата-бабаларымыз; Жайық пен Еділ, Ойыл мен Жем өзендері бойында көп шоғырланған. Бүгінгі таңда аталған бөлімнен тараған ұрпақтардың ең көбі Атырау облысының Жылыой, Қызылқоға аудандарында қоныс тепкен. Соның ішінде Қызылқоға ауданы, Миялы селосын ерекше айта кетуге болады. Қызылқоға ауданы Миялы селосының шығыс жағында «Сақал Ата», ойыл озенінің арғы бетінде Кіндіксай елді мекенінде ата-бабаларымыз жатқан үлкен қауымдар бар. «Дербіс - Сақал Ата» басында, үй салынған. Жылма жыл ауыл ақсақалдарының Дербіс – (Қаракемпірлер) ұйымдастыруымен «Сақал ата» қорымында ас беріліп отырады, жан жақтан соның ішінде Жылыойдан көптеген ағаларымыз қандастарымыз жиналып бас қосып отырады.
Жан жақтағы бөлімнен шыққан ағайындар !!! Тумалардың көбі осы жақта, Жол түсіп Қызылқоға ауданы Миялы селосына келіп жатсаңыз «Сақал Ата» қорымына соға кетеңіз.

Атырау қаласы,
Жетесбайұлы Аманбек Мақымов!
Шеркеш – Дербіс (Қаракемпір)
Аманбек М.Ж.
amanbek.ru@mail.ru
16-02-16 12:09
Атырау - Махамбет трассасынын он жагындағы Шеркеш Қаракемпір Тәжіғұл атадан тараған ұрпақтар барма, кім біледі, анығырақ ???
Аманбек М.Ж.
amanbek.ru@mail.ru
16-02-16 07:36
Асқар
askar-63@mail.ru
23-01-12 10:46 мен шеркештен қойыс,одан дербіс(қаракемпір)оның әбілқойсарысы болам,құлсарыда,атырауда,қызылқоғада,ганюшкин жақта шеркештер көп,өзім құлсарыданмын.
Ассалау братан!
Дербіс батырдың бәйбішесі
Зылихадан − Тоқтар, Базар, Қошқар,
екінші әйелінен − Түрке, Шыңбай,
үшінші әйелінен − Сатай, Сатылған туған.
кай баласынан тарайсыздар ???
Қызылқоға ауданы, Миялы селосы. Аманбек М.Ж.
Аманбек М.Ж.
amanbek.ru@mail.ru
16-02-16 06:20
Ассалаумагалейкум агайындар!
Шеркеш Дербіс - Қаракемпірден тараған бауырлар!!!
тел номерлеринизді
мына номерге жолданыздар 8-702-569-83-42. Группа ашып танысып араласайык.
Атырау қаласы, Қызылқоға ауданы, Миялы селосынан. Аманбек Макимов
Аманбек
amanbek.ru@mail.ru
16-02-16 05:59
Шеркеш Дербіс (Қаракемпір) атты Ватсапта группа ашылган болса косуларынызды сураймын. Агайындармен танысып билисейк. Атырау каласы тел. 702-569-83-42.
Аманбек
amanbek.ru@mail.ru
16-02-16 05:49
Жанаргуль. Актобе облысы Мартук ауылында туратын.
zmakatova@inbox.ru
ҚАРАКЕМПІР АНА
Шежіре дерегінде Кіші жүз Қыдырсиықтан − Шеркеш, одан − Қосым, Қойыс, Жауғашты, Шумақ, Қылышкескен туыпты дейді. Осылардың Қойысынан − Дербіс туады. Дербістің бәйбішесі Зылиха деген кісі, өңі қара болған соң «Қаракемпір» аталып кеткен көрінеді. Бүкіл Дербіс әулетіне ұйтқы болып, жөн үйреткен, жол көрсеткен адам.
Дербіс батырдың бәйбішесі Зылихадан − Тоқтар, Базар, Қошқар, екінші әйелінен − Түрке, Шыңбай, үшінші әйелінен − Сатай, Сатылған туған. Дербістің осы үш әйелінен тараған ұрпақтан жөн сұраса «шеркешпіз, оның ішінде қаракемпірміз» дейді. Сөйтіп, Қаракемпір ру атына шыққан.
Қаракемпір (Зылиха) туралы айтылатын қария сөз көп. Бірде әлімнің ел қамымен жүрген жақсы-жайсаңы жолаушылап келе жатып Сағыз бойында отырған Дербіс батырдың үйіне тап болыпты. Дербіс батырдың өзі үйде жоқ екен, сыйлы қонақтарға жақын жерден алдыра қоятын малдың реті болмай, Зылиха сол жерде күйеуі Дербіс батырдың жауға мінетін екі атының бірін сойып, қонақтарды құрметтеп аттандырыпты. Әлімнің жақсы-жайсаңы былай шыққан соң «Апырай, Дербістің құты үйіндегі Қаракемпірі екен ғой!» деп таң-тамаша болысыпты.
Содан, Дербіс батыр үйіне келеді. Бәйбішесі Зылиха: «Әлімнің алты жақсысы келіп еді, ақтабан атыңды сойып құрмет көрсеттім» депті. Сонда, Дербіс батыр «Әлімнің алты жақсысына құрмет көрсеттім дегенше, мені алпыс жауымнан құтқардым десейші!» деген екен.
Қаракемпірге (Зылиха) халықтың құрметі сияқты ел ішінде тартылатын «Қаракемпір» атты күй бар. Cондай-ақ, Батыс Қазақстан облысына қарасты Казталовка ауданында «Қаракемпір» деп аталатын елді мекеннің де бар екенін айта кеткен жөн.
Атырау каласы. Аманбек М. Шеркештін Дербісі (Қаракемпір) 702-569-83-42
жадони жумабек
j.jadira.2001@mail.ru
17-12-15 11:55
Саламатсың ба? Салина қызым Жадони Жұмабектің әкесімін. Сенің атаңның шыққан кітабын қалай оқиаламын. Мені қызықтырып отырған Жауғашты шеркештер шежіресі еді. Менде оқып көрсем, бізге керегі болса, алсақ деген ойдамын. Агентіңе жазып та жібердім хабарласпай жатырсың.Менің аты-жөнім Асылбек Адилов Жұмабекұлы. Сол қызымның агентіне шыға берсең болады. Телефон сол агентте көрсетілген. Өтінемін хабарлас айналайын.
нурай
syurgulov73@mail.ru
28-11-15 18:17
Салем. Шеркеш газети шыгады деп естидим.кай каладан шыгады екен? Соны билгим келеди. Мен андагул шеркешпин. Ягни шеркеш. Жаугашты. Шеркештин шежиреси туралы билгим келеди. Акем шеркеш. Атам ерте кайтыс болып,акемди адайлар асырап бала кылган. Енди биз шеркеш туралы билгимиз келедт. Атамыз шеркеш.
Жанаргуль
zmakatova@inbox.ru
01-11-15 12:52
сәлеметсіздер ме, рулас бауырлар! Мен Ақтөбе облысы,Мәртөк ауылында тұрамын,руым Шеркештің Қаракемпірі.Марқұм атам Макатов Сәлім Қуатұлы солай дейтін. бірақ атам балалар үйінде өскендіктен, руымыз туралы толық мәлімет жоқ. Атаның әкесінің аты Қуат болғанын білеміз,осымен тоқтап қаламыз. Каракемпір ру туралы толық мәлімет болса қуанар едім. Атам марқұм тірі кезінде өз тумаларын ағайныдыларын тауып кетсем деген.бірақ өкінішке орай жете алмады.Атамның аманат етіп кеткен араманын кішкене болсада орындағым келеді. біздің әулет қайдан,кімнен тарағанын толық білмейміз.Қандай да болса көмегіңізге риза .
касимов наурызбай
Kasimov_nauryzbay@mail.ru
15-10-15 06:37
Саламатсыздарма барша шеркеш руынан тараган урпактар!!!Шымбай шеркешпин.Атыраудан
жадони жумабек
j.jadira.2001@mail.ru
09-10-15 16:47
Сәлеметсіздер ме? Қызылорда обылысы Тереңөзек ауданындағы Шеркеш ағайындар назарына осы хатты жолдап отырмын. Менің әкем Асылбек Әділов Жұмабекұлы атасының жерленген жерін іздеп жатыр. Оқиға былай болған. Жұмабектің әкесі Әділ ( менің әкемнің атасы) 1875-1885 жылдары туылған болуы керек. Жұмабек баласы 1908 жылы туылып, жеті жасында әкесінен қалады. Әкесі Әділ Ұлы Жібек жолында керуен басы немесе керуенші болып, Ташкент, Самарқан, Ақтөбе, Орынбор аралығында жүріп сауда - саттықпен айналысқан екен. 1915 жылдары Қызылорда мен Ақтөбе арасында ауырып қайтыс болған, жерленген деген хабар алады. Әкем атасынының нақты қай жерде жатқанын зертемек болып, палшыларға барады. Екі палшының айтқан сөздері бір-біріне сәйкес келіп отыр. Әділ атасының екінші әйелі болған, өзге ұлттан және үш баласы болған дейді.. Осы үш бала жерлеген басында тасы бар, солар еге болып, басына барып құран бағыштап отыр деп айтылады. Біріншісі Қорқыт баба жатқан жерді айтса, екіншісі Тереңөзек ауданында кіші жүз мазары бар, жаңадан салынған биік көк күмбезі бар мазарда жатыр дейді. Қорқыт баба жатқан жерге барып таппай келді. Ендігі бар үміті Тереңөзек ауданы болып отыр. Үш баласы 1900-1925 жылдары туылған болуы мүмкін, ол кісілер қазір өмірден кетіп қалуы да мүмкін, сол кісілерден өрген балалары, немерелері, шөберелері болса хабарласса екен дейміз. Әділ Бесжан немесе Есжан баласы болуы мүмкін. Біз ол кісіні Бесжан баласы дейміз. Бесжаннан Қалжан, Әділ,Қожамет, Оспан, Мұхамедәлі деген балаларынан тараған ұрпақтары Жаңақорғанда тұрып келеміз. Егер палшылардың айтқаны келетін болса Тереңөзектегі бауырларым Әділовтер, Бесжановтар немесе Есжановтар болып келуі мүмкін. Негізі Әділден тараған ағайын-бауырларын іздейді. j.jadira.2001@mail.ru почтасына және Жаңақорған қонысы Е.Қоңқабаев №4 Әділов Асылбек Үй телефоны 24-5-06 ұялы телефоны 8701-171-51-64 нөмеріне хабарласса екен деп отінемін. Алдын ала РАХМЕТ!
Салина
salina_erlan@bk.ru
05-09-15 18:55
Ассалаумалейкум. жакында меним туган атамнын шежире китабы шыкты Шеркеш-Жаугашты- Батыркожа деген . егер толыгырак билгилерин келсе меним почтама жазып жиберулерине болады сурактарынызды. Атам омирден озды сол амыздын аманатын омир бойы жинаган малеметтерин китап кылып шежире кылып апамыз атамнын кыз шыгарып басты китап кылып
Асылов Бактыбай Карибаевич
suf.b@bk.ru
17-06-15 11:55
Саламалейкум агайындар. Мен шеркештин кулакаскасымын. Актобеде турамын.
Шалқар
Amanwaev@mail.ru
25-05-15 20:09
Мен қара кемпір шеркешпін ақтау қаласынан
серік
asser-63@mail.ru
24-03-15 07:59
мен шеркештің қойысымын одан дербіс(қаракемпір) мақаш правитетель осы рудан шыққан еркебұлан макаш хакімді жакау деген жагдайда онда бул ру койыстан шығады
Аралбаев Куандык
kuandik_02.92@mail.ru
22-03-15 19:13
Ассалаумуалейкум жигиттер.шеркештин Дербисинмин жанагы.Жылыой ауданындамын.........
Нурик шеркеш
Bimuhanom@mail.ru
16-03-15 09:57
Салаумагаликум бауырлар. Мен калай косылам болады шеркештер шежиресине шыгып жатырган ктапка. Акыл айтып жиберсендер болама. Рахмет.
Бекжан
beka_ashatov@bk.ru
28-02-15 06:16
Достар мен шеркешпін шеркештің қаракемпірімін мен актобе обл, ойыл ауд, коптогай ауылынанмын
эльвира
elya_karimova@mail.ru
26-02-15 08:09
Салем Шеркештер!!! Мен Шеркеш жаугаштысынын андагулымын. Атырауда Шеркештер танымалы ру!!!
Алтай
adzh1@yandex.ru
11-02-15 09:34
Мен шеркешпин. Шеркештин жаукашты батыркожа сапар кадырбай мукамбет. Ата-тегимиз Атырау облысыы кызылкога ауданында мекендеген. Согыс алдында 1930 жылдарда голощекин аштыгынан Жайык бойына, казирги Тендик ауылына жер ауып келген
Нуржан
nurik8319@mail.ru
22-01-15 20:41
Ассалаумагалейкум! Ар-намысы мен туби терен ерлиги бар.Шеркеш -бауырлар .Жигиттери орны бар,керек кезде кызу канды.Кыздары намысты деп атамнан талай естидим.Ол киси батыр ,ер журек, ари ак конил .Согыска ози суранып аттанган ,Маншукпен бирге болганын айтатын. Нагыз шеркеш .Мен- Шумак,Бессары,Корпе ,Каракул,Есенаман,Амантурлы,Базарбай,Мухит,Исламнан кейинги Нуржанмын. Жасым 31- де Оралдыкпын ,аргы аталармыз Кызылкогадан болган .Араласып хабарласуга болады
Нуржан
nurik8319@mail.ru
22-01-15 19:19
Ассаламалейкум агайындар мен шумак бессары шеркешпин Орал каласынан
жантелеуова гулден
zhanteleuova@mail.ru
20-01-15 17:31
Сәлем қазақтар, мен шеркеш жауғаштымын, əкем əкесі 5 жасында қайтыс болып, нағашылары тəрбиелеген. Əкем жауғаштыдан əрі білмейді, Атамыз Жантілеуден 3 бала болған, үлкені соғыста, ортаншысы Уалиде соғыста қалған, кішісі Сақи дан əкем Меңдіхан, одан біз үшеу міз Гүлден, Бақытжан, Сатжан. Жантілеуге дейінгі шежірені білетіндер болса, жазыңыздаршы
Болоатбек
mukanov_bolatbek@mail.ru
17-01-15 18:43
Ассалаумаликум братья и сёстры я жаугашты шеркеш сонын ишиндеги андагулымын живу в города Атырау нагашылар шумак шеркеш ал кари нагашылар сакау шеркеш . Агайындар кайдасындар шеркештер ?
кайрат
kairat_87@bk.ru
16-01-15 08:45
шеркеш-койыс-шуйнши-акулектен тараймыз. мангыстау жанаозенде турамын.
серикжан ильясов
serikzhan.78
10-01-15 06:17
Ас салау магаликом агайындар мен косым жалимбетпин китап кашан шыгады
рамазан
ramzik46933
03-01-15 19:34
Ассаламагалейкум Шеркештер Руым Кылыш кестен Шеркеш тілес Кулсары каласынан мын есімім Рамазан Нұржан ұлы ЕСЕНБАЕВ нағашым Қаракемпір ШЕРКЕШ
Aibol
Aibolzhan_1977@mail.ru
30-12-14 07:32
Ассалаумагалейкум шеркештер менде Кызылордалык шеркешпин ишинде кулакаскасымын осы ру жайлы толыгырак акпарат алсам деп едим билетин болсаныздар жазып жибересиздерме
канат
237mom@gmail.com
29-12-14 13:01
Ассаламагалейкум. Шеркеш-шумак-токымбет. Ары карай былу ушын кандай кытаптар бар. Или сайттар
Елтай
cherkes-112
17-12-14 16:57
Аттила (Еділ) қаған ұйымдастыруымен Аурупаға ауа көшкен Ғұн тайпаларының жұртында, Каспий теңізінің батыс, солтүстік-батыс, солтүстік жағалауларын, Қара теңіздің солтүстік, солтүстік-шығыс, Азау теңізінің шығыс алқаптарын мекендеген ертедегі Шеркеш-Косогтар Хазар қағанатының іргесін қалап, орыс княздықтарының құтын қашырып отырған, атақты Берендейлер мен Бродник әскери жасақ құрамаларынан қазіргі Дон мен Кубань казактары, Бұхар, Одесса, Польша (Литвин) еврейлері шығып тараған, кейінірек 6-13 ғ.ғ. Каспий тасып, батыстан орыс княздықары (Святослав, Святополк т,б,), шығыстан Сельджұқ Қаңлылары мен одақтастары Дайлар (Адайлар), солтүстіктен Педженегтер қатты-қатты соққылар беріп отырған. Кейінірек Педженегтердің өздері Берендейлер мен княздіктердің және Еділ Бұлғарларының соққыларынан қақ бөлініп Черные Клобуки және Қара Қалпақтар болып ыдырайды. Қарақалпақтар Арал тңізі жағалауларына ауса, Черные Клобуки қазіргі Украин ұлтына сіңіп кетеді. Орыс княздықтары мен Шеркештер арасында бірде достық, туыстық, құда-жекжаттық, бірде ала ауыздық шабуылдар да болып тұрған. Оның себебі княздықардың бірімен дос болсаң екіншісі шабуылдайтын (өзара ала ауыз, қырғи-қабақ еді). Сол кездерде княздықтар Шеркештерді далалық көшпенділер болғандықтан Половцы деп атап кеткен. (Половый - желтые как степи). Көптеген атақты жазушылардың, соның ішінде патшалы Ресейдің, одан кейінгі КСРО-ның ғұлама кітаптарында шұқып тұрып көрсетілген.
Шығыста енді Қыпшақ тайпалары одақ құрып басып кіре бастайды. Ал біздің көптеген сарбаздарымыз княздықтарға ғана емес, Рим, Византия империяларына, Мысыр (Египет) мемлекеттеріне де жалдамалылар ретінде кетіп отырған. Мысыр, Үндістан, Иран, Ирак елдеріндегі Мамлюктер, Ғұлямдар ж,т.б. көбі ШЕРКЕШТЕР. Ол 10-13ғ.ғ.. Осы мықты Қыпшақ Одағы басып алып, өзіне қосып ала қояды. Өйткені одақтастарымыз орыс кныздықтары өзара қырғи-қабақ, ала-ауыз, ал көбірек сарбаздарымыз жалдамалылар болып солардың бірінде Берендейлер болып, екіншісі Бродник болып, әйтеуір казак болып, енді бір көп тобымыз мамлюк пен ғұлям болып кеткен еді. (Яғни кейін ассимиляцияланып украинданып, орыстанып, арабтанып деген сөз).
Шеркештер - княздіктерге жау ретінде көрсетілгенде Половцы делінсе, дос ретінде Берендеи деп те аталып жүрген. Басып кірген Қыпшақтар Шеркештерді түртпектеп орыс княздіктеріне айдап салып отырған, сонымен Половцы (Степняки) болып аталғанбыз.
Педженегтер де қазір жартысы қарақалпақтардың жартысын құраса, екінші бөлігі украиндарды құрайды (ассимиляцияланған).
Қарақалпақтарың екінші жартысын таза маңғолдардың қалдықтары Маңғыттар мен оның ішіндегі Тимуджин (Темір) руы Қияттар, олар кейінірек 13 ғ-да Хорезм, Бұхара, Самарқанд т.б. отырықшыларды ұстау мақсатында көшпенділердің қондырылғандары. Сол сияқты Шыңғысханның нағашы және қайын жұрты Қоңыраттар да оңтүстіктегі Отырар, Шымкент, Ташкент, т.б. шаһарларды ұстап тұру мақсатында қондырылған.
1223-41 ж.ж. Маңғұл-Татар Ордасы Қыпшақ Одағына көшіп, кіріп келеді. Шеркештерді орыстарға айтақтап отырған қыпшақтардың Хан-Қағандары орыс княздіктері мен Шеркеш-қыпшақ половецтерінен жасақтар құрып тойтарыс береді.
Берендейлер мен Бродниктер - қазіргі украин және орыс казактары, Черные Клобуки - украиндықтар, Половецтер көбі - Украиндар, (40000 шаңырақ Мажарияға-Венгрияға ауғандар - олар қыпшақтардың атқамінерлері).
1260-65 ж.ж. Ноғай мырза Алтын Орданы тізгіндейді. Хан-төрелер тырп ете алмайды.
Қазіргі Башқұрт елінің жаартысы тама болса, жартысы осы маңғыттар (басқалар да аздап бар). Ноғай елінің 80-90 пайызы маңғыттар. Қарақалпақта 40 пайыз. Қазан татарларының 3-тен бір бөлігі, ежелгі бұлғар болса, екіншісі татар, үшінсіші осы маңғол қалдығы маңғыт.
Керейдің көпше түрі Керейт ретінде Кіші Жүзде, Керейдің өзі Орта Жүзде. Түркі (Дулу) - қазіргі Дулат. Т - қаріпі көне түркі тілінде (-лар, -лер, -дар, -дер, -тар, -тер сияқты) көптік жұрнақ.
Шеркештің таңбасы Ү - Бақан. Таңбасына қарап ҚОСОҚ (КОСОГИ) деп атаған. Осы таңбасына қарап атақты академиктер Муканов пен Востровтар Шеркешті Найманның Балталы мен Бағаналы тайпасының таңбасымен ұқсас болуы ертеде осы тайпалардан шыққан болуы мүмкіін дейді. Осы аталған тайпалардан атақты Қозы Көрпеш пен Баян сұлу шыққан. Зираты ШҚО-дағы Аякөз өзені жағсында, Таңсық стансасы қасында. Олардың 1500 жылдығы аталған. Яғни осыдан 1500 жылдар бұрын, демек 510 жылдарда Шығыс Қазақстанда болғанбыз. Балталылар мен Бағаналылар 8 ғ.ғ. бастап па Қазіргі Жезқазған облысының Ұлытау өңіріне қоныс тебе бастайды. Шкеркештер кейінірек Каспий, Нарын, Дағыстан, Құбан ойпаттары мен Шағырай үстірттеріне қоныс тебе бастайды.
Найман Ұлысы да 8-12 ғ.ғ. арасында өркендеп тұрады. Найман Ұлысы Шыңғысханның шабуылына қарсы шығып жеңіліс табады. Діндері өйткені Тәңірге сиынудан Несторнианға ауытқи бастағандықтан еш көмек болмаған.
Маңғұлдардың таңбасы қазіргі Жалайыр мен Төрелердің, Ноғайлардың, Башқұрттардың таңбаларымен бірдей. Маңғұлдардың Жалайырлардың, Татарлардың біріккен күші Наймандарды басып алады.
1260-80 ж.ж. Хулагу бастаған Маңғұлдардың әскері Орта Азия арқылы Иран, Ирак, Сирияға басып кіреді де Мысырды Алмақ болады. Хулагудың сарбаздарының жартсынан көбі Наймандар мен Жалайырлар болады. Олардың мықты қолбасшылары Келбұға мен Кетбұға деген атақты Наймандар болады. Мамлюктер басқарған Мысырға шабуылдайды. Сол кезде Мысырға ағылшын, неміс, француз кресшілері де шабуылдайды. Олардың бәріне тойтарыс беріп Мысырды қорғап қалған Бейбарыс, Қалауын, кейінірек Баркөк(Бөтік) сұлтндар. Олардың бәрі де Шеркештер. Мәмлюктер әулеті 1517 жылға дейін Мысырды билейді. 19 ғасырда француздар басып алып, 1812 ж. Наполеон сарбаздары ретінде Мәскеу түбінде үседі.
Түркі атауы Дулаттан шықса. Қазақ, казак атаулары шеркештен шыққан. Дулаттар 6 ғ.ғ. Алтайда тұрса,қазір Оңтүстік Қазақстанда тұрады.
Ұлы Шеркеш Ұлысының тарихы мен текті шеркеш азаматтарының өмірбаяны мен шежіредей тарихының толығырақ жалғасы келесі жолы болады. 8-701-531-01-32
Ризабек
riza_nurzhau@bk.ru
12-12-14 15:54
ассалямугалейкум бауырлар калайсындар. Мен койыс шеркешпин Атырау Ганюшкино. Темирбек Ахдуйсен Бисен Тусипбай Култай Барлыбай Баубек
Gulnaz
gul_naz_98@inbox.ru
03-12-14 17:38
Шеркештин шежире китабын жазып жатыр шежире тизбекти жана жылга дейн кабылдайды, китап 2015 жылы шыгады, багасы 7000 тенге А4 колеминде калын китап
Бексултан
beko_9511@mail.ru
25-11-14 15:46
Асаллаумалекум барлык баурларга мен есмим Бексултан руым Шеркеш ишндег Кылыш кескен Оралдан болам Аксаи туган жерм Каратобе Коскол акен аты Жасулан каз Оралда туруп жатрм баурларма Асалаумалекум тагда
Елтай
cherkes-112@mail.ru
23-11-14 10:11
Мысырды Хулагу шапқыншылығынан қорғау мақсатындағы соғысты Бейбарыс сұлтан ұйымдастырып басқарған. Ол 10-12 ғасырларда Қыпшақ Одақтастығының бодан-ықпалында болған Шеркеш (Черкес) тайпасының Беріш тармағынан болған. Оған дәлел: ертеректе көптеген тарихи деректерде біздің Шеркеш еліміздің атауы көбіне көрсетілген. Қазіргі заманда Шеркеш елі 12 ата Байұлы табына қарасты болып кірген. Ол шамамен 17 ғасырларда бастау алған болар. Әйтсе де Сібір мен Алтайдағы, Қара теңіздің солтұстік жағалауындағы жазықтықтағы өзен-сулардың,тау-қыраттардың атаулары қазіргі Кіші Жүз құрамындағы ру-тайпалардың аттарымен көбіне аталған. мысалы: Черкессы қаласы, Черкесск қаласы Украинада, Шерюгиш өзені Алтайда. (Одоев қаласы, Бирючи өзені, Тана (Дон) өзені, Ромоданов қаласы т.т.).
Осы Мамлюктер құрамы Шеркештер (Черкестер), грузиндер ж.т.б. болса, Хулагу сарбаздарының дені Наймандар мен Жарайырлардан құралған. Яғни Наймандар мен Шеркештердің бірінші ұщырасуы осы.
Екінші кездесуі Хорезм, Хиуа қалалары үшін болған Тоқтамыс ханымызға Әмір Темірдің шапқыншылығы кезінде. Әмір Темір Найманның Дүрменінің Барласы болса, лашкерлерінің көбі Наймандар мен Жалайырлар болған. Ал Тоқтамыс ханымыздың осы соғыстағы сарбаздарының дені Шеркештер болған. Ол тарихи деректерде бар. Оларды жарық көретін кітабымда атап өтемін. Үшінші кездесуі 18 ғасырдағы Әбілхайыр ханның бастауымен Жоңғар Ойрат-Шүршіттеріне қарсы соғысуы кезінде, қарсылас ретінде емес, керісінше одақтас ретінде шайқастарда ұшырасуы еді. Осы кездерде Кіші Жүздің көптеген ру-тайпалары Оңтүстік өңірлерде әскериқорған ретінде ме, қалып қойған.
Кіші Жүз руларының батыс өлкедегі атамекенде емей, шалғайдағы оңтүстікте мекендеуінің тағы бір себебі: 1928-29 жылдардағы большевиктердің, коллективизацилау, яғни колхоздастырып малының бәрін тәркілеп алу науқанының басталуы мен 1931 жылдардағы жалпы Қазақ жерінің барлық жерінде жұт болып, қалған тұяқтың қырылып, халықтың аштыққа ұшырауы еді. Соның салдарынан Қазақ даласының түпір-түкпірінде дүмпу-дүмпу көтерілісер өрши бастады. Солардың бірі қазіргі Атырау мен Маңғыстау далаларындағы атақты Адай көтерілісі еді. Соны ұйымдастырған бұрынғы байлардың қалдықтары, хан-төрелердің құдалары, Алашордашылар әулеті, адмирал Колчакпен, генерал Толстовпен, атаман Дутовпен байланыстылар тобы деп, патша заманында ел билеген Мақаш және т.б. билер шыққан әулет деп қыра бастаған. Соның дәлелі, Ә. Кекілбаевтың Шандоз атты кітабында \"...сонау Бөтік, одан Жайық, одан Дербіс, одан Түрке, одан Жұма, одан Пұсырман, одан Тұрымбет, одан Еспембет, одан Бекпембет, одан Шолтыр, одан Мақаш деген шынжыр балақ, шұбар төс ел билеген атқамінер бай-әкімдер тараған\" деп жазылған болатын. Оны қазіргі көзқараспен қараса жақсы, ал большевиктік көзқараспен қараса ше. 1931 жылы Иран, 1932 жылы Ауғанстан шекаралары жабылып қалды. Кетіп үлгіргендер кетті.
Шеркеште аты шыққан әулие-батырлар да аз емес, солардың бірегейі Дербіс бабамыз. Қыстауын ба, жайлауын ба Орал тауларының етегі мен Азов теңізінің жағлауларын ғана емес, Арал теңізінің шығысындағы алқаптарда да өткізіп жүрген. Оның дәлелі, қазіргі Байқоңыр космодромы салынған жер осы әулие бабамыздың жатқан жері. Аруағына енді неше мәрте зиян келтіре бермек екен космический корабльдерімен.
Бөтік бабамыз туралы Ұзақбаевтың \"Байбақты ата\" атты кітабында: \"...Ғ. Мүсіреповтің пайымауынша Мысырды билеген Бейбарыс пен Қалауындардан кейінгі Баркөк сұлтан осы Бөтік бабамыз болуы мүмкін\" делінген. Жалпы Мысырды (Египетті) 1260 жылдардан 1517 жлыға дейін Қалауын және оның ұрпақтары 135 жыл, Баркөк және оның ұрпақтары 103 жыл билеген. Сонда беріштерден Шеркештер 1279 жылы алған болып тұр. Жалғасы болады 8-701-531-01-32
Елтай
cherkes-112@mail.ru
16-11-14 09:39
Аттила (Еділ) қаған ұйымдастыруымен Аурупаға ауа көшкен Ғұн тайпаларының жұртында, Каспий теңізінің батыс, солтүстік-батыс, солтүстік жағалауларын, Қара теңіздің солтүстік, солтүстік-шығыс, Азау теңізінің шығыс алқаптарын мекендеген ертедегі Шеркеш-Косогтар Хазар қағанатының іргесін қалап, орыс княздықтарының құтын қашырып отырған, атақты Берендейлер мен Бродник әскери жасақ құрамаларынан қазіргі Дон мен Кубань казактары, Бұхар, Одесса, Польша (Литвин) еврейлері шығып тараған, кейінірек 6-13 ғ.ғ. Каспий тасып, батыстан орыс княздықары (Святослав, Святополк т,б,), шығыстан Сельджұқ Қаңлылары мен одақтастары Дайлар (Адайлар), солтүстіктен Пдженегтер қатты-қатты соққылар беріп отырған. Кейінірек Пдженегтердің өздері Берендейлер мен княздіктердің және Еділ Бұлғарларының соққыларынан қақ бөлініп Черные Клобуки және Қара Қалпақтар болып ыдырайды. Қарақалпақтар Арал тңізі жағалауларына ауса, Черные Клобуки қазіргі Украин ұлтына сіңіп кетеді. Орыс княздықтары мен Шеркештер арасында бірде достық, туыстық, құда-жекжаттық, бірде ала ауыздық шабуылдар да болып тұрған. Оның себебі княздықардың бірімен дос болсаң екіншісі шабуылдайтын (өзара ала ауыз, қырғи-қабақ еді). Сол кездерде княздықтар Шеркештерді далалық көшпенділер болғандықтан Половцы деп атап кеткен. (Половый - желтые как степи). Көптеген атақты жазушылардың, соның ішінде патшалы Ресейдің, одан кейінгі КСРО-ның ғұлама кітаптарында шұқып тұрып көрсетілген.
Шығыста енді Қыпшақ тайпалары одақ құрып басып кіре бастайды. Ал біздің көптеген сарбаздарымыз княздықтарға ғана емес, Рим, Византия империяларына, Мысыр (Египет) мемлекеттеріне де жалдамалылар ретінде кетіп отырған. Мысыр, Үндістан, Иран, Ирак елдеріндегі Мамлюктер, Ғұлямдар ж,т.б. көбі ШЕРКЕШТЕР. Ол 10-13ғ.ғ.. Осы мықты Қыпшақ Одағы басып алып, өзіне қосып ала қояды. Өйткені одақтастарымыз орыс кныздықтары өзара қырғи-қабақ, ала-ауыз, ал көбірек сарбаздарымыз жалдамалылар болып солардың бірінде Берендейлер болып, екіншісі Бродник болып, әйтеуір казак болып, енді бір көп тобымыз мамлюк пен ғұлям болып кеткен еді. (Яғни кейін ассимиляцияланып украинданып, орыстанып, арабтанып деген сөз).
Шеркештер - княздіктерге жау ретінде көрсетілгенде Половцы делінсе, дос ретінде Берендеи деп те аталып жүрген. Басып кірген Қыпшақтар Шеркештерді түртпектеп орыс княздіктеріне айдап салып отырған, сонымен Половцы (Степняки) болып аталғанбыз.
Педженегтер де қазір жартысы қарақалпақтардың жартысын құраса, екінші бөлігі украиндарды құрайды (ассимиляцияланған).
Қарақалпақтарың екінші жартысын таза маңғолдардың қалдықтары Маңғыттар мен оның ішіндегі Тимуджин (Темір) руы Қияттар, олар кейінірек 13 ғ-да Хорезм, Бұхара, Самарқанд т.б. отырықшыларды ұстау мақсатында көшпенділердің қондырылғандары. Сол сияқты Шыңғысханның нағашы және қайын жұрты Қоңыраттар да оңтүстіктегі Отырар, Шымкент, Ташкент, т.б. шаһарларды ұстап тұру мақсатында қондырылған.
1223-41 ж.ж. Маңғұл-Татар Ордасы Қыпшақ Одағына көшіп, кіріп келеді. Шеркештерді орыстарға айтақтап отырған қыпшақтардың Хан-Қағандары орыс княздіктері мен Шеркеш-қыпшақ половецтерінен жасақтар құрып тойтарыс береді.
Берендейлер мен Бродниктер - қазіргі украин және орыс казактары, Черные Клобуки - украиндықтар, Половецтер көбі - Украиндар, (40000 шаңырақ Мажарияғ-Венгрияға ауғандар - олар қыпшақтардың атқамінерлері).
1260-65 ж.ж. Ноғай мырза Алтын Орданы тізгіндейді. Хан-төрелер тырп ете алмайды.
Қазіргі Башқұрт елінің жаартысы тама болса, жартысы осы маңғыттар (басқалар дааздап бар). Ноғай елінің 80-90 пайызы маңғыттар. Қарақалпақта 40 пайыз. Қазан татарларының 3-тен бір бөлігі, ежелгі бұлғар болса, екіншісі татар, үшінсіші осы маңғол қалдығы маңғыт.
Керейдің көпше түрі Керейт ретінде Кіші Жүзде, Керейдің өзі Орта Жүзде. Түркі (Дулу) - қазіргі Дулат. Т - қаріпі көне түркі тілінде (-лар, -лер, -дар, -дер, -тар, -тер сияқты) көптік жұрнақ.
Шеркештің таңбасы Ү - Бақан. Таңбасына қарап ҚОСОҚ (КОСОГИ) деп атаған. Осы таңбасына қарап атақты академиктер Муканов пен Востровтар Шеркешті Найманның Балталы мен Бағаналы тайпасының таңбасымен ұқсас болуы ертеде осы тайпалардан шыққан болуы мүмкіін дейді. Осы аталған тайпалардан атақты Қозы Көрпеш пен Баян сұлу шыққан. Зираты ШҚО-дағы Аякөз өзені жағсында, Таңсық стансасы қасында. Олардың 1500 жылдығы аталған. Яғни осыдан 1500 жылдар бұрын, демек 510 жылдарда Шығыс Қазақстанда болғанбыз. Балталылар мен Бағаналылар 8 ғ.ғ. бастап па Қазіргі Жезқазған облысының Ұлытау өңіріне қоныс тебе бастайды. Шкеркештер кейінірек Каспий, Нарын, Дағыстан, Құбан ойпаттары мен Шағырай үстірттеріне қоныс тебе бастайды.
Найман Ұлысы да 8-12 ғ.ғ. арасында өркендеп тұрады. Найман Ұлысы Шыңғысханның шабуылына қарсы шығып жеңіліс табады. Діндері өйткені Тәңірге сиынудан Несторнианға ауытқи бастағандықтан ешкөмек болмаған.
Маңғұлдардың таңбасы қазіргі Жалайыр мен Төрелердің, Ноғайлардың, Башқұрттардың таңбаларымен бірдей. Маңғұлдардың Жалайырлардың, Татарлардың біріккен күші Наймандарды басып алады.
1260-80 ж.ж. Хулагу бастаған Маңғұлдардың әскері Орта Азия арқылы Иран, Ирак, Сирияға басып кіреді де Мысырды Алмақ болад. Хулагудың сарбаздарының жартсынан көбі Наймандар мен Жалайырлар болады. Олардың мықты қолбасшылары Келбұға мен Кетбұға деген атақты Наймандар болады. Мамлюктер басқарған Мысырға шабуылдайды. Сол кезде Мысырға ағылшын, неміс, француз кресшілері де шабуылдайды. Олардың бәріне тойтарыс беріп Мысырды қорғап қалған Бейбарыс, Қалауын, кейінірек Баркөк(Бөтік) сұлтндар. Олардың бәрі де Шеркештер. Мәмлюктер әулеті 1517 жылға дейін Мысырды билейді. 19 ғасырда француздар басып алып, 1812 ж. Наполеон сарбаздары ретінде Мәскеу түбінде үседі.
Түркі атауы Дулаттан шықса. Қазақ, казак атаулары шеркештен шыққан. Дулаттар 6 ғ.ғ. Алтайда тұрса,қазір Оңтүстік Қазақстанда тұрады.
Ұлы Шеркеш Ұлысының тарихы мен текті шеркеш азаматтарының өмірбаяны мен шежіредей тарихының толығырақ жалғасы келесі жолы болады. 8-701-531-01-32
еркебулан
erkebulan__98-99@mail.ru
09-11-14 16:14
сосын бир аита кететіні шеркештің бір қызы уйінде отырып туып калган екен, сосн ол кыздың баласын ысык деп атап кетипти, шеркештер сол ысыкты урлыкка жумсаган екен, ысык уры деген магына береді
еркебулан
erkebulan__98-99@mail.ru
09-11-14 16:09
мен шеркештин жақау руынанмын, кобісі бле бермеиди шеркештің жақау руын, толык магулмат берсеңіздер деймин, естеріңде болсын Мақаш Бекмухамбетов хакім жакау шеркеш болган
Ербол Дуйсенгалиев
erbol_duisengaliev@bk.ru
24-10-14 14:10
Ата-бабалардан калған қағида Ысық пен Шеркеш бір туған дей отырып осы сайттан Е.С.Дуйсенгалиевтың «Бауырларым Шеркештер» әнін жүктей (тыңдай)аласыздар. http://music.nur.kz/773378-erlan-amanzholov-bauirlarim-sherkeshter

НКО
Nko_76@mail.ru
12-10-14 13:11
Салем.

Шеништин Косым жане Досым деген еки улы болган.

Шениш Шеркештин агасы.

Ол ерте кайтыс болып, Шеркеш Косымды асырап ер жеткизген, ал Досмыды жогалтып алган деген аныз бар.

Мине сондыктан бугинги куни Косым Шеркештин улкен руу болып табылады. Ал Шеркеш Киши жуз Байулынан тарайды.

Нурлан
nurlan_sherkesh@mail.ru
07-09-14 07:24
Совет Одағының Батыры : МӘНШҮК МАМЕТОВА Шеркеш руынан ,Бүкіл қазақтың мақтанышы
Нурлан
nurlan_sherkesh@mail.ru
07-09-14 07:22
Совет Одағының Батыры : МӘНШҮК МАМЕТОВА Шеркеш руынан ,Бүкіл қазақтың мақтанышы
Диас
di_0698@inbox.ru
04-09-14 05:45
менде шеркеш жаугашты жаугашты алматыдан жаугашты туралы малимет керек еди осы ссылкага https://vk.com/muradov_di жиберсениз деймин

Алмагул
makatova.@mail.ru
03-09-14 20:09
менде шеркештин косымымын косымнын катенейдин мамбетинен тарагандар кайдасындар
Курманалиев Ербол
erbol050588@mail.ru
04-08-14 23:13
Мен Шеркештин койысымын таза тармагын билгим келеди,билсениз жиберуинизди сураймын.
айбек
aibek-98.14@mail.ru
23-07-14 15:25
саламалекам и салем шеркештер жаукаштылар барма менин логеним aibek-98.14@mail.ru дружба жибериндер, вк дружба жибериндер Айбек Табынбай!!!!
Муса Руслан
Texnokrat4791@mail.ru
21-07-14 21:45
Руым Шеркеш оның ішінде Қойыс одан әрі ... Астанадан. Әрине , руға бөлінгенді онша қолдамаймын дегенмен өзіңнің арғы тегіңді білгенге не жетсін. Көзімнің бір жеткені Шеркештер өте текті адамдар. Оны өзім шеркеш болғасын айтып отырған жоқпын. Бұл шындық.
Салахиден
dyngyzyl_@mail.ru
21-07-14 08:41
Cатыбалды. Көрпебайдан тарайтын ұрпақтар біздің жақта бар.
Жулдызбек
beks2985@mail.ru
21-07-14 00:20
Мен косым ШЕРКЕШ жангабыл, Нагашым Кылышкестен ШЕРКЕШ, кайн журтым Шумак шеркек
шеркештин шежиресин билгим келеди
жадыра Жұмабек
j.jadira.2001@mail.ru
20-07-14 15:20
Сәлеметсіздер ме? Менің есімім Жадыра.бізде шеркешпіз. Біздің шежіреміз жоқ.Әкемнің айтуы бойынша ағайынды Есжан және Бесжан деген кісілерден тараймыз.қайсысы екенін білмейміз.біз Бесжан деп алып отырмыз.Бесжаннан 5 бала.Халжан,Әділ,Қожамет,Оспан,Мұхаммедәлі тарайды.Мұхаммедәліден бала жоқ.Халжаннан Асанбек 1908жылгы,Оразбек 1920 жылы туылған. Әділден Жұмабек 1908 жылғы. Қожаметтен Қожабек1908 жылғы. Оспаннан Молдабек 1929 жылы туылган.Бұл кісілер 1930 жылдарга дейінгі тері шежіреге жазылған дейді.Ол шежіре оңтүстік Қазақстан облысының Созақ және Шолаққорған аудандары жағында болған дейді.1930 жылдардан кейінгі туылған кісілер шежіреге ілінбеген сол тері шежіреге жазылған шежіренің көшірмесін әкем іздеп жатыр.Біз жогары да айтылған Асанбек,Оразбек,Жұмабек,Қожабек,Молдабектерден тарап келеміз.Шеркештің Жауғаштысы болуымыз мумкин.Сіздерден сұрарым осы оңтүстік қазақстан облысындағы шеркештер туралы жазылған шежірелердің көшірмесі болса берсеңіздер деп отінемін немесе j.jadira.2001@mail.ru почтасына және Жаңақорған қонысы Е.Қоңқабаев №4 Әділов Асылбек Үй телефоны 24-5-06 ұялы телефоны 8701-171-51-64 нөмеріне хабарласса екен деп отінемін. Алдын ала РАХМЕТ!
айнур
aiko.r85
17-07-14 10:44
қаракемпір шеркеш туралы толық мағлұмат керек
арманбек
07_07_1990@inbox.ru
07-07-14 22:51
ассалаумагаликум.кайсарлы кайратты,ержурек шеркештер.амандыкта болайык.алла басымыздан бак ырысты ала кОрмесин.хабарда болайык.

Адилет Асангалиев
mangistau362@inbox.ru
05-06-14 11:02
Саламалейкум Куандык Туриев Орынбайулы сиз тургызбада(емби) де турасызба Максот Максым Руслан деген кисилерди естуим бар
Адилет Асангалиев
mangistau362@inbox.ru
05-06-14 10:54
87025023891 aktiv 87765023891beline
Адилет Асангалиев
mangistau362@inbox.ru
05-06-14 10:52
Ассалаумагалеикум бауырлар мен мангыстауданмын шеркеш_косым_сарысы боламын ном 87765023891 87035023891
Мереке Жумабек улы
mery_key77@mail.ru
30-05-14 14:52
Ассаламагалейкум Шеркеш бауырларым.

Актауданмын. Косым Шеркешпн.

гуля
guljok_93.93@inbox.ru
20-05-14 09:33
Шеркештер саламатсыздарма?шумак шеркештен тараган урпактарын ким биледи?комектесиниздерши рахмет!!!
Манарбек
manarbek.9797@mail.ru
06-05-14 10:17
ассаламалейкум шеркештер менде шеркеш дербіс (қаракемпір) хабарласындар 87786485770 97жылгымын
Асан
04-05-14 07:22
Шеркештерге салем!
Сайн
mukhambietov68@mail.ru
02-05-14 10:20
Шумақ шеркеш бессарыдан кейін тараған ұрпақ туралы толық мағлұмат бар ма екен? Болса осы адреске жіберулеріңізді сұраймын. Алдын ала рахметімді айтамын.
Мураталиев Ермек
werkew_92@inbox.ru
30-04-14 12:14
мен косым шеркешпин мангыстау 3те турам
Нурлан
nurlan_sherkesh@mail.ru
04-04-14 21:00
Косым Шеркеш, Жанкабыл мын Мангыстау -5 те турам, Мангыстау облысы, Мунайлы ауданы,
Сатыбалды шыныбай улы
e-mail;
04-04-14 16:55
менин руым шумак шеркеш шумактан келкес келкесткен кодас кодастан 6-бала улкени сарсенбай Жаксыбай Жаманбай Еркебай биреуин умутып калдым кишиси корпебай мен Корпебайдан тараймын Атырау облысы Исатай ауданы Исатай ауылында турамын
Нұрлан
yessengazy@mail.ru
23-02-14 08:08
Жеке Куәлігіңіз, аты-жөніңіз қазақ тілінде болмаса, сіз қандай қазақпын деп ойлайсыз?
Әкеңіздің, атаңыздың, бабаңыздың атын ұмыттырам деген заман өтті, аты-жөніңізді, тегіңізді Жеке Куәлігіңізге қазақ тілінде жаздырсаңыз, Алла тағала сізді қолдайды!
Бүгінгі күннен бастан, әр азамат, отбасы, ауыл, аудан, қала, облыс болып, түгел қазағым Қазақ Елінің нағыз азаматы атына лайықты жұмыс жасайық, өмір сүрейік, балаларымыз бен немерелерімізге қазақ екенімізді дәлелдейік.
Не істеу керек:
1. Халыққа қызмет көрсету орталығына барып, өтініш жазып, Туу туралы Куәлігіңізді жаңадан таза қазақ тілінде жаздырасыз,
2. Қазақ тілінде жазылған Туу туралы Куәлік негізінде Жеке Куәлік және қажет болса Паспорт аласыз,
3. Басқа құжаттарыңызды қазақ тіліне аудармайсыз, бәрі жарамды, заңды құжат болып есептелінеді.
Сонда ғана біз аты-жөнімізге қарап қазақ екенімізді, бір үлгіде аты-жөнімізді жазатын Қазақ Елінің, ұлтымыздың төлқұжаты болатын жағдайға жетеміз.

Мысалға: менің атым Нұрлан әкемнің аты Ізден атамның аты Есенғазы. Ұлты қазақ азаматтардың тегi мен әкесiнiң атын жазуға байланысты мәселелердi шешу тәртібі туралы Қазақстан Республикасы Президентінің 1996 жылғы 2 сәуiрдегі № 2923 Жарлығына байланысты Туу туралы Куәлігімді және жеке Куәлігім мен Паспортымды Нұрлан Ізденұлы ЕСЕНҒАЗЫ деп алдым.

Сонда ғана қазақ тілінде жазу сауаты дұрысталады, неге десеңіз сіздің жеке Куәлігіңіз таза қазақ тілінде ғой!

Сіздерге де сондай қуаныш сыйлаймын!

САЛИМЖАН
SAKO_SHERKESH.92@MAIL.RU
17-02-14 18:57
ШЕРКЕШ ЖАУҒАШТЫ ҚҰЛАНЫ

Бекнұр
esenbai_beknur@mail.ru
16-02-14 18:41
Мен Шеркештің Қосымымын, оның ішіндегі Жаңғабылмын. Ақтауданмын.

акылбек
akilbek-2002@mailru
11-02-14 20:00
мен шеркеш тын косым сарымбет тымын

райгуль
01-02-14 21:50
Салем. Руым Кылыш Кестен Шеркеш. Шежipe кiтап болса куана куана алар едим. Атырау каласынанмын. Нагашыларым да Шеркеш.

мерей
slihan_90@mail.ru
29-01-14 16:52
мен жаугашты шеркеш тумасы
dastan
dastan.kuangaliev@mail.ru
25-01-14 13:04
Ассалаумагалейкум! Мен суйниш Шеркешпин!
Боранбаев Серикпай
Serikpai_53
23-01-14 15:49
Ассалау мағалеукум мен Алтын оның ишинде Шұңғырдың Сатайы осы рулас бауырларым туыскандарым болса хабарлассын 87059643055
Джумагалиев Махамбет
Aivmax@mail.ru
20-01-14 14:21
Саламатсыздарма руластар...Мен суйінші шеркешпін...Уральск
Эдуард
edu0485@mail.ru
17-01-14 21:21
Салам. Мен Шумак Шерекшпин ары карай ким екенин билмеймин.Кайдан карауга болады толык шумак шеркеш туралы.

Сисенова Молдир
s.muldir_91@mail.ru
13-01-14 20:11
Салем Шеркештер! Мен Шеркеш Койыс Каракемпир руынанмын, мен Атырау каласынанмын.
акан
akan__2002@mail.ru
10-01-14 19:51
ен шеркешпын шеркештын ышындегы жаугашты
Байжан
baizhan-95@mail.ru
16-12-13 18:09
Ассалаумагаллейкум, Шеркештер менім руым шеркеш қылышкестенінің қылышының көрпесімін көрпелер туралы магылмат бәлгәм келеді көрпе бауырларымды іздеймін,Атыраудан baizhan-95@mail.ru
Байжан
baizhan-95@mail.ru
16-12-13 18:05
Ассалаумагаллейкум, Шеркештер менім руым шеркеш қылышкестенінің қылышының көрпесімін көрпелер туралы магылмат бәлг3м келеді көрпе бауырларымды іздеймін,Атыраудан baizhan-95@mail.ru
магзом
magzom-63@mail.ru
14-12-13 09:31
Шеркеш,Шумақ,Шерубай... Құлсары қаласы
магзом
magzom-63@mail.ru
14-12-13 09:29
Шеркеш,Шумақ,Шерубай...Құлсары қаласы
Асанбай
asanbai_94.94@mail.ru
10-12-13 02:00
ШЕРКЕШ КЫЛЫШ КЕСТЕНЫМЫН
Куандык Туриев Орынбайулы
ilan_84@mail.ru
09-12-13 21:46
Менин мекен-жайым: Атырау облысы,Кызылкога ауданы,Мукыр селосы. 6-аул. уй №734. Мукырдын индекси:060506 Уй телефон номери кодымен 8-712-38-61-6-22. сот: 87774371782,87711770438,87026606055. Туриев Куандык Орынбайулы.
Курметти: Шеркеш руынан тараган бауырлар,менде Шеркештин ишиндеги Косымымын,Косымнан-Мырза,Мырзадан-Марас,Марастан-Мырзамбет,Мырзамбеттен-Сары, Сарыдан-Канай,Канайдан-Жубатыр,Жубатырдан-Кожек,Кожектен-Назар,Назардан-3 - бала болган.Олар Кунан,Бадан,Атан. Биздер сонын Баданнан тараганбыз. Баданнан-Кара,Карадан-Сары,Торе. Сары атамыз согыстан оралмаган. Тореден-Шайкыбай,Избай,Олжабай тараган. Шайкыбайдан-Орынбай. Избайдан-Максот,Максим,Руслан.Олжабайдан-Абай,Болат,Самат,Гизат,Канат,Багдат тараган. Орынбайдан-Абзал,Куандык,Ыкылас,Нурсултан. Максоттан-Медет,Избасар,Еркин,Айдын. Максимнен-Медеу,Ержан. Русланнан-Бакдаулет. Абайдан-Алтынбек.Болаттан-Еркебулан.Саматтан-Райымбек.Гизаттан-Нурдаулет. Куандыктан-Дияр. Ыкыластан-Ильят.
Куандык Туриев Орынбайулы
ilan_84@mail.ru
09-12-13 21:37
Курметти: Шеркеш руынан тараган бауырлар,менде Шеркештин ишиндеги Косымымын,Косымнан-Мырза,Мырзадан-Марас,Марастан-Мырзамбет,Мырзамбеттен-Сары, Сарыдан-Канай,Канайдан-Жубатыр,Жубатырдан-Кожек,Кожектен-Назар,Назардан-3 - бала болган.Олар Кунан,Бадан,Атан. Биздер сонын Баданнан тараганбыз. Баданнан-Кара,Карадан-Сары,Торе. Сары атамыз согыстан оралмаган. Тореден-Шайкыбай,Избай,Олжабай тараган. Шайкыбайдан-Орынбай. Избайдан-Максот,Максим,Руслан.Олжабайдан-Абай,Болат,Самат,Гизат,Канат,Багдат тараган. Орынбайдан-Абзал,Куандык,Ыкылас,Нурсултан. Максоттан-Медет,Избасар,Еркин,Айдын. Максимнен-Медеу,Ержан. Русланнан-Бакдаулет. Абайдан-Алтынбек.Болаттан-Еркебулан.Саматтан-Райымбек.Гизаттан-Нурдаулет. Куандыктан-Дияр. Ыкыластан-Ильят.
aziza
janai03@mail.ru
01-12-13 21:09
мен шеркешпин жане оз руыммен мактанамын

ДЕМИР
demir_3.10.03@mail.ru
29-11-13 20:41
Ассалаумуғаликум барша шеркештер менің атым демир мен шеркеш тің қылыш кестенімін баршаңызға туыс пын мен АТЫРАУДАНМЫН
Ырзабек
R.Rzabek@mail.ru
15-11-13 12:10
Ассалаумағалейкум Жамағат!!! Мен Шеркешпін,онын ішіндегі ЖАУҒАШТЫСЫМЫН!!! Хабарласатын болсандар міне R.RZABEK@mail.ru және де ВК http://vk.com/yrzabek

Ырзабек
R.Rzabek
15-11-13 12:06
Ассалаумағалейкум Шеркештер !!! МЕн Мангыстаудан болам!!!Руым ШЕРКЕШ,онын ішіндегы ЖАУҒАШТЫСЫМЫН !!! Ал жакын таңыссақ R.Rzabek Міне агент міне ВК http://vk.com/yrzabek
Боря
kto4711@mail.ru
12-11-13 20:16
Шеркеш, Шенеш агалы-інілі. Шенеш кайтыс болғасын, онын баласы Қосым Шеркештін колында оседі.
Нурдаулет
kuanysh02@bk.ru
10-11-13 18:21
барине салем мен шеркеш каракемпирмин шеркештер туралы маглуматтар билгим келеди
Алтынбек
altinbek0992
07-11-13 13:03
Саламалейкум бауырлар! ЖАКАУ ШЕРКЕШ.

мадияр
madiar_91.15@mail.ru
04-11-13 11:24
Ассалаумагалейкум бауырлар мен ШЕРКЕШ ШУМАК ШЕРУБАУ АТЫРАУДАН

Салауат
toyota976
31-10-13 17:24
Ассалаумагаликум улы Шеркеш хандары мен ханымдары мен Салауат Актаудан шеркеш сакау сиздердин осылай бир биринизди колдап хабарласып отырганынызга оте куаныштымын.


Жарасбек
zharasbek1994@mail.ru
19-10-13 12:53
Ассалаумагалейкум!!! Шеркеш урпактары мен Косым Сарымбет боламын.Агайын туыстардын хабарласуын кутемин. КУЛСАРЫ!!!!!
арман
arman-2002@bk.ru
02-10-13 09:48
салаумалейкум достар!!!! Менде Шеркешпин !!!!

ернар
ernar_ernar_ernar@mail.ru
28-08-13 00:00
мен шеркеш косым сатыбалды руы
Бауыржан
Bauyrjan-9314@mail.ru
08-08-13 10:59
Салам шеркештер мен Жаугашты.жаугаштынын 2 айели болган, 8 баласы:1: Батыркожа, Аманбай, Курмаш, Кара. 2: Айдагул, Жатай, Кулан, Тума. биздер сонын Карасынанбыз. Жаугаштыдан бастаганда мен 12 урпагымын.
толик
6a_tolik
28-07-13 20:48
кылыш кескен шеркештин суретин кайдан табуга болады

Аян
ayan.kz..02@bk.ru
06-07-13 10:59
Мен Шеркеш Кылышкестен

rahimjan
rahimjan.k.85@mail.ru
02-07-13 12:17
Ассалау шеркештер мен мангыстаудан кара кемпир шеркеш ( дербс ) ....

нариман
narik_85
28-06-13 13:38
Салем достар мен шеркештин сакауымын маган др лактырындар
Қосым Шеркеш Сары
sinbat_99@mail.ru
14-06-13 12:48
Ассалаумагалейкум мен Манғыстаудан болам Шеркештердың таңбасы бақанга уқсас ү бұл бақан ал ұранымыз ;Ей Аллаһ! Сенің есіміңмен орнымыздан қозғаламыз және Сенің есіңмен тоқтаймыз.

галымжан
kaliev_galimzhan@mail.ru
13-06-13 00:42
салем шеркештер мен шеркештин жаугашты андагулимин танысайык бауырлар 77789678351
Жүсіпов Асхат
zh.askhat@mail.ru
04-06-13 18:53
Ассалямуалейкум, Шеркештер! Араларынызда Шеркеш-Койыс-Шүйініш-Алпар урпактары барма?

Шежире блетиндериниз хабарласыныздаршы,

Алпардан кейінгі урпактар жонинде шежире-китаптардан таба алмай журмиз.

алдын-ала Рахмет!

Гулзада
gulza_79.75@mail.ru
04-06-13 16:57
мен Доссорданмын. казир Кызылкогадамын. шеркештин кылыш кестенімін.

sherkesh98
batyrbek1998@mail.ru
01-06-13 00:17
salamaleikum bauyrlar.Men karakempir sherkeshpin.
Кайрат
kairat_87@bk.ru
15-05-13 23:16
ассалаумағалейкум ағайындар Мен Шеркеш- Қойыс- Шүйнші- Ақүлекпін Маңғыстау облысы Жаңаөзен қаласы
БАУЫРЖАН
BAUKA_89@LIST
14-04-13 19:10
ассаламалейкум ағайындар!мен махамбет өңіріненмін,есімім бауыржан.Руым Шеркеш-Койыс-Дербіс(Қаракемпір)-Түрке тарауын іздеймін,сол тараудан ағайындар болса хабарласындар!87024879287
БАУЫРЖАН
BAUKA_89@LIST
14-04-13 18:33
АССАЛАМАЛЕЙКУМДЕР!ШЕРКЕШТЕН ТАРАГАН БӨТІК,ЖАЙЫК ДЕГННДЕРДІ ЕСТУЛЕРІН БАРМА?
бибинур
bibi_07.94@mail.ru
14-04-13 16:29
менде шеркештіің сүйіші болам нурболат
Акдаулет
akdaulet-89@mail.ru
03-04-13 04:00
Ассалаумагалейкум бауырлар!!!
Мен Шеркештiн Косым Жангабылынанмын!
Атырау облысы,Кулсары каласы,Тургызба селосынанмын!
Алланын нуры жаусын!!!
Елтай
cherkes-112
31-03-13 15:30
Қасиетті Шеркеш шежіресіне қызығушы ардақты ағайын Ассалоумағалейкум! Хабарласып тұрайық 8-701-531-01-32. Менің тегім \"Уәлит-хан Танашев және Танашевтар әулеті\" \"Валид-хан Танашев и династия Танашевых\" атты екі тілдегі кітабымда толығымен баяндалған. Басылуға дайындалып жатқан келесі кітабымда бүкіл Шеркеш елінің тарихы мен шежіресі толығырақ баяндалады.
Нуржанар
temiirbolatova.97@mail.ru
21-03-13 13:36
барине жалынды салем! мен Батыс Казакстан облысы Орал каласы Жанибек ауылынанмын!руым Кожамбет Шеркеш болады !
Муса
Texnokrat4791@mail.ru
17-03-13 15:34
Шеркешпін оның ішінде Қойыс деген тармағы. Руды білген жақсы , Бірақ мен Шеркеш сен Беріш ол тағы басқа деп бөлінген дұрыс емес сйяқты. Өз өмірімде санаулы ғана Шеркештерді кездестірдім.
Куанышбек
ak_kuan_97.kz@mail.ru
15-03-13 18:38
Ассалаумуғаликум барша шеркештиктер мен шеркештин қосымынан болам . ДРужба жибериндер танысып білісиік . Мен атырау қаласы қурманғазы ауданы мақаш аулынанмын
назымбек
nazymbek_1976@mail.ru
01-03-13 21:41
мен шеркектің қойысымын,неге қойыс шеркешті кейбір жерлерде қаракемпір шеркеш дейді,соны білгім келеді
Сәруар Әлиасқаров
saruar-64
01-03-13 19:07


АРЫСТАНБАЙ БАТЫР


Тәуелсіздік тамырлары

АҢЫЗҒА АЙНАЛҒАН ТҰЛҒА
(Алғысөз орнына)
Қазақтың дархан көңіліңдей үшы-қиыры жоқ көсіліп жатқан кең даласына қарап, осынша байтақ, жазира өлкені қилы-қилы заман
тоғыстарында, қиян- кескі жауғершілік соғыстарында ешбір басқыншы жауға таптатпай, оларды ішкері аттатпай ерен ерлікпен қорғап, аман-сау сақтап қалған ата-бабаларымыздың табандылығы мен қайсарлығына таңданбасқа әрі оны мақтан түтпасқа хақымыз жоқ.
Әсілі, батырлық—біздің халқымыздың қанында бар асыл қасиет.Мүны ешкім де жоққа шығармайды.Оның анық та, айқын куәгері—тарихтың өзі.Ал, тарих нақтылық пен дәлдікті қажет етеді. Әсіресе, тарихи түлғалар хақында қалам тербегенде ақиқат аулынан алшақтауға болмайдыМүны да тарихшылар мен зерттеушілер ұнемі айтып келеді. Тіпті, ел ауызынан естіген, дерек көздерінен оқыған әңгіме, сөздердің де қисынды-қисынсыздығына тағы бір көз жеткізіп,оларды көңіл сұзгісінен мүқият өткізіп алудың еш артықтығы жоқ. Өйткені, оқиға кейіпкері, яғни, тарихи түлға туралы тың туынды жазудың жауапкершілігі тым жоғары екендігін
үмытуға болмайды.Атақты батыр Арыстанбай туралы ойда жұрген дұниені қағазға тұсіргенде осы талап түрғысынан көрінуді алдымызға басты мақсат етіп қойдық..
Сыр бойы және Батыс өңірі халқына кезінде батырлығымен, шешендігімен танымал болған, неше ғасырлардан бері халық жүрегінен үмытылмай, ерлік салты, атақ-даңқы анызға айналған айбатты батыр Арыстанбай Айбасүлы туралы не білеміз? Әрине, бүл батыр баба жайлы жүрттың бәрі бірдей көп біле бермеуі мұмкін. Өйткені, жеткілікті зерттеуді әлі де қажет ететін, есімдері үмыт бола бастаған қазақ батырлары ел ішінде
баршылық десек, еш қателеспейміз.Арыстанбай батыр—міне, осындай , көзге толық еленбей келе жатқан түлға.
Қазақ тарихында қазақ жерін, оның момын, жайбарақат жатқан елін жаулап, басып жаншып, оны бодан, қүл етуді көздеген арам ниетті басқыншылардың қүйтүрқы жоспарларын кұл-талқан еткен қанды шайқастарлың көп тіркелгені белгілі.Солардың ішінде ең әйгілісі де, ең шоқтығы биігі де---1727 жылы болған «Қалмақ қырған» шайқасы екендігі әмбеге аян. Қазақ пен қалмақ арасындағы осы қырғын шайқаста шешуші рөл атқарған Кіщі жұз ханы Әбілхайыр жасағының бас қолбасшыларының бірі болған Арыстанбай Айбасүлының жоңғар шапқыншылығына қарсы ерлікпен шайқасқаны туралы жазушы Әбіш Кекілбаевтың ертеректе жарық көрген «Елең-алаң»
(Алматы,1984.263-бет.) кітабында айқын да, анық жазылғанын оқырманның есіне тағы бір салғанның артықтығы жоқ деп ойлаймын.


Кіші жұздің ханы—қазақ сүлтандарының соңғы буыны Өсекенің үрпағы Әбілхайырдың маңайына кезінде жауға қарсы қол бастаған және оның ел билеу ісіне, әсіресе, Ресей сияқты алпауыт елмен дипломатиялық қарым-қатынас орнатуына көмек, жәрдемдерін тигізген батырлардың жиі шоғырланғаны белгілі. Солардың бірі де, бірегейі—Арыстанбай Айбасүлы екендігі жайлы деректер аз да болса бар..Бүл орайда белгілі зерттеуші, журналист, этнограф Тынышбек Дайрабай мен батырдың жетінші үрпағы, ақын әрі шежіреші, Қармақшы өңірінің қадірлі қарты, марқүм Әлімбай Әлиасқаровтың кезінде біршама зерттеу және насихаттық жүмыстар жұргізгендігін айрықша атап айтуға тиіспіз.Бүл екі сөз зергерлерінің жазбаларын салыстырып қарағанымызда Әбілхайыр хан да, Арыстанбай
батыр да бір жылда, яғни, 1693 жылы туған екен.Хан өзімен қүрдас болғандықтан да Арыстанбай батырға қысылтаяң сәтте өзгелердің
қолынан келе бермейтін шаруаны әдейі тапсырады екен.Соның бірі --Әбілхайыр хан жасағының жорықтан оралған кездегі күзгі қара нөсерге тап болу оқиғасы.Жоғарыдағы зерттеушінің жазбасында да бүл оқиғаның шып-шырғасы шынайы суреттеледі,Бірақ, батыр үрпағы Әлімбай қария ұйіндегі магнитофонға жазылып алынған өз дауысын қайта--қайта тыңдағанымызда біздің Арыстанбай баба түралы үғымымыз онан сайын кеңейе тұскен еді.Әлекеңе бүл әңгімелердің өз ата-бабалары, кеудесі алтын сандық—ел ақсақалдары арқылы жеткені анық.
1700 жылдан бастап Ресей патшалығы, Қоқан, Хиуа хандықтары
қазақ жеріне көз алартуларын ұдете тұскен-ді.Жан-жақтан қыспақ көбейіп, қазақ жүртының тынышы кете бастайды.Ресей мен қазақ арасындағы қатынастар туралы қүжаттарда және Әбілхайыр хан туралы кейбір деректер
де Арыстанбай Айбасүлының есімі де арағідік кездесіп қалатындығын Т.Дайрабай орынды көрсеткен. Осы алмағайып кезеңде Арыстанбай
батырдың Кіші жұз ханы Әбілхайырдың жанынан табылуы кездейсоқ жәйт емес. Хан маңайына ел мұддесін ойлайтын иғі жақсылар –батырлар мен билер ғана жиналады. Өйткені, «Ақылдасып пішкен тон келте болмас» деген сөз игі жақсылардың ауыздарынан шыққан ғой.Әрі ол кезде Ресей мен Кіші жұз қазақтары арасындағы қарым-қатынастың бір жұйеге түспей жатқан кезі болатын.Бір жағынан қүба қалмақтардың, екінші жағынан
башқүрттардың тасалап келіп, тарпа бас салудан тайынбайтын райы
байқалады.Мына іргедегі тұрікпендердің де бөріктерін шошайтып, қайқы қылыштарын жалаңдатып түрғандары үрей тудыратын. Осының бәрін ескерген Әбілхайыр хан 1730 жылдан бастап терістіктегі Ресеймен қарым-қатынас орнатуға батыл әрекеттер жасайды.Бүл-көпшілікке белгілі жайт
қой. Біз бүл жерде Ресей еліне жіберілген елшілердің арасында аға батыр Арыстанбай Айбасүлының да болып, көп шаруа тындырғандығын
айтқымыз келеді. Деректерге сұйенсек, Арыстанбай бабамыз ірі сұйекті


,
үзын бойлы, көрнекті кісі болған.Батырлығымен қоса өте епті, айлакер кісі болғанға үқсайды. Тілге үста, сөзғе шешендідігімен де хан көңілінен шығып отырған.Мүндай кісіні қай жерге болмасын үялмай жүмсауға болады.Өйткені, істің сәтімен бітуі адамына байланысты. Хан мүны жақсы білген.
Міне, осындай түлғаның сол кездегі тарихи оқиғалардың нақ ортасында болуы—оның қайраткерлік қызметінің де бір қырын аңғартады. Тарихтан белгілі, 1731 жылдың 10 қазанында Ырғыз өңірінде, Майтөбеде Кіші жұз қазақтары Ресейдің қоластына кіруге келісім жасап, ант қабылдайды. Кіші жұз елінің 27 рубасылары антқа қол қою рәсіміне қатысады.Осы бір қазақ даласына ұлкен өзгерістер әкелген тарихи оқиғаға қатысып, хан тапсырмаларын бүлжытпай орындап отырған батырлардың бірі Арыстанбай болғандығын дерек көздері растайды.
Арыстанбай батырдың жойқын жорық кездерінде сарбаздарға дем беріп, олардың жігер-қайраттарын жанитын жалынды өлең-жырлары, шещендік сөздері көп болған.Соның бір парасы төмендегідей болып келеді.
--Адамның ішінен қайңап щыққан жыр—нағыз алмас, жаудың жұрегіне қадалатын найза ғой!—деген сөзді ол жиі айтады екен. Оның;
Қаражал құла, қаражал,
Бола қалса жаралы.
Ұйде отырған қатындар,
Сонда болар қаралы.
Қара халық қамы ұшін,
Батыр жауға барады!—деуі осыны аңғартады.
Ел қорғаған батыр, сөз бастаған шешен Арыстанбай Айбасүлының
азаматтық, батырлық, һәм айтқыштық қасиеттерін айқындайтын өзге де әңғімелердің бірқатары Тынышбек Дайрабайдың « Сырдың сырлы сыры»
( Арыс.Алматы-2005) кітабындағы «Арыстанбайды білу керек» атты зерттеу мақаласында да жиі кезеседі..Сондықтан да біз оларға қайыра тоқтауды жөн көрмедік.Деседе мың өліп, мың тірілген қазақ халқын сырт жаудың қыспағынан қүтқарып қалу жолында ерлікпен шайқасқан ержұрек сардар-
лардың алдынғы сапында болған Арыстанбай жайлы деректердің әлі де олқы екендігі бізді алаңдатпай қоймайды.Бүған ешкім де емес, алыс ғас-
ырлар қойнауындағы уақыт пен мезгілдің тым қашықта қалғандығы, ерлік жайлы әңгімелердің кезінде қағазға тұспегендігі себеп болған шығар.
Атам қазақ ерлікті мақтан ұшін жасамаған,ел,жер, отбасы, үрпақ қамы ұшін жасаған және сол ұшің өлімғе басын байлаған! Арыстанбай да осындай қарапайым, ел оғланы, нағыз намысшыл қазақ болған! Мүны сол замандардың көзі мен қүлағы, һәм шарайнасы болған —дұлділ


ақындары мен жыраулары ғана бүғінгі ғарыш дәуіріне алтындай жарқыратып,қаз-қалпында жеткізгені анық. Бүған да тәуба дейік
Енді соларға кезек берейік. Сыр сүлейі, ақын Шегебай Бектасүлы өзінің бір үзақ толгауында;
Ордасын бүзып қалмақтың,
Арыстанбай да өтіпті.
Үранға шыққан ерлігін,
Көрсеткен боз ат болды кұн
Әрі шешен,әрі ақын—
Қожагелдінің батыры,
Кетпеген шыдап көмбеден!- деп жырласа;
Даңғайыр шайыр Түрмағамбет Ізтілеуов;
Арыстанбай мен Сәлтеке,
Айбаты бейне арыстан.
Қасарысқан дүшпанды
Табанға басып жанышқан!—деп ерлік рухын асқақтата тұседі.
Қазақта ат есімі үранға шыққан батырлар көп.Бүл жәй беріле салатын немесе кім көрінгеннің қанжығасына байланатын қүр атақ емес.Ол-үлт, ел рухын көтеретін қасиетті үғым, намыс байрағы! Рух, Намыс бар жерде халықтың еңсесі көтеріледі, Жеңістерге қолы жетеді! Қырандары қияны шарлайды, бәйге аттары озып келеді! Жоғарыда айтқанымыздай, 1727 жылы болған «Қалмақ қырған» шайқасындағы ерлігі мен ептілігін, қолбасшылық қасиетін жоғары бағалаған Әбілхайыр хан Арыстанбай
батырдың атын сонау Сыр бойындағы 2000 ұйлі Қожагелді тайпасына өз
пәрменімен Үран ғып қабылдатқан екен.Содан бері қанша ғасыр өтсе де
бұгінде өсіп,-өнген Қожагелді елі ас, тойларда,мерекелерде жұйрік аттарын аламан бәйгеге «Арыстанбайлап!» қосып келеді.Ел тәуелсіздігі тойында да осы ұрдістен батыр үрпақтары жаңылған емес.
Арыстанбай Айбасүлы--- Дөйт үранды Шөмекейден тараған атақты батыр.Кіші жұздегі Шөмекей руы негізінен кезінде алыс-жақын елдерге көп тараған. Оның себептері де көп. Шайқалып түрған заман желі кезінде кімді қайда жөңкілтпеген?! Жаугершілік, ұргіншілік, ашаршылық, қуғын-сұргін, соғыс сияқты кесапаттар мен қасіреттердің зардабын көп тартқан-
дардың арасында жауынгер халық Шөмекейлер де бар. Оларды кең бай-
тақ республикамыздың әр өңірінен кезіктіруге болады.Арыстанбай батыр үрпақтары Қызылорда облысының Қармақшы ауданында жиі шоғыр-
ланған.
Осы орайда батырдың ата тегін толық таратып айтқанның артықтығы болмас..Арыстанбайдың ата тегі---Кіші жұз, оның Қаракесек аталығынан


Әлім- Шөмен-Шөмекей тарайды. Осы Шөмекейдің Бозғылынан Келдібай, одан Қожагелді руы тараған.Қожагелдіден –Тыныс, одан Рай. Бұғіндері өздерін «Рай Қожагелдіміз» деп атайтын үрпақтар батыр бабаларын орынды мақтан түтады. Міне, сол Райдың Айбасынан біз әңгімелеп отырған Арыстанбай туады.Арыстанбайдан--Әйтеке,Мендеке, Білеке, Тілеке, Сәйеке, Сары тарайды. Енді солардың ішінен үрпақтары көп тараған Мендекені бөліп-жарып таратып көрейік. Мендекеден—Дәрмен,Сарман, Қонысбай. Қонысбайдан--Батырбай, Қатарбай. Батырбайдан—Қожантай, Дауылбай. Қожантайдан--Әлиасқар, Бәлибай.Әлиасқардан--Әлімбай туған.
Ел сыйлаған ақын, Сыр сұлейлерінің маржандай сөз мүраларын жинақтаушы әдебиет жанашыры әрі білікті шежіреші Әлімбай Әлиасқаров көзі тірісінде «Арыстанбай айтты» леген шешендік сөздерлің бір парасын, т.б. ақын,жырау, би, шешендердің және өз шығармаларын ерінбей екшеп,
жинап, қағазға, таспаға тұсіріп, үрпақтарына аманаттап кеткен екен.
Баға жетпес осы мүраларға қазір Әлекеңнің Қызылорда қаласында түратын немересі, ҮҚК бүрынғы жауапты қызметкері, отставкадағы подполковник Сәруар Сайлауүлы Әлиасқаров иелік етуде. Ал,Қармақшы ауданының Ақжар ауылында түратын Әлімбай баласы Сақтағанның да Арыстанбай бабасы, басқа елдің игі жақсылары хақында көне көз, қүйма қүлақ қарттардан естіген әңгіме сөздерді қидан қыл суырғандай немесе айраннан май айырғандай етіп айтатын шешендігі бар. Мүның өзі үрпақтар сабақтастығын айқындайды емес пе!
Арыстанбай батырдың туған жылы белгілі, Әбілзайыр ханмен қүрдас екендігін жоғарыда айттық. Ол ханнан 29 жылдан кейін, яғни, 1777 жылы
84 жасында қайтыс болған.Бейіті Орад облысының Орал ауданындағы хан
қорымында, Әбілхайыр ханның жанында жатқандығы кейіннен белгілі болған. Батыр бейітінің басында бір ұлкен қисық ағаштың өсіп түрғандығын көзі тірісінде қасиетті орынға зиярат ете барған жетінші үрпағы Әлімбай ақсақалдың өзі көріп, сол жерден еліне бір уыс топырақ алып қайтыпты.
Баһадұр бабасы жайлы деректерді жинап, жадында тоқып, оларды кейінғі жас үрпаққа таратып, насихаттап жұрген азаматтың бірі—Сақтаған
Әлімбаевтың айтуынша;республикалық «Ана тілі» газетінің тоқсаныншы
жылдары шыға бастаған алғашқы сандарының бірінде қазақтың аға батырларының үзын тізімі берілген екен. Сонда Арыстанбай Айбасүлының да аты жазылған көрінеді.
Қазақ елінің бостандығы мен тәуелсіздігі ұшін басқыншы жаулармен
ерлікпен шайқасқан Арыстанбай батырдың есімін әрдайым қастер түту—үрпақ парызы.Өйткені, Тәулсіздіктің тұп тамыры тым тереңде жатыр. Бабалар ғасырлар бойы армандап өткен, соған жету жолында қасықтай


қанын төккен көк байрақты Тәуелсіздіктің қадір, қасиетін, оның баға жетпес қүндылығын бұгінгі жас үрпақтың жаныңдай үғынатындығына
және оны айрықша мақтан түтатындығына кәміл сенуге болады. Өйткені,
қанда бар қасиет мәңгі жоғалмайды ғой!
Батырлың тоғызыншы үрпағы Сәруар Әлиасқаровтың шаңырағында –үлкен той! Тәуелсіздіктің 20 жылдығы қарсаңында оның төрт қыздан кейін дұние есігін ашқан Арыстанбай есімді кішкентай үлы 1 жасқа толды. Бүл айбатты батыр Арыстанбайдың оныншы үрпағы еді!

Ибрагим Бекмаханүлы,
ақын,журналист, Қазақстан Жазушылар . және Журналистер одақтарының мұшесі.


.


АРЫСТАНБАЙ БАТЫР
Дастан

СЫР-АНАМЕН СЫРЛАСУ
немесе сөз басы
Толқын қуып жарыстым,
Толқынданып тұлымым.
Туын тіккен намыстың,
Сыр елінің ұлымын!

Бала дәурен—балғын бақ,
Өтті өзен бойында
Тәтті түстей сағым шақ,
Жұрегімде, ойымда.

Жел тербетсе қоңыр бел,
Жыр екен деп қалғанмын.
Қорқыт жатқан өңірден,
Шалқар шабыт алғанмын.

Шыңыраудан шымырлап
Қобыз ұні шертілген.
Көзімдегі мүңды үрлап,
Көңіл қүсы серпілген.

Көк аспанмен астасып,
Көкиық тау мүнартқан.
Өзен кешіп, тау асып,
Кетуді мен үнатқам.

Көлтабанда нар қамыс
Сыңсып әнге түнатын.
Бойға сыймай ар-намыс,
Арман қуды бір ақын.

Шүр-шүр етіп шегіртке
Ол да әнге басатын.
Дәл осындай «концертке»,
Қүмар елім аса тым.


Жиде,жыңғыл,ағашы
Майысып гұл жайғанда.
Оман дария ауасы
Жүпар сыйлар маңайға.

Балығы ойнап тулаған,
Су бетінле бүлтыңдап.
Қүс атаулы шулаған,
Ертелі-кеш сыңқылдап.

Сыр өзені сырбазым,
Сыңғыр қағып ағатын.
Сездіріп бір Сыр сазын,
Тулап,тасып бағатын.

Ақжал асау толқындар
Жарды сүйіп жататын.
Сыңғыр етіп шолпылар,
Таң да күліп ататын.

Ойхой,Сырдың таң нүры,
Шырай берген өңірге.
Ән сазы кеп жаңғырды,
Қүлай сүйген көңілге.

Жырау салып мақамын
Қүстай сайрап жөнелер.
Жолын бағып атаның
Күмбірлейлі көне жер.

Тірлік күйін жалғаған
Сырлы өзен—домбыра.
Терме сазы,салған ән—
Ата дәстүр,мол мүра.

Тарих-сырдың қатпарын
Сырлы өзен ақтарған.
Дастан-жырдың қап-қалың
Томдары көп қатталған


.

Дүрлер жүрген жол анық,.
Маржан жырлар сүзгені..
Өмір сырын мол танып,
Ұлгі, өсиет тізгені.

Шешен, билер жүгінді,
Дала-абыздың заңына.
Жетуді олар үндеді
Азаттықтың таңына!

Хас батырлар жорықта
Қорғады бел,жер, суын..
Көнбей ешбір зорлыққа,
Тік үстады ел туын!

Соның бәрін Сыр—ана,
Ішке түйген сабырмен..
Тыныштық қой бір ғана,
Тілегені-- КөкТәңірден!

Сыр-ана көзі көреген,
Бәрін де сезген, тұйсінген.
Жаманға-жаны түнерген
Жақсыға- жаны сүйсінген!

Соғысты,,өртті, аштықты
Сарабдал өзен көп көрген.
Адамға жасар қастықты,
Табиғат бастан өткерген.

Жайындар жұзген тереңде,
Жайыңды мен де үғамын
Сөз айтып біттім кереңге,
Аралдың аңсап жүмағын.

Зымыран үшып төбеннен,
Төнсе ле аман келесің,
Аңыз ғой ғүмыр, өнегең,
Келешек күнге сенесің!


Сыр-ана—менің сырласым,
Ой-өрісім кеңейген.
.Өзіңнен алған жыр басын,
Үлыңды әркез жебей гөр!

Ағызып сөздің бүлағын,
Арнаңдай тассам арман не?!
Сұлейлер өскен түрағым,
Бір арман тағы бар менде
.
Жеткізсем деймін жаһанға
Алаштың туы—Ерлікті,
Қазақ қой біздің қашанда,
Баһадұр халық ең мықты!

Сыр-ана -Алаш анасы,
Осы сөз аян ғаламға.
Оны айтты ер данасы,
Ел риза бүл адамға!

Тәуелсіз елдің бағына
Жаралған жан көп марғасқа.
Ерлерді сондай тағы да,
Тұгендеп неге алмасқа?!

Қазақтың қорғап намысын,
Тау қопарған қайраты.
Үран боп елге танылсын,
Арыстанбай батыр айбаты!

Батырлар шыққан мекенім,
Сыр-ана куә бәрінің.
Ерлігін жыр етемін
Ел мақтаған нар үлдың!

БУРА МІНГЕН БАЛА

Жол жатыр...
Көне сұрлеу шүбатылып,
Сүлудың бүрымыңдай бүратылып.


Асарлар жапан дұзде кезігеді,
Сиқырлы жүмбағына қүмар қылып.

Асарлар міз бақпайды...
Маңғаз қалып,
Кезінде не көрмелі жазған халық?!
Бекініс, қамалдардың орны.--дейді
Қарттардан сүрай қалсаң қозғау салып.

Қарақүм мен Қызылқүм арасында.
Қазақтар көнген талай салмақ-сынға.
Алтыасар,Жетіасар, Алтынасар,
Емініп жақын жатыр Қармақшыға
.
Зер салсаң көне тарих қатпарына,
Шежіре-сыр сөйлейді ақтарыла.
Не қырғын, не сүмдықты көрмеді ел,
Дұниенің тарылған бір шақтарында?!

Кім білген Шірік Рабат шаһар сырын,
Қай түстаан қандай қатер тақалғанын?!
Жер жүтып кеткендей бір орны жатыр,
Еске салып «Елім-ай» қатал сынын.
..
Сиқырлы мүндай із көп қүм далада,
Білмеймін ойлана ма, толғана ма?
Сан сырды ішке тұйіп асарлар түр,
Бір кезде елге болған қорған, пана.

Х Х Х
Кіші жұз—Шөмекейдің Бозғылында,
Ақынңың арқау болған сөз-жырына.
Өтіпті Айбасүлы Арыстанбай
Айналып өз елінің көз нүрына.

Бозғылдар жасар сірә Бозғылдығын,
Білген соң ата жолы—сөздің қүнын.
Бозғылдың бір баласы Келдібайдан,
Қожагелді өз атын оздырды тым.


Өздерін Рай Қожагелді деп атаған,,
Жақсылар аз шыққан жоқ бүл атадан.
Айбастың отбасында өсті қунап,
Киіктің асығындай бір балақан.

Түлпардың туымы бар тайындағы,
Бүл сөзді Айбас әке пайымдады.
Жасынан алғыр өскен жас баланы,
Заманына сай етіп қайымдады.

Жайнаған екі көзі шоқтай жанып,
Кісіге тік қарайтын тоқтай қалып.
Өзі қайсар, бірбеткей Арыстанбай
Жұретін топты жарып, оқтай ағып!

Ой пішіп әр нәрсенің қыбын тапқан,
Бүл бала бура мінді жынын шашқан. .
«Өй, мынау нағыз дөйдің өзі ғой!»,-деп
Қариялар бас шүлғыр жымыңдасқан.

Бура мінген баланың мысы басым,
Балалар одан қорқып, қысылатын.
Бура үстінде жұріп-ақ садақ тартып,
Көздегенін мүрттай ол үшыратын.

Алысқанды алысса--алып жығар,
Белдескенлі белдессе—шалып тынар.
Қай сайысқа салсаң да қайыспайтын,
Қайсар үлға сұйсініп халық түрар

Ештеңеден, ешкімнен тайсалмаған,
Бір кұні өнер ашты қайсар балаң.
Қойды да алыс-жүлыс кұрескенді,
Сері ,әншғ атанды сайран салған..

Кім болжаған бозбала болашағын,
Қоса үстаған домбыра, қорамсағын?!
Сері, жыршы болуға қүлқы ауып,
Ортасында жұрді ойын-тамашаның


.

Бозбаланың қылығын кім жақтаған
Ұлкендерге осы жай тым жақпаған.
«Ел қорғайтын жігіттің ісі ме бүл?»
Кұңкіл өсек көбейіп, зіл қаптаған.

Елдің ішін адам көп лаң ғып жұрген,
Үры-қары олар бар қаңғып жұрген.
Ырду-дырду, ойын-той кімге керек,
Жау алмай ма оларды аңдып жұрген?І

Батыр болар баланың «бақсылығы»,
Еш нәрсенің емес қой жақсылығы.
Осы ойға бекінген ел қарттары
Қыспаққа алды бір кұні қатты мүны.

---Әй, бала, Арыстанбай, Арыстанбай,
Жайың бар қай бір іспен танысқандай.
Қайратың бар тау жығып, тас ұгітер,
Айбатын бар ақырған арыстандай!
Әлаулайға сен бірақ, салып жұрсің,
Той мен ошақ қасынан алыстамай.
Ел шетіне жау кіріп жатқан жоқ па?
Батыр-ау, не ғып жұрсің намыстанбай?!

Қарттардың атқан оқтай сөзі өктем,
Тыңдады соның бәрін төзімдікпен.
«Ал, енді екі жолдың бірін таңда!»-
Деді біреу ширығар кезін кұткен
.
Атой салып іщінде арыстаны,
Бозбала мына сөзге намыстанды..
Буырқанып бойында кұші тасып,
Қырандай шолып кетті алыстарды.

Ел қорғау жорығына бекемденер.
Намыстың туын көкке көтергендер!
Жауға—теңлік, жатқа –есе бермейді еш,
Қиындыққа көндігіп, еті өлгендер!

Баласы ер Айбастың Арыстанбай,
Ел ісінен жұрді енді қалыс қалмай


Қолына көк найзасын серт қып үстап,
Текті жолмен болды шын табысқандай!

ЖОРЫҚ ЖОЛЫНДА
немесе батыр ерліктері
Кұз кезі...
Қара нөсер қүйып түрған,
Жол алыс, емес еді тиіп түрған.
Ық, пана, бас тығатын орын көздеп,
Бір қосын қүлап тұсті биік қырдан.

Жорықтан шаршап-жадап, қалжыраған,
Қарын аш, үйқы шала, маужыраған.
Әбілхайыр ханның бүл әскері-тін,
Жауды асырып тастаған тау, жырадан.

Азабы көп жолдың да жазықтағы,
Нөсердің киын екен қажытқаны.
Бір ұлкен қорымға олар келіп кірді,
Бүл кезде таусылған-тын азық бәрі.

Мұмкін бе жәрдем кұту өлгендерден,
Кім сірә, дәм-ырзығын көрден жеген?
«Ығына тым болиаса тығылар»,-деп
Аялдауға хан рүқсат бірден берген.

Кіші жұздің ханы бүл Әбілхайыр, -
Ақылға кең, сабырлы, көңілі зайыр,
Арыстанбай батырын шақырды ол,
Кұтетінін байқатып одан қайыр.

--Арыстанбай батырым, айлаң қандай,
Қысылғанда тигізер пайдаң қандай?
Не отын, не тамақ жоқ, не ғып түрсың,
Айлаң болса сен оны пайдаланбай?!

Хан сөзі жәй айтса да жарлықпен тең,
Жағдайдың болып түр ғой барлығы кем.
Арыстанбай сол замат шығып кетті,
Тік мінез, тәуекелшіл нарлығымен


.
Жұрегінің тұгі бар асыл ердің.
Айбаты да, айласы басыи ердің.
Ойы айтады;»Бір айла таба алмасам.
Несіне хан иемнің қасына ердім?!».

Осы сәтте Бөкенбай, Тайлақ батыр,
Ханның сөзін тұсініп жайлап акыр.
Сыртка шыға екеуі жөнелген-ді, ,
Іштерінде бір қулық, айла жатыр.

«Арыстанбай кім өзі , сынайық деп,
Оңашада қорқытып, тынайық!» деп.
Екі батыр бір көрге тығылады,
Батырларға мүндай іс ылайық деп.

Арыстанбай қорымды кезіп кетті,
Алдынан ешбір бүта кезікпеді.
Қүр қол кері қайтқаны өлгені ғой,--
Ең қиыны осыдан сезіктенлі.

Қорқыныштан,қауіптен--өлім артық,
Жіберді ғой хан бүған сенім артып!
Сірә, осы жарар,-деп отындыққа,
Бетағашын бейіттің көрді тартып.

Келді тағы бір көрге алшаң басып,
Әлгі екеуі отырған жалтаңдасып.
Бетағашын бейіттің суырғанда,
Бір қол іштен жабысты қапталдасып.

Дауысы да ап-ащы кұңіренген,
Бүл пәленің кім бүрын тұрін көрген?
Одан қорқып, сассын ба Арыстанбай,
Тартып алды ағашты жүлып көрден.

--О, қан жауғыр, жалмаған жердің бетін,
Нең бар еді жүлмалап көрдің шетін?!
Тып-тыныш үйықтап жатқан мына менде,
Қай әкеңнің қүны бар ед өндіретін?!


Қолыңнан бар келгені осы шығар,
Тағы нең бар төбеме төнліретін?!

--Өлген сорлы, өле бер, қүр жүлынбай,,
Қүдайдың еркелейсің шын қүлыңдай.
Сен тұгіл, хан иемнің халі мұшкіл,
Қарны аш, бойы жатыр бір жылынбай.
Сондықтан бетағашың керек сенің,
Көріңде тыныш үйықта, былжырамай!

Соны айтып Арыстанбай жөнеледі,
Бүл жерге несіне енлі бөгеледі?
Көрдегілер ұн-тұнсіз қала берді,
Іске аспай ойлап тапқан «өнерлері».

Ағаш жарып,от жақты Арыстанбай,
Тамақты да өзі асты намыстанбай.
Көрдегі әлгі болған оқиғаны
Ішіне сақтады қүр дабыстамай.

Бүл іске хан қуанып, масаттанды,
Ауқаттанып, бой жылып, жасап қалды.
--Көрінбейді Бөкенбай,Тайлақ,неге?
Шақырыңдар,-деді ол,-«қашақтарды!».

Әбілхайыр шақырды болмаған соң,
Арыстанбай қимылын қолдаған соң.
Өнеге, өлшем етпек осы жайды,
Қос батырға көңілі толмаған соң.

Екі батыр ентігіп жетіп келді,
Шаңға батқан сырт киім, етіктері. .
Жасыратын несі бар, көрде жатып
Көргендерін жыр етіп, шертіп берлі.

Олар айтты; батырдың асылдығын,
Әруағының айрықша басымдығын.
«Жәй қорқытып, сынамақ болған едік,
Өзімізді бүл батыр қатырлы шын!»


Іске аспай ойлаған ойындары,
Кінәларын екеуі мойындады.
«Әзіл-қалжың---әскерге ол да керек»-
Деген сөзді айтты хан ойындағы.

Содан кейін ойланып көп отырды,
Тапты батыр қалайда жоқ отынды!
Жүрек жүтқан жан екен шынында да,
Деп шығарлы хан бүдан бір қортынды.

--Батырым, айтқандай-ақ бар екенсің,
Қайыспайтын, қажымас нар екенсің!
Айта отыр тағы басқа ерлігіңді,
Байқаймын, сөзге жұйрік жан екенсің!

Хан енді батырына қүлақ тұрді,
Көңілі мұлдем оған қүлап түрды.
«Сабақты ине сәтімен» дегендей бір,
Арыстанбай ағытты бүлақ-сырлы.

Х Х Х
Баяндады алғашқы жекпе-жегін,
Өз қолына тигізген көп көмегін.
Қалмақтар жиі-жиі шабуылдап,
Ұрейін алып жатты шеттегі елдің

Сырдан бүлар көмекке жеткен еді,
Сырт дүшпанға жас батыр кектенелі.
Соғысудың сан тұрлі әдістері
Сынағынан сұрінбей өткен еді.

Жекпе-жек--әділетті шайқас заңы,
Екі жақ түр аяусыз айқасқалы.
Мыңбасы сарбаздарды көзбен шолып,
Кімнің сынға шыдарын байқастады.


Қалмақ жақ бір батырын кеу-кеулеген,,
Сүлбасы көрінеді әудем жерден,


Мінгені шолақ қүйрық дәу қарагер
Ал, өзі жан менсінбей, кеуде керген

Гұжілдеп өз тіліңде барқырайды
Қолында алмас қылыш жарқырайды.
Шамасы жекпе-жекке шақырғаны-
Атын көкке щапшытып «қарқындайды».

Жас батыр Арыстанбай толғанып түр,
Суырып ақ алмасын қолға алып түр.
Шығарса жекпе-жекке мүны қалап,
Үшатын қыран қүстай қомданып түр!

Жуан қалмақ манадан еліріп түр,
Көңілі неден оның семіріп түр?
Жас батыр әмір күтіп тықыршиды,
Өн бойын намыс-жегі кеміріп қүр.

--Жә, балам,жолды саған берлім, міне,
Аянбай көрсетерсің ерлігіңді!
Деп қарт батыр аталы сөзін айтып,
Жекпе-жекке шығарды енді мүны.

Алаңға Арыстанбай түра үмтылды,
«Қүдайым жеткерсін деп мүратымлы!»
Астында ақбоз аты ойқастайды,
Жануар көрген талай сүрапылды!

Қалмақ та аттың басын жіберіпті,
Өзінше жөн көргендей бүл « ерлікті».
Бірақта семсерлескен сәтте сасып,
Көрсете алмады еш шеберлікті.

Қалмақ енді қимылын босаңдатты,
Найзасын әрлі-бері шошаңдатты.
Осыны байқағандай Арыстанбай,
Нысанаға дәл алды осал жақты.

Жас батыр таң қалдырып қарсы жақты,
Иттей ғып дәу қалмақты қансыратты.


«Қой, мүның көзін қүртып тынайын!» деп,
Бір толғады найзасын шаншып қатты.

.Гұрс етіп қүлап тұсті жуан қалмақ,
Жау шебіне енді әскер ылаң салмақ.
Қашанда ерлік рухы жауды жайпап,
Найзағайдың отыңдай жарқылдамақ!

Осы бір шайқастағы жекпе-жегін,
Намыс оты лапылдап көк тілгенің.
Арыстанбай мысал ғып айтты ханға,.
Жорық жолы бостан-бос өтпегенің!

Х Х Х
Ер еді Арыстанбай көргені көп,
Абыроймен биікке өрлеген тек.
Әңгімесін тағы ол жалғастырды,
Өткен кұннің бүл да бір өрнегі деп.

Оралған бір жорықтан мезгіл еді,
Көп жұріп қосын дөңге кезігеді.
Осында ат шалдырып, аялдаудың,
Қажеттігін жолбасшы сездіреді.

Жол алыс...
Сол ұшін де тыныс керек,
Жан-жақтан естілмейді сыбыс, дерек.
Кұзетші-шолғыншылар жолды торып,
Тосын жай бола қалса, дыбыс бермек.

Шалқалап Арыстанбай жатқан еді,
Көз жүмып, кірпіғін сәл қаққан еді.
Үйықтап кетті батыр аузы ашылып,
Тәтті бір тұс көріп те жатқан еді.

Сезім-тұйсік дабылын қаққандай боп,
Бір зіл түсті кеудеге батқандай боп.
Көзін ашса ақ сарбас жылан екен,
Тырп етпеді үйықтап жатқандай боп


.

Қимылдаса бүл жылан шағып алмақ,
Қалай етсе кеудеде жаны қалмақ?
Ашқан бойы ауызын жата берді,
Жалғыз амал; салмақты тіске салмақ!

Кім өткерген дәл мүндай бастан жайды,
Тажал төніп түрса да жасқанбайды.
Кірген кезде аузына жылан басын
Тіспен қырқып, тұкіріп тастай салды.
.
Бассыз жылан денесі діріл қақты,
Жер сабалап әлден соң тыным тапты.
Ерлігіне батырдың таңырқасып,
Ел біткеннің іштері жылып жатты.

Х Х Х
Хан қызығып әңгіме тыңдай берді,
Қүдай тегін жаратпас мүндай ерді.
Арыстанбай тағы бір ерлік жайлы,
Әңгімесін айтуға ыңғайлланды.

Ел ішінде ауру көп естіп отыр,
Соның бірі--жүқпалы «Ешкі қотыр».
Сол ауруға шалдықты ертеректе,
Ештеңені елемес сесті батыр.

Біреу отқа, ал, біреу шоққа тұсіп,
Жанталасты әуреге босқа тұсіп.
Татар дәмі таусылған бәз біреулер,
Өліп жатты сүм ажал—оққа үшып.

Арыстанбай еш жерін қасымастан,
Қиындыққа беріліп жасымастан.
Қүдай берген сабырдың арқасында,
Тез айықты көп жатып ауырмастан
.
Мына ерлікке хан мұлдем қайран қалды,
Жұзі жылып, жадырап, жайраңдады,
Нөсер толас тапқан соң сарбаздар да
Кетті ілгері жағалап сай-саланы.


Міне осы жайларды сыр ғып щерткен
Ер бабаның ерлігін жыр ғып өткен.
Көне заман қарттарын қастерлейді,
Сырдың бойы—киелі сырлы мекен!

БАТЫР ҮРПАҚТАРЫ
Заманында атанған ердің ері,
Арыстанбай еді ғой елдің белі.
Сондай ерлер болмаса мына дала
Кімге қоныс болады, кім біледі?

Тұп тамыры Елдіктің терең тегі,
Оны үқпайтын кім дейміз кереңдерді?
Мәңгұрт қаптап, көбейсе шала қазақ,
Қалай басып озамыз көп елдерлі?!

Нағыз қазақ іргесін бұтіндеген,
Дала, қала жайнайды кұтімменен.
Қытай қаптап кетсе егер не боламыз,
Қолды болар жібегің тұтілмеген.

Мазаласын осы ойлар бәрімізлі.
Жоғалтпайық ерлік рух—нәрімізді!,
Ата-баба ерлігін ардақтайық,
Қолдап жұрген әруағы әлі бізді!

Биіктік пен кеңдік бар қайнарында,
Өршілдік пен ерлік бар айбарында!
Үрпағымен мың жасап өткен ерге
Үрпақтары мың алғыс айтар мына!

МЕҢДЕКЕ

Арыстанбай-- осындай заңғар дарақ,,
Бас батыр ғып сайлаіан хандар қалап.
Алты бала өсірді алты Алаштың
Қамы ұшін жаралып қуған талап.

Меңдеке Әйтекеден кейін туған,
Әр іске жастайынан белін буған.


Қара нардай жегілді қындыққа,
Жан емес қой жасынан жеңіл қуған.

Үнататын жұйрік ат баптағанды,
Қазақтың салт-дәстұрін сақтағанды.
Әкесіңдей хасбатыр болмаса да,
Өз ісі, талабынан бақ табады.

Пенденің таусыла ма арман-әні,
Бір перзент көрмей жұрген тарлан еді.
Қамал бүзар қырықтан жасы асып,
Ұдіріп соғып түрды жалған желі.

Қарсы алып зор ұмітпен атар таңды,
Басынан өткерд көп сапарларды.
Бір кұні бүл Меңдеке жолға шықты,
Шақырып қоймаған соң қатарлары.

Сол жақта біраз шалқып жұріп қалды,
Бәйге аттары қараусыз түрып қалды.
Соны сезген бір қулар міну ұшін
Оларды қуып жұріп қүрықтады.

Бәйге атын рүқсатсыз мініп адған,
Кезігеді жындыкеш жігіт алдан.
Меңлекенің шешесі оған бірден
Тідін безеп аямай сүғып салған.

-Жынды неме, бәйге атын білесіңдер,
Сөйте түра әдейі мінесіңдер.
Сендерді қүдай неге алмайды екен,
Меңдеке келсін ертең, өлесіңдер!

-Біз мінбесек бүл атты кім мінеді,
Меңдекеде бала жок, ел біледі?!
Кемпірді сөзбен тұйреп осылайша,
Жындыкеш өз бетімен жөнеледі.

Булықты енді ашуға қартаң кісі,
Жаманның жан қинады тарпаң ісі


.
Бүл жерден таппас енді еш береке,
Тартады қайда тағдыр арқан үщы?!

Ашумен ұйін жығып, жиналады,
Бүл іске Меңлеке де қиналады.
Анасының ашынған жайын үғып,
Жазмыштың жазғанына илланады.

Қызылқүм белгілі жер шартарапқа,
Бүлар көшіп, орнықты Қарақ жаққа.
Сыйынып Жаратқанға перзент сүрап,
Ұміт артты бір тиер шарапатқа.

Берем десе - береді пейлі жомарт,
О, Қүдайым, соны тек бері қарат!
Осы сөзді айтудан жалықпады,
Меңдеке жалбарынып, қөққе қарап.

«Дәрмендерін таусылып келіпсіңдер,
Тағдыр жазды деп соған көніпсіңдер.
Бір үл берем, аты оның Дәрмен болсын,
Дәрмен сірә, пәрменмен өмір сұрер!

Үл болар ол қидан қыл суыратын,
Жақсы әңғіме, жақсы сөз тудыратын.
Үрпағы өсіп-өніп, түқым жаяр,
Келешектің көш жұгін будыратын.

Бала берем екінщі Сарман деген,
Таусылмайды адамда арман деген.
Баталы сөз өлмейді біле білсең,
Бастан өтер бір кұні жалған деген

Бірле жоқ, енді бірде тоқ боларсың,
Бірде аз, енді бірде көп боларсың.
Қүдайдың бергеніне мың шұкір де,,
.Сонда сен нағыз сүлтан, бек боларсың!

Тілекті Алла қолдап, қолайлаған,
Пендеге бақыт бар ма оңай қонған?!


Ұшінші тағы да үл берем!—деді ол,
Егерде еліңе тез қайтсаң, балам!».

Келген соң өз еліңе қоныс-жай деп,
Атады туған үлды Қонысбай деп.
.Арыстанбай баласы Меңдекенің,
Үрпақтары тараған осыпай көп.

ҚОНЫСБАЙ
Сыр шертсем бүл атаның тірліғінен,
Туындар көп ғибрат, сырлы өлең.
Мінезді кісі бопты заманында,
Түсірмеген тектілік қүнын төман.

Жан екен өзі қайсар, өжет келген,
Ашуын ақылымен тежеп келген.
Болған соң Арыстанбай немересі
Дос сұйініп, дүшпаны безектеген.

Қонысбай—Арыстанбай немересі,
Бай әрі жоғары екен өре,есі.
Қүда,жекжат көбейіп маңайында,
Қанат жайып өсіпті керегесі.

Елкей ханның түсында өмір сұрген,
Кез еді жұз жадырап, көңіл кұлген.
Қонысбай баласына қыз айттырып,
Көтеріңкі кұйменен жеңіл жұрген.

Қүдасы бір мықты еді Кетедегі,
Кім білсін,қандай сайтан жетеледі?
Қол алысқан бәтуа жерде қалып,
Басқа жаққа қөшіп ол кете берді.

Баласы көріксіздеу болғанымен,
Ақылға бай үл еді қолдағы ең.
Қонысбай намыстанып атқа қонды,
Ой шіркінмен алысып, толғанып кең.

Елкей ханның ауылын паналаған,
Болып шықты бүл қашқын залым адам.


Қүдасын іздеп келген қабылдамай,
Рай көрсетті адамдай танымаған.

Дарияның жағасы, дарақ өскен,
Кісі емес пе сойылға жарап өскен?!
Дарақты ол шоқпармен шайқалтады,
Бүл көрніске әркімдер қарап өткен.

-Шық, әкеңнің ауызы... Өлтіремін!
Түр көрсетіп дұлей кұш төндіретін.
Дарақпенен алысты ол аласүрып,
Таппаған соң ештеңе өндіретін.

Бүл адамды дарақпен арпалысқан,
Көріп түрды Елкей хан туу алыстан.
-Кім болса да алдыма әкеліңдер!—
Деп бүйырды жарылып хан намыстан.

Неге бүлай бүл елді басынады?
Кіңәлі болса дарға асылады!
Қаһарланып хан енді ол адамның
Жазасын бермекке тым асығады.

--Бүл әлгі Меңдекенің Қонысбайы,
Өзгеден өзін биік, зор үстайды.
Деп кекете сөйлеген қүдасымақ,
Тәптіштеп баяндады таныс жайды.

Жамандап Қонысбайды жосылады,
Оның сөзін хан ұнсіз тосып алды.
--Десейші Арыстанбай немересі,
Онда ол неден қорқып, тосылады?!

Хан осыны айтты да қашып келген,
Бет-пердесін өзінің ашып берген.
Жәдігөйге қаһарын төкті мұлде,
Ұкімін де шығарып басып белден!

--Бермеу ұшің қызыңды баласына,
Қонысбайлың қалдың сен наласына


.
Қызыңды егер бермесең бүл әулетке,
Қаңғыртам сені Бетпақ даласына!

Хан жарлығы осымен шектеледі,
Қонысбай да бүл кезде жеткен еді.
Ел мақтаған Елкей хан оны кұтіп,
Сый-қүрметпен шын риза еткен еді.

БАТЫРБАЙ
Төртінші үрпақ--шөбере Батырбайды,
Заманының дейді екен Атымтайы
Бура мінсе бабасы Арыстанбай,
Бүл да оған еліктеп, атын жайды.

Жастайынан бураны мініп өскен,
Төрт тұліктің қадірін біліп өскен.
Қонысбайдың тентегі атанды ол,
Еркін жұріп, далада кұліп өскен.

Соңына ертіп інісі Қатарбайды,
Алыс жерге жол шегіп, сапарлайды
Бурасына мінуге басқа адамның,
Жұрегі де дауалап бата алмайды.

Батырбайдың батырлық ісі де мол,
Жақсылық тек жасайтын кісіғе ол.
Қанша мықты болса да соңындағы
Ілтипатпен беретін кішіге жол.

Айбаты да, қайраты таң қаларлық,
Жүртты өзіне алатын сан қаратып.
Кұрескенді шыдатпай шаң қаптырып,
Бір-ақ бұктеп жығатын домалатып!

Ұлкендердің орындап шын мүратын,
Ығын тауып әр істі тындыратын.
Жылқы, тұйе, сиырдың жіліктерін
Қолмен бүрап әпсәтте сындыратын.

Ойлайтыны- өз елі, қауым жайы,
Басқаға оның басы да ауырмайды
.


Текті әулет дәстұрін жалғайды деп,
Баулыды ол Қожантай--Дауылбайды.

Ер бабаға үқсаған түрпаттары,
Өсіп-өнді Батырбай үрпақтары.
Кезінде елге түтқа болды анық,
Даланың кең пейілді бүл қарттары!

Бейітіне бураның басын қойған
Үрпақтары өрнектеп, тасын ойған.
Оразақын түбінде жатыр баба,
Жаратылған өр рухы жасын-ойдан!

ҚОЖАНТАЙ
Өмір-керуен жолбасшы өр сенімге,
Зейілді үрпақ тартады тұп тегіне.
Қүдай өзі беріпті көп қасиет,
Бесінші үрпақ-- батырдың шөпшегіне.

Белгілі ғой тай кұннен тай шабысы,
Жас адамның қозбайды жәй намысы.
Бас білдірді Қожантай сан асауды,
Мол болған соң бойында айла, кұші.

Қожантай мен Дауылбай бір туады
Балалықтың қызығын бір қуады.
Аға-інілі бүларды қатар айтсақ,
Қызық-қызық әңғіме, сыр туады.

Айтсақ егер солардың бір парасын,
Ұлғі-өнеге, мол ғибрат аңғарасың.
Шешелері бүларлың ұлкен кісі,
Қартайған соң ұйіне болған масыл.
.
Көп ауырып дел-сал боп қалжыраған,
Кетеді ме кім білсін, алжып адам?!
Батырбай бәйбішесін емдеткенмен,
Кәрілік алып жығар қанжығадан.

Ана ғой, ойлағаны—бала жайы,
Бала деп қай кезде де алаңдайды


.
Шілдеде қозы-лақтар көлеңкелеп,
Ақ боз ұйдің іргесін паналайды.

Үлкен кісі жасайды үнағанын,
Тереді мол қозы-лақ қүмалағын.
Қожантай мен Дауылбай екеуіңе
Әзірлейді тәуірін сыбағаның.

Қожантайға үсынса, алады ол,
Несібе деп , қалтаға салады мол.
-Балаларға таратып беремін,-деп
Ақылды үл сөз айтпай табады жол.

Дауылбайға үсынса тулайды кеп,
Қүмалақтар жан-жаққа зулайды кеп.
Айқайлайды;-- алжыған кемпірді осы,
Қүдй неге тезірек алмайды?!-деп.

Бүл көрністі Батырбай түрған көріп,
Жан емес пе сабырлы, сырға берік?!
-Әй, балам сен, әнтектік жасадың-ау!—
Дегенлі айтты жұзін сәл бүра беріп.

«Әке-- сыншы балаға» деген сөз бар.
Бүл үғымның растығын көрген көз бар.
«Кіндіктен жалғыз болмасаң нетті?! деген
Сөзді сонда Батырбай келіп қозғар.

Әр нәрсеге төреші—тағдыр-таным,
Кім қалайды ескінің жаңғырғанын?!
Сол Дауылбай баласы Қосбармақтан,
Үрпақ қалды шүкірлік жалғыз жарым.

Ал,Қожантай көштен кем қалыспады,
Ел қатарлы дән сеуіп, мал үстады.
Алда-жалда біреу кеп зорлық етсе,
Бойында ойнап, қозатын намыс,қаны!

Ел болған соң дау,даукес те табылады
Шындық іздеп, сол ұшің көп сабылады.
Қожантайдың он қойын үрлап кетті,
Бір кұні Қашқынбайдың Қабыланы.

Қашқынбай батыр кісі даңкы басым,
Сонаң соң қалай үлы шалқымасын?!
Бірақ ол Рай, Назардың арасында
Үмытты туыстықтың салтын асыл.

Әруақты сыйламай кердеңдеген,
Қабылан кім соншама кеуде керген?!
Арыстанбай шөпшегі атқа қонды,
Он қойы жоқ біреуге жеуге берген.

Қожантайға жан бар ма қарсы келген,
Өзі өлсе де біреуді жаншып өлген?!
Он қойына он қойды қосып айдап
Кері қайтты сабау ат, қамшыменен.

Абыройы айрандай аппақ болған
Қабылан қайтып тағы шаппақ болған.
Қашқынбай қартайса да ер еді ғой,,
Жақындатты ауылды алшақ қонған

Мойындады Қабылан кінә, айыбын,
Білдірді шын кешірім сүрайтынын.
Артық алған он қойын қайтып беріп,
Қожантай да алыпты солай тыным

«Ер екен,-деп,-әруақ орнындағы!»,
Қожантайға ел көңілі орнығалы.
Нағыз қазақ---осындай қарттар жайлы
Қанған жоқпыз сырларға толық әлі!

ӘЛИАСҚАР

Әлиасқар-- әулеттің жалғасы бүл,
Бүл атаның даңқы да алға асып түр!
Қос дәуірдің болды ол куәгері,
Түлпар-уақыт жалына жармасып бір!

Көп сыр бар бүл атаның ғүмырында,
Асаудай тулады азап қүрыгында.
Алланың ақ жолынан адасқан жоқ
Асқақтап абыройдың тұғырында!

Қарсы келмей тар заман дәстұріне,.
Байдың да малын бақты жас кұнінде.
.Жер жыртты егін салды, ерінбеді,
Иелік етті тағдыр бас жібіне.

Інісі Бәлибай да бейнет көрді,
Оның да өгіз соқа сұйреткені.
Ағайынды еңбекқор екі жасқа
Қу тағлырдың көп болды ұйреткені

Көрді олар төңкерісті—оң, терісті,
Сезді олар ырзалықты—тоңтерісті.
Бір заман—жаңа заман орнады кеп,
Байлардың сыдырылып жон терісі.

«Көппен көрген-үлы той», бірге көрді,
Ел орнықты, колхоз боп іргеленді
Маңдай терін бес сылып, бес сыпырып,
Социалдық түрмысты сұрген еді.

Әлиасқар –нән жігіт батыр пішін,
Ортақ іске жүмсайды акыл, кұшін.
Қажымас қара нардай еңбек етті.
Қамқорлығын аямай халқы ұшін!

Аштық деген жойқынға қарсы түрды,
Қайратына мініп ол қамшы үрды.
Арқадан ауып келген отыз ұйдің
Ауызына үсынды дәм, шырынды.

Ел-жүртына көп жасап шапағатын,
Шығарды ол осылай атақ, атын.
Дәулеті де кезінде шалқи тұсті,
Үмытқан жоқ тек тәуба,қанағатын
.
Тағдыр-сынның ескенде тосын әні,
Алам кейде лағдарып, тосылады
Суық кұзде диқан қарт суық суды
Кешіп жұріп оқыстан шошынады

Балтыр мүздап, бір аяқ жансызданып,
Үшырады сырқатқа қамсыз қалып.
Қарға адым жерге де жұре алиай,
Болды лезде мұгедек, нағыз ғаріп.

Дәрігерпер аяқты тез кеспек болған,
Қарт жағдайын осылай шешпек болған.
Пайғамбардың жасынан асқан шағы,
«Кестірме!» деп біреулер кескектеген.

Көбейген соң жанашыр қарсылығы,
Өзінің де оянып нар қылығы.
Әлиасқар сұйеніп қос балдаққа,
Қиындыққа мойымай қарсы түрды!

Қос балдақпен жалғасты тірлік енді,
Қарсы алды сонымен нүрлы кұнді.
Бес қызы мен бір үлы өсіп шықты,
Үрпақтары жайқалып сырлы үнді.

Немерелер, жиендер топырлады,
Біреулері су тасып, отын жарды.
Соны көріп қос қария дағды етті,
Марқайып, масаттанып отырғанды.

Рабиға әже--бір сүлу, ғажап адам,
Мейірімнің бүлағы таза түнған..
Ене жолын үстаған Кұлжан келін,
Дәмді асын ұзбейтән қазанынан.

Елге мәлім бағбан қарт алма бағы,
Талай жылдар бағы оның жанған еді.
Ақсай асып жер-көкті шарлаған-ды,
Қүдасы Түрымбеттің салған әні!

Алтыншы үрпақ осылай өтті өмірден,
Бүйрық келіп бір кұні Көк Тәңірден.
Менңғ үлы нағашым Әлиасқардың,
Алма бағы сыр шертер өткен кұннен..

ӘЛІМБАЙ
Жетінші үрпақ.—нағашым Әлімбайды,
Жырлайын енді өзіме мәлім жайды.
Сүлейлер салған жолды нық үстаған,
Жыр жамбозын кім сірә, танымайды?!

Батырға лайық пошым, түлғасы бар,
Ақынға лайық жосын мүрасы бар.
Алаштың аспанында жулдыз болып,
Жарқырап түрады ғой шын асылдар!

Осындай асылдарға жақын қонған,
Жасынан оқу оқып, ақыл толған.
Сиқырлы сөз өнерін қадір түтып,
Қырғи тілді алғыр ол ақын болған.

Тарихта өз орны бар мұсінделген,
Тектіліктің жоғалмас кұшін көрем.
Әлекең жан еді ғой аса биік,
Кісіліктің қадірін тұсірмеген!

Ата жолын сеніммен жалғастырған
Атақ, даңқын әулеттің алға асырған.
Талапты ер зер салып ойлы сөзге,
Алып өсті қуат, нәр алмас жырдан!

Өзі де жинап- тердғ сөз маржанын,
Арнады осы жолға ізгі арманын
Ескі оқу—араб тілін тез меңғеріп,
Сезінді талабының гұл жарғанын.

Ел ісіне жүмсады қайрат, кұшін,,
Ерге лайық көрсетіп айбат, пішін.
Бар шаруасын ауылдың дөңғелетті,
Жемқорлардың жақтырмай тайғақ ісін.

Белсенділер, ептілер бөскен заман,
Адамды адам сатуға көшкен заман.
Ақтың отын өшіріп ұш әріптер,
Бәрін біліп өздері шешкен заман.

Біреулердің көнбеген үрлығына,
Ілінді өзі қиянаттың қүрығына.
«Халық жауы»-- ұрейлі осы бір сөз
Таңба салды көңілдің түнығына.

«Басқа тұскен- баспақшыл» бара берді,
Ерттеп мінді тәуекел-қарагерді.
Ата-анасы Аллаға жалбарынып,
Жылап-сықтап ауылда қала берді.

Итжеккенге айдалды—Колымаға
Жайлы өмір енді алдан жолыға ма?
Толарсақтан саз кешіп, мүз шайңады,
Шыдау ұшін жендеттер қорлығына.
.
Қанша тағлыр тайғада түйықталды,
Қанша тағдыр қайғыға кұйіп-жанды?!
Кызыл жаға, қан қүмар қызыл иттер,
Қанша адамға ақ өлім бүйыртпады?!

Соның бәрін көрді ол, жасымады,
Жан жарасын тырналап, қасымады.
Баяғы Арыстанбай бабасыңдай,
Сабыр сақтап, ұмітке асылады.

Бүлт астынан кұн шығып, ашылады,
Көк Тәңірден шапағат шашылады.
Осы алтын ұмітке малданған ер,
Бір күні алғы шепке асығады.
Х Х Х
Соғыс өрті бүрқанып жатқан шақта
Сүранған ол майданға аттанбаққа.
Сол тілегі қабыл боп қолы жетті,
Мүздай қару—серігі автоматқа.

Гитлерлік фашистер қаңғып келген,
Батыс майдан ошағын лаң ғып келген.
Бүл кездері әлсіреп, естен танып,
Әр-әр жерде қан қүсып, саңғып өлген.

Осы көрініс сарбазға қуат берген,
Жау шегініп барады шүбап келген.
Арыстанбай үрпағы ер Әлімбай,
Қүткармауды оларды мүрат көрген.

Қан майданда ерліктің мысы басым,
Жауынгердің жөні жоқ қысылатын.
Өлім оғын боратты ол анық көздеп,
Қас дүшпанның айырып тұсі, затын.

Гвардияшы жауынгер—батыл сарбаз,
Жауды жеңіп,окопта жатыр маңғаз.
Жеңіс тойын тойлады, Берлин барды,
Ерлік жасап ғажайып адам нанбас!

Медаль, орден кеудеде сыңғырлаған,
Сыр шертеді откешу сындарынан.
Елге аман-сау оралған жауынгердің,
Ерлік рухы есетін жырларынан!


.
НАҒАШЫЛАР

Өлең-сөзді өмірлік серік еткен,
Жұрген жерін мәжіліс, көрік еткен.
Менің акын нағашым –зәулім дарақ,
Миуалы жемісін теріп өткен.

Заманында биіктеп аты шыққан,
Кісіліктің қадірін жақын үққан
Сүлейлердің.ең соңғы сарқыты еді
Әлімбай Әлиасқаров ақындықтан!

Қармақшының қадірлі қарты еді,
Кұш-қайратын еліне сарқып еді.
Бау-бақшасы көркейіп,үл-қыз өскен,
Қарт ақынның жұзі әр к
Баубек
baubek.20@mail.ru
01-03-13 10:03
АССАЛАУМАЛЕЙКУМ!! ШЕРКЕШТЕР мен куши жуз жаугашты шеркештин батыркожасымын !!! Атырау. Индер
Saken
sambo-92@bk.ru
26-02-13 23:01
assalaumagaleikumssalam!!!! kalai-jagdailari? alla tek barshanizga densaylik bersyn. men sherkesh-karakempimin.. men bayirlarimdi izdeimtoktar-koshkar-seitkyl-samirat. syitkyldan 4 bala. syiesin-batir-ymbet-syndet-iztiley. ymbetten konar,konardan bitimbai,bitimbaidan serik-berik-erlan. batirdan 2bala maksat-xamixabu. syndetten 2 bala. kuanish,malik. samirattan ermekali-izimgali-jalgasbai.. osilardi tanisanizdar saken_otes@mail.ru xabarlasylarindi syraim.. men mangistay obl.sai otes auilinanmin.....
Самгат
98_samgat@mail.ru
25-02-13 15:37
assalaumagalikumder
men werkewtin jaugawtisinan min

Марат
pro100mara@bk.ru
26-01-13 21:10
Шеркештин Сакауы болам!!!
кайрат
kairoww95
17-01-13 09:26
salam.... mende werkew bolam werkewtin. kosimi.sarisi bolam
бибинур
bibi_07.94@mail.ru
15-01-13 16:06
салем шеркештер мен шеркештин сүйіші болам сүйіш туралы толығырық билгим келет билетиндер дружба тастандаршы
орынгул
orik_jan@mail.ru
14-01-13 22:48
привет агайындар мен шумак шеркеш шерубай болам атырауданн)))))
биби
mutalieva.bibinur@mail,ru
13-01-13 15:15
салем менде шеркештн сакауы боламн атым бибинур
салтик
salyik_070896@mail.ru
11-01-13 16:29
v мен ШЕРКЕШШ КЫЛЫШКЕСТЕН
Аида
aida.bigazieva@mail.ru
30-12-12 15:23
Шеркештің Шақасымын білетіндерің барма?
Аида
aida.bigazieva@mail.ru
30-12-12 15:13
Шеркеш руынан толығырақ ақпараттар,толық мағұлматтар беруіңізі сұраймын.
ақан болатұлы
akan.judo
24-12-12 20:19
руым шеркеш қылыш кестен баба бауырларым қайдасындар атырыу обылысы қызылқоға ауданы мұқыр селосы
ақан болатұлы
akan.judo
24-12-12 20:14
руым шеркеш қылыш кестен баба
данияр
daniar-m99@mail.ru
14-12-12 10:18
Ассаламаллейкум ағайындар!!! Өте қуанып қалдым, Тумасын іздеген - тоқтықта жүрер!!! Жылой өңірінен, Шеркештің Қойыс--Дербіс/Қаракемпір/--Жамастан тарайтын ұрпақтарын іздеймін,,,хабар күтем

Ассаламаллейкум ағайындар!!! Өте қуанып қалдым, Тумасын іздеген - тоқтықта жүрер!!! Жылой өңірінен, Шеркештің Қойыс--Дербіс/Қаракемпір/--Жамастан тарайтын ұрпақтарын іздеймін,,,хабар күтем

Ассаламаллейкум ағайындар!!! Өте қуанып қалдым, Тумасын іздеген - тоқтықта жүрер!!! Жылой өңірінен, Шеркештің Қойыс--Дербіс/Қаракемпір/--Жамастан тарайтын ұрпақтарын іздеймін,,,хабар күтем

Ассаламаллейкум ағайындар!!! Өте қуанып қалдым, Тумасын іздеген - тоқтықта жүрер!!! Жылой өңірінен, Шеркештің Қойыс--Дербіс/Қаракемпір/--Жамастан тарайтын ұрпақтарын іздеймін,,,хабар күтем

Ассаламаллейкум ағайындар!!! Өте қуанып қалдым, Тумасын іздеген - тоқтықта жүрер!!! Жылой өңірінен, Шеркештің Қойыс--Дербіс/Қаракемпір/--Жамастан тарайтын ұрпақтарын іздеймін,,,хабар күтем

Ассаламаллейкум ағайындар!!! Өте қуанып қалдым, Тумасын іздеген - тоқтықта жүрер!!! Жылой өңірінен, Шеркештің Қойыс--Дербіс/Қаракемпір/--Жамастан тарайтын ұрпақтарын іздеймін,,,хабар күтем

Ассаламаллейкум ағайындар!!! Өте қуанып қалдым, Тумасын іздеген - тоқтықта жүрер!!! Жылой өңірінен, Шеркештің Қойыс--Дербіс/Қаракемпір/--Жамастан тарайтын ұрпақтарын іздеймін,,,хабар күтем

Ассаламаллейкум ағайындар!!! Өте қуанып қалдым, Тумасын іздеген - тоқтықта жүрер!!! Жылой өңірінен, Шеркештің Қойыс--Дербіс/Қаракемпір/--Жамастан тарайтын ұрпақтарын іздеймін,,,хабар күтем

Ассаламаллейкум ағайындар!!! Өте қуанып қалдым, Тумасын іздеген - тоқтықта жүрер!!! Жылой өңірінен, Шеркештің Қойыс--Дербіс/Қаракемпір/--Жамастан тарайтын ұрпақтарын іздеймін,,,хабар күтем

Ассаламаллейкум ағайындар!!! Өте қуанып қалдым, Тумасын іздеген - тоқтықта жүрер!!! Жылой өңірінен, Шеркештің Қойыс--Дербіс/Қаракемпір/--Жамастан тарайтын ұрпақтарын іздеймін,,,хабар күтем

Ассаламаллейкум ағайындар!!! Өте қуанып қалдым, Тумасын іздеген - тоқтықта жүрер!!! Жылой өңірінен, Шеркештің Қойыс--Дербіс/Қаракемпір/--Жамастан тарайтын ұрпақтарын іздеймін,,,хабар күтем

Ассаламаллейкум ағайындар!!! Өте қуанып қалдым, Тумасын іздеген - тоқтықта жүрер!!! Жылой өңірінен, Шеркештің Қойыс--Дербіс/Қаракемпір/--Жамастан тарайтын ұрпақтарын іздеймін,,,хабар күтем

Ассаламаллейкум ағайындар!!! Өте қуанып қалдым, Тумасын іздеген - тоқтықта жүрер!!! Жылой өңірінен, Шеркештің Қойыс--Дербіс/Қаракемпір/--Жамастан тарайтын ұрпақтарын іздеймін,,,хабар күтем

Ассаламаллейкум ағайындар!!! Өте қуанып қалдым, Тумасын іздеген - тоқтықта жүрер!!! Жылой өңірінен, Шеркештің Қойыс--Дербіс/Қаракемпір/--Жамастан тарайтын ұрпақтарын іздеймін,,,хабар күтем

Ассаламаллейкум ағайындар!!! Өте қуанып қалдым, Тумасын іздеген - тоқтықта жүрер!!! Жылой өңірінен, Шеркештің Қойыс--Дербіс/Қаракемпір/--Жамастан тарайтын ұрпақтарын іздеймін,,,хабар күтем

Ассаламаллейкум ағайындар!!! Өте қуанып қалдым, Тумасын іздеген - тоқтықта жүрер!!! Жылой өңірінен, Шеркештің Қойыс--Дербіс/Қаракемпір/--Жамастан тарайтын ұрпақтарын іздеймін,,,хабар күтем

Ассаламаллейкум ағайындар!!! Өте қуанып қалдым, Тумасын іздеген - тоқтықта жүрер!!! Жылой өңірінен, Шеркештің Қойыс--Дербіс/Қаракемпір/--Жамастан тарайтын ұрпақтарын іздеймін,,,хабар күтем

Ассаламаллейкум ағайындар!!! Өте қуанып қалдым, Тумасын іздеген - тоқтықта жүрер!!! Жылой өңірінен, Шеркештің Қойыс--Дербіс/Қаракемпір/--Жамастан тарайтын ұрпақтарын іздеймін,,,хабар күтем

Ассаламаллейкум ағайындар!!! Өте қуанып қалдым, Тумасын іздеген - тоқтықта жүрер!!! Жылой өңірінен, Шеркештің Қойыс--Дербіс/Қаракемпір/--Жамастан тарайтын ұрпақтарын іздеймін,,,хабар күтем

Ассаламаллейкум ағайындар!!! Өте қуанып қалдым, Тумасын іздеген - тоқтықта жүрер!!! Жылой өңірінен, Шеркештің Қойыс--Дербіс/Қаракемпір/--Жамастан тарайтын ұрпақтарын іздеймін,,,хабар күтем

Ассаламаллейкум ағайындар!!! Өте қуанып қалдым, Тумасын іздеген - тоқтықта жүрер!!! Жылой өңірінен, Шеркештің Қойыс--Дербіс/Қаракемпір/--Жамастан тарайтын ұрпақтарын іздеймін,,,хабар күтем

Ассаламаллейкум ағайындар!!! Өте қуанып қалдым, Тумасын іздеген - тоқтықта жүрер!!! Жылой өңірінен, Шеркештің Қойыс--Дербіс/Қаракемпір/--Жамастан тарайтын ұрпақтарын іздеймін,,,хабар күтем

Ассаламаллейкум ағайындар!!! Өте қуанып қалдым, Тумасын іздеген - тоқтықта жүрер!!! Жылой өңірінен, Шеркештің Қойыс--Дербіс/Қаракемпір/--Жамастан тарайтын ұрпақтарын іздеймін,,,хабар күтем

Ассаламаллейкум ағайындар!!! Өте қуанып қалдым, Тумасын іздеген - тоқтықта жүрер!!! Жылой өңірінен, Шеркештің Қойыс--Дербіс/Қаракемпір/--Жамастан тарайтын ұрпақтарын іздеймін,,,хабар күтем

Ассаламаллейкум ағайындар!!! Өте қуанып қалдым, Тумасын іздеген - тоқтықта жүрер!!! Жылой өңірінен, Шеркештің Қойыс--Дербіс/Қаракемпір/--Жамастан тарайтын ұрпақтарын іздеймін,,,хабар күтем

Ассаламаллейкум ағайындар!!! Өте қуанып қалдым, Тумасын іздеген - тоқтықта жүрер!!! Жылой өңірінен, Шеркештің Қойыс--Дербіс/Қаракемпір/--Жамастан тарайтын ұрпақтарын іздеймін,,,хабар күтем

Ассаламаллейкум ағайындар!!! Өте қуанып қалдым, Тумасын іздеген - тоқтықта жүрер!!! Жылой өңірінен, Шеркештің Қойыс--Дербіс/Қаракемпір/--Жамастан тарайтын ұрпақтарын іздеймін,,,хабар күтем

Ассаламаллейкум ағайындар!!! Өте қуанып қалдым, Тумасын іздеген - тоқтықта жүрер!!! Жылой өңірінен, Шеркештің Қойыс--Дербіс/Қаракемпір/--Жамастан тарайтын ұрпақтарын іздеймін,,,хабар күтем


данияр
daniar-m99@mail.ru
14-12-12 10:17
ассалаумагалеикум!!!шеркеш урпактарына менде Жылой ониринен шеркештин кара кемпири коиыс дербес мен болам атым:Данияр

жаннур
www.zhannur.1994@mail.ru
22-11-12 19:07
Барине САЛЕМ! Мен ШУМАК ШЕРКЕШ
Нұрлан
nur_k.85@mail.ru
05-11-12 20:37
Ассаламаллейкум ағайындар!!! Өте қуанып қалдым, Тумасын іздеген - тоқтықта жүрер!!! Жылой өңірінен, Шеркештің Қойыс--Дербіс/Қаракемпір/--Жамастан тарайтын ұрпақтарын іздеймін,,,хабар күтем
бибинур
bibi_07.94@mail.ru
03-11-12 13:48
мен шеркештин суйіші туралы билгим келет?????
бибинур
bibi_07.94@mail.ru
03-11-12 13:36
мен шеркештин суйішімін іштерінде шеркештін суйіші болса др лактырындар
ерлан
23-10-12 22:58
мен Шеркешпин Койысы Бймбеті
Ерлан
mr..erlan
23-10-12 00:53
Мен Шеркешпин Шеркештин Шумагы Шумактын Жанбыршысы Болам
jandos
jako_97_98@mail.ru
12-10-12 14:56
assalaumagaleykum bauirlarym men wumak werkew werubaimin bolamin
Әсем
А-7а86
03-10-12 07:41
Сәлем достар ! Мен ШЕРКЕШ КОСЫМ САТЫБАЛДЫ мын. Нагашым ШЕРКЕШ ЖАУГАШТЫ. жолдасым ШЕРКЕШ КОСЫМ КАТЕНИ . мен Атырау каласынанмын .
Ayazhan
aia_jan_96@mail.ru
17-09-12 12:05
barine salem men werkewpyn.werkewtin iwinde elamanimin
бибинур
bibi_07.94@mail.ru
09-09-12 18:48
salem werkewter men werkewtin suiwi bolam oraldan
Азамат
aza_97.98@bk.ru
29-08-12 18:52
Салем ШЕРКЕШ бауырлар ! Кімде (толық) шежіре бар, Мен Шеркештін Қойысымын. Қызылорда,Қармақшы ауданынанмын!
Ержан
e.esetov@ngn-service.kz
16-08-12 14:48
БАХТЫГАЛИЕВ УЗАКБЕРГЕН )))) Шеркештин кызын алып оле алмай журсинбе?)))))
Жанар ..... 7 аталарын согыспайтын болса , косылуга болады
нурбек
bad-boy_98 @inbox.ru
16-08-12 08:17
saliut againdar men werkewtin kiliwkeskenimin
atyrau
Әсемгүл
03-08-12 13:21
салем Шеркештер! мен Шекркештін Жакауы болам.
БАХТЫГАЛИЕВ УЗАКБЕРГЕН
Kurtalar_vadisi_92@mail.ru
03-08-12 09:08
Ассалаума алейкум шеркеш бауырлар менде сиздер сиякты шеркешпин.Мен шеркештин ишиндеги шумакпын.Шумактын бессарысын издеймин.Шеркештин кыздарымен таныскым келеди.
Жалимбетов Амангали
amangali_1987@inbox.ru
03-08-12 08:58
Cалам бауырлар менде шеркешпін шумак шеркешпін, бессарылар барма. Шежіре білетіндер хабарласындар
Абай
adaibaev_abai
31-07-12 17:47
мен ШЕРКЕШтын КОСЫМмы болам
Аружан
kakim_aruzhan@mail.ru
22-07-12 22:19
Салем,мен Шумақ Шеркеш Тоқымбетпін
карлығаш мураткалиева
karligsh._1997@mail.ru
22-07-12 20:01
Салем достар! Мен он екі ата Байұлы Шеркеш Шумамын.
Улболсын
ulboshka94@mail.ru
20-07-12 18:07
Маган шеркеш руының толык шежиреси керек кимде бар

даулет
daulet_1974@bk.ru
28-06-12 22:37
мен шумак шеркеш шерубайымын атырау каласы
Айбола Сайынулы Ыбрайым
aibolat_74@mail.ru
20-06-12 16:45
Мен шеркештин жаукашты, батыркожасы болам. Атырау облысында турам. Хабарласындар бауырлар.
Зульфия
b_zulfiya
19-06-12 16:05
салем ағайын .калаисындар?мен руым ШЕРКЕШ қылышкестен Атыраудан
Айгерим
Aigerim..23..98@mail.ru
15-06-12 17:34
Калайсыздар Шеркештер.мен сакау шеркеш боламын сакау шеркештин шолпанымын.маган др.тастандарш агайындар танысайк билисейк,ата бабамыз бир агайындармызго
Нурсулу Ажыханкызы
sherkesh.98
09-06-12 13:37
Салем!Мен Кашкыншы Шеркешпiн. Кашкыншы шеркеш туралы естулерiнiз барма?
Аманжол
Ashok89@bk.ru
04-06-12 00:57
salam men werkew suiwpin
Есенжан
Esenzhan_t
01-06-12 09:46
Салам! Қалайсындар Шеркештер! Мен шеркештің жауғаштысымын. . .оның ішінде Андағұлмын. хабарласындар!
Айгерим Ермекова
m.gera_94@mail.ru
27-05-12 14:25
Приветик!!!Мен шеркештін қашқынымын.Орал қаласынан боламын!!!!!
жанаргуль
jankar96@mail.ru
27-05-12 09:20
салем достар.калаисындар?мен руым ШЕРКЕШ қылышкестен болат.Атыраудан
Малика
malika-love-92kz@mail.ru
18-05-12 15:47
Салем Қармақшылықтар мен Әлім ұлынан тараган Кете руынан боламын.онын ишинде Шымырбай.Сиздерден отинерим мумкин болса Кармакшы жырауларынын термеси болса айтсаныздар деймин.кандай жыраулар бар.жуктеп алайын десем интернеттен таппадым.рахмет.Тараз қаласынын тумасымын.
Puslan
Texnokrat4791@mail.ru
07-05-12 15:55
Ассалаумағалейкүм , шеркештер мен Қойыс шеркеш боламын.


Гульнара
utenova.g@mail.ru
02-05-12 23:09
мен шеркеш, жауғашты, жатаймын!
Дина
Dina_91@inbox.ru
26-04-12 13:03
Салеметсиздерме! Менин есимим Дина, Кулсары каласынан. ШЕРКЕШтин Дербисимин (Каракемпир).Шеркештердин шежире китабын кайдан алуга болады екен?
Жанар
zhan-nur83@mail.ru
10-04-12 14:05
Саламатсыздарма! Мен Шумак Шеркештин Айтаканатымын. Естигендериниз бар ма? Осы Айтаканат Шумак Шеркеш пен Шерубай Шумак Шеркеш косылуга болады ма екен: Ким биледи? Жауап жазсаныздар екен!!!
Марс
04-04-12 08:39
Қараққалпақта СЕРКЕШ, ал бізде ШЕРКЕШ. Екеуі екі басқа.
сәбит
asul_91kz@mail.ru
02-04-12 19:45
мен шеркештің құлақасқасымын есімім СӘБИТ жасым 42де
Ер Серкеш
02-04-12 06:18
Қарақалпақтағы Серкеш пенен қазақтағы Шеркеш урыўы бир деп ойлайсыз ба? Усыны ким биледи? Кавказ черкеслери ше?
Ания
aniya_95.95@mail.ru
01-04-12 23:29
Здравствуйте! Среди вас есть Шеркеш Косым Жангабылулы
Нурбек
kani88@mil.ru
28-03-12 16:21
мен Шеркештин шумагы, шумактын шерубайы, шерубайдын баласы кудас, кудастан 4 бала бар. шылымбет, бектас бегарыс шойбек, осылардан тараган барма мен АКтобеденмин конак болындар уйге келип бауырлар
Мади
Madi_95x@mail.ru
20-03-12 20:11
Salam baurlar! Men de sherkeshpin shymkentten
Руслан
20-03-12 19:01
Ассалаумагалейкум Шеркеш бауырларым!!!! Жаугашты батыркожамын Актобе каласы
Асқар
askar95.07
18-03-12 09:03
Салем бауырлар мен Шеркештің қоңыр қосымымын
мерей
merei96.96
17-03-12 22:11
салем шеркештер мен кылышкескен болам маган др тастан кылышкескенкендер
Куанышов Нургиса
nurgisa_95-95@mail.ru
10-03-12 12:09
Мен Шеркештин Кұлақасқасымын. Егер осындай руласым болса хабарласындар!
Камшат
asem.kamshat@mail.ru
01-03-12 21:57
Менде шеркешпин! шеркештин койысы, койыстын еламаны
Салимжан
sako_sherkesh.92@mail.ru
28-02-12 15:28
Шеркештер тек кана алга
Иргалиев Рустам
rus.irg@list.ru
22-02-12 21:16
Салам аллейкум!Подскажите пожалуйста,у меня РУ-шеркеш эляман.Но я не знаю откуда пошел мой род?Если кто-нибудь знает,скажите пожалуйста,буду премного благодарен!!!
ruskul
r_r93@mail.ru
19-02-12 14:02
barine salem men werkewpin werkewtin wumagimin.werkewterge den saulik tilimin.
УАЛИХАН АТЫРАУДАН
SHERKESH_1986
18-02-12 23:29
ASSALAUMAGALEIKUM SHERKESH HALKY! AMAN BOLYNDAR!!!!!SHERKESHTERDI KOBEITINDER!!!
Асқар
16-02-12 21:51
Ассалаумағалейкум Бауырларым Менде Шеркеш Жауғашты Батырқожа боламын, Құлсары қаласында тұрамын
Бақытжан Ахметбек
ahmetbek_74@mail.ru
28-01-12 08:58


Сыр бойы «Алтындары»

Сыр бойын мекендейтін он екі ата Байұлы Алтын руының тарихын зерттеу барысында Сыр сүлейлері мен зерттеушілердің еңбектерін жан-жақты қамтып, ғасырлар бойы айтылып келе жатқан аңыз-әңгімелерді, рухани маңызы бар тарихи деректерді жинақтап, мұрағат құжаттарын мұқият зерттеп, Сыр өңіріндегі Алтын руының тарихын жазуға кірістім. Сыр бойы мен Арал өңірін негізінен Кіші Жүз рулары мен тайпалары жайлаған. Оның құрамы үш рулық бірлестіктен тұрады: Әлімұлы, Байұлы және Жетіру. Олар Сырдарияның төменгі сағасын, Ырғыз бен Торғайдың қосылған жерін, Борсық және Қарақұмды, жазда Оралдың бойын, Тобылдың сағасын, Мұғалжар тауларын қоныстанған.
Қазақ халқында: - «Ата салтын ұмытқан,
өшкендіктің белгісі.
Өткендерін еске алған,
өскендіктің белгісі.» - деген мақал бар.
Сондай-ақ, кезінде Мысыр мен Сирияны билеген Бейбарыс сұлтан: - «Тарихты тындау – ұлы ғибрат» - десе, түркілердің ұлы ойшылы Қорқыт ата: - «Ата даңқын шығарып, өзінің тегін қуған балаға ешкім жетпейді» - деп айтқан еді. Осындай ұлы бабаларымыздың жолын бергей деп, Сыр өңіріндегі Алтын елінің шежірелі тарихынан сыр шертейін. Біздің көне тарихымыз, соның ішінде қазақ халқының ат үстінде жаугершілікпен күн кешіп өткен уақыттары туралы тарихи деректер санаулы. Сол себепті аттары тарихымызда алтын әріппен жазылуға тиісті хандарымыз бен билеріміз, батырларымыз хақында бүгінгі ұрпақтың білетіні әлі мардымсыз. Сондай тарихи тұлғаның бірі - әрі батыр, әрі қолбасшы, әрі би, әрі ақын Сәлтеке батыр Мәметекұлы. Тегі – Алшын, 12 ата Байұлы, Алтын, Көзала аталығынан. Сәлтеке батыр қазіргі Қызылорда облысының Қармақшы ауданы мен Ақтөбе облысының Ырғыз ауданы және Батыс Қазақстан облысының өңірлерінде ХVІІ ғасырдың соңында, ХVІІІ ғасырдың 1-ші жартысында өмір сүрген. Батырдың бейіті - Батыс Қазақстан облысы, Жәнібек ауданы, Орал тауының онтүстік бетіндегі «Сәлтеке асуы» деген жерде. (Б. Ахметбектің дерек қорынан). Қармақшы ауданы, Иіркөл ауылының маңайындағы Ақшеңгел деген жерде «Сәлтеке» қорымы бар. Бірақ, мұнда батырдың сүйегі болмағанымен, оның ұрпақтары жерленген. Сәлтеке Мәметекұлы – рубасы Көзала батырдың немересі болып келеді.
Көзала батырды 1908-1990 жылдар аралығында өмір сүрген Сыр бойының белгілі шежіреші ақыны, Әлімбай Әлиасқаров 1943 жылы жазылған «Қазақ шежіресі» атты еңбегінде былай дейді: -
«Сарымнан туған екен Ер Көзала,
Мекені жаугершілік болған дала.
Мәметек, Ораз туған ол кісіден,
Халқына болды ақылды қорған пана.» ( Әлиасқаров Ә. Қазақ шежіресі. Қызылорда: Тұмар, 2003, 108 б)
Сәлтекенің Есеке есімді батыр ағасы, Байкелді және Ұста атанған інілері болған. Сәлтеке Сыр бойының киелі батыры, батырлығымен қоса ел басқарған тұлға. Ол қазақ құба қалмақ, қазақ-жонғар, қазақ-башқұрт соғыстарында орасан ерлік көрсеткен. Сәлтеке батыр табыннан шыққан Сәрке батырмен, шектіден шыққан Киікбай батырмен, кете руының Болат батырымен бірге жорықтас, серік болған.
Сәлтеке батырды Сыр бойының белгілі шежіреші ақыны Әлімбай Әлиасқаров 1943 жылы жазылған «Қазақ шежіресі» атты еңбегінде: -
«Мәметектен Сәлтеке туған батыр,
Есеке, Байгелдісі тіккен шатыр.
Сәлтекеден Тойғұлы, Құттықадам,
Қосқадам, Жәңке тайпа ел боп жатыр.» (Әлиасқаров Ә. Қазақ шежіресі. Қызылорда: Тұмар, 2003, 109 б)
Кезінде батыр қалмақтардың (Астрахан қалмағы) қолында он жылдай тұтқында болады. Ал басқа деректерде екі жыл тұтқында болады. Тұтқында отырған Сәлтекенің батырлық тұлғасына риза болған қалмақ ханы қалмақ қыздарын батырға берген екен, ондағы ойы одан тұқым алу болған. Алайда ханның бұл ойына Сәлтеке қарсы болып көнбейді. Бір күні қалмақтардың ту сыртынан жау шауыпты, сонда қалмақтар Сәлтеке батырды пайдаланбақ болып, құрсаудан босатады. Батыр садақты тартса жебесі 4-5 кетпеннен әрі өтпепті. Сонда Сәлтеке: - « Атаңа нәлет қалмақ жауырымның шеміршегін сындырған екенсің» - деген екен. Содан кейін қалмақ емшілері Сәлтеке батырды емдеп, аяққа тұрғызады. Қолайлы бір күні Сәлтеке батыр Қарақұл деген кісімен бірге қашады. Жолай Сәлтеке қалмақтың ханы Шегірді өлтіріп кетеді. (Түйімбетов М. «Сопылар әлемі» Қызылорда: Тұмар, 2004, 61-62 б.)
Бұл оқиғадан Сәлтеке батырдың тағдырдың тәлкегіне мойынсұнбағаны көрініп тұр.
Деректерге көз жүгіртсек : - «Сәлтеке батыр башқұрт биі Алдарбаймен кездесіп, Еділ бойындағы Кіші жүз қазақтары мен башқұрттар арасындағы үлкен мал дауында табандылық көрсетіп, бейбітшілікпен шешуге қол жеткізеді. (Қари З. «Келмембет батыр» Алматы:1998, 239 б.)
Енді Сәлтеке батырдың жау қолынан қалай қаза болғанын айтайық. Сәлтеке батыр бірнеше күндік жорықтан келе жатып, шаршаған әскерімен түнде бір жерде ұйықтап қалады. Сонда қазақ қолының осы жағдайын пайдаланып қалмақтар ұйықтап жатқан Сәлтеке батырды әскерімен бауыздап кетеді. Қайран есіл ер Сәлтеке батыр жігіттерімен осылай көз жұмады.
Сәлтеке батырды Сыр сүлейлері де жырларына қосқан. Мысалы, Сыр сүлейі Тұрмағамбет Ізтілеуов Сәлтеке батырды: -
«Алтыннан шықты ыңырана,
Сәлтеке сынды арыстан
Қалатын еді қан болып,
Шамасын бітпей шіреніп,
Олармен қас боп қарысқан» - деп жырына қосқан. ( Байділдаев М..Мағауин М. Бес ғасыр жырлайды. Алматы: Жазушы, 1989, 468 б )
Сәлтеке батырды Сыр бойының жырауы Шегебай Бектасұлы да: -
«Алтыннан шыққан Сәлтеке,
Садағының алдынан
Өтпеген дұшпан көлденен» - деп жырлаған. (Сырдария кітапханасы. Шегебай жырау шығармалары.Астана: Фолиант, 2009, 139 б)
Сыр бойының тағы бір ақыны Оразымбет жырау Есентайлақұлы Сәлтеке батырды: - «
Батырлығын Базеке,
Қоңырдың ұлы Қыстаубай,
Дәуітбай, Қасым, Сәлтеке,
Бұрынғы өткен Тарғындай» - деп баяндаған. (Дайрабай Т. «Сырдың сырлы сыры» Алматы: Арыс, 2005).
Сәлтеке батырдың Тойғұлы, Қосқадам, Құттықадам, Жәңке есімді балалары болған. Батырдың шөберелері Туған би, Барқы батыр, шөпшегі әрі би, әрі батыр Науша батыр, ұрпақтары Байназар би және 1840-1918 жылдар аралығында өмір сүрген әрі ақын әрі би Топжан би баба жолын қуып, елге қадірменді кісілер болған. Енді Сәлтеке батырдың шөбересі Қобыландыұлы Барқы батыр жайлы толық баяндайық. Барқы батыр – ХVІІІ ғасырдың 2-ші жартысы, ХІХ ғасырдың 1-ші жартысында өмір сүрген.
Ресейдің 1803 жылғы дерегінде Барқы батыр ағасы Туған бимен 5000 (бес мың) отбасы құрайтын елімен Троицк пен Бұқара арасында сауда жүргізгені туралы жазылған. Барқы батыр Алтын руының ұранына да айналған. (Дайрабай Т Сыр перзенттері. Алматы: «Арыс», 2010.)
Сыр сүлейі Дүр Оңғар Дырқайұлы Барқы батырды былайша бейнелейді: -
«Оңғардан оншақты ауыз жолданды сөз,
Би Науша, батыр Барқының әулетіне,
Қараның ханы болған атаң Барқы,
Кісі екен абыройлы, қымбат нарқы.
Жасанып жауға шыққан сапарында,
Қайратпен болушы екен, халықтың жарып,» - деп жырлайды. (Сыр сүлейлері. Дүр Оңғар. Алматы Арыс, 2004, 57б.)
Шегебай жырау Сәлтеке батырдың ұрпағы Топжан биді:-
«Әркімдерге айтса, сөз жарастықты.
Сарыбай Бекіш пен Алтын Топжан.» – деп жырлаған. (Сырдария кітапханасы. Шегебай жырау шығармалары.Астана: Фолиант, 2009, 132 б)
Сәлтеке батырдың ұрпағы Науша батырды Сыр сүлейі Дүр Оңғар Дырқайұлы: -
«Батырдан бүтін болып туған Науша,
Әлсізге пана болған асқар тауша.
Жарақпен жабдықтанып жауға аттанса,
Дұшпанның қырқып басын кескен бауша.
Мал түгіл, достан жанын аямаған,
Сарп етіп, сақилыққа кеуілі ауса.» -деп мадақтаған.(Сыр сүлейлері. Дүр Оңғар. Алматы Арыс, 2004, 57б.)
Сәлтеке батырдың ұрпағы Топжан биді Сыр бойының белгілі ақыны Сарыбай Құлназар шайыр да: -
«Одан соң, Топжан, Бекіш деп айтыпсың,
Наһанға теңгергендей қалағайды.
Оларда үлгі айтарлық ақыл да бар,
Адамдық әуелден-ақ затында бар» – жырына қосқан екен. (Сырдария кітапханасы. Шегебай жырау шығармалары.Астана: Фолиант, 2009, 133 б.)
Сәлтеке батырдың ұрпағынан ХІХ ғасырда атақты Сарыкөбен би 1875-1885 жылдары болыс болған.Сарыкөбен биді Сыр сүлейі Дүр Оңғар жырау: -
« Алтын да бір жақсы адам – Сарыкөбен,
Қараның ханы болып ел билеген.» - деп жырлаған. (Сырдария кітапханасы. Шегебай жырау шығармалары.Астана: Фолиант, 2009, 221 б. ).
Сәлтеке батырдың тағы бір ұрпағы Мәметек Жылкелді 1920-1925 жылдары болыстықты басқарған. (Нақыпұлы. Қ. Кіші жүз. 12 ата Бай баласы. Алтын шежіресі. Қызылорда: Қызылордаполиография, 2003, 265 б).
ХІХ ғасырдың ІІ жартысы, ХХ ғасырдың І жартысында Сәлтеке батырдың ұрпағы Досжан ауылнай өмір сүрген. Бұл кісі ХХ ғасырдың 40-шы жылдарында қайтыс болған. Алтын Досжан ауылнай атында Қармақшы ауданында Досжан түбегі деген жер бар. Қазіргі уақытта Досжан ауылнайдың немересі Сәндібек Қармақшы ауданы, Иіркөл ауылында тұрады. (Бақытжан Ахметбектің дерек қорынан, Қармақшы ауданы, Иікөл ауылының тұрғыны, Сәлтеке батырдың ұрпағы Ашықбай ақсақал Махмұтовтан алынған мәлімет).
Сәлтеке батырдың ұрпақтарынан біраз қол өнер иелері шыққан. Солардың ішінде ХІХ ғасырдын ІІ жартысы, ХХ ғасырдың І жартысында Қармақшы ауданында өмір сүрген Ормахан ұста. Ормахан ұстаның жеке ұсталық дүкені болған. Бұл кісі ХХ ғасырдың 40-шы жылдары қайтыс болған. Алтын Ормахан ұстадан Ібіраш деген кісі дүниеге келеді.
Рысмахан етікші Бейбітбайұлы ( ? – 1951) Қармақшы ауданында өмір сүрген, ол кісінің Жүсіп, Қира деген балалары болған. Қира Ұлы отан соғысында қаза болған.
Әбен ұста-дермеші Торманұлы Қармақшы ауданында өмір сүрген, ХХ ғасырдың 50-шы жылдары қайтыс болған. Әбен ұста қол дермен, суландыруға арналған құрал шығырды жасаған. Бұл кісінің атымен Қармақшы ауданында Әбен дермені деген жер бар. Әбен ұстаның бейіті Қармақшы ауданы, Иіркөл ауылында. Әбен ұстаның інісінен тарайтын ұрпақ Торманова Нағима Құрманайқызы белгілі ақын, Қармақшыда тұрады.
Сәдуақас ұста Баймаханұлы шеберлігімен аты шыққан кісі. Сәдуақас ұстадан Мүсілім, Қанибек, Кәжданбек деген балалары дүниеге келген.
Сәлтеке батырдың үрпақтарының ішінде ислам жолын берік ұстап, халыққа насихаттап жүрген жандардың бірі Ержан молда болған. Ержан молда мешіт ұстаған кісі, 1937 жылы халық жауы болып ұсталады.
Сәлтеке батырдың ұрпақтарынан ХХ ғасырдаың І жартысында Қашақұлы Досым байдың елде аты шықты. Досым байдың 10 мың қойы болған екен. Досым байдан Әнафия дүниеге келген.
Сәлтеке батырдың ағасы Есеке батыр ұрпақтарының арасынан да елге белгілі кісілер шыққан. Солардың бірі Қарамахан бай. Қарамахан Сыр бойының атақты байларының бірі болған. Одан Омар дүниеге келген.
1964 жылы Қызылорда облысы, Қармақшы ауданынан қазіргі Батыс Қазақстан облысы Орал өңіріне Сәлтеке батырдың ұрпақтары Дүйсенбай Тайманов (1922-1993), Әбдіхалық Ерекешов (1900-1987) бір топ ағайындарын басқарып құдалыққа барады. Сонда ол жақтағы 12 ата Байұлына жататын Серкеш елінің игі жақсылары, Сыр бойынан келген құдаларын сый-сияпатпен қарсы алады. Әңгіме үстінде Оралдағы құдалар келген кісілердің Алтын Сәлтеке батырдың ұрпақтары екенін біліп, Сәлтеке батырдың бейіті Орал тауының онтүстік жағында «Сәлтеке асуы» деген жерде екенін айтып, қаласа Сәлтеке батырдың бейітіне апаратынын айтқан екен. Бірақ, Сыр бойынан келген Алтын Сәлтеке батырдың ұрпақтары уақыттың тығыздығынан баралмаған еді. (Бақытжан Ахметбектің дерек қорынан, Қармақшы ауданы, Иіркөл ауылының тұрғыны 1937 ж.т. Сәлтеке батырдың ұрпағы Жұмахмет ақсақал Тәжібаевтан алынған мәлімет).
Қазіргі уақытта Сәлтеке батырдың белгілі ұрпақтарының бірі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, академик Байзақ Көпірбайұлы Момынбаев та ел абыройын асқақтатуда халқына қызмет жасауда.
Сәлтеке батырдың ағайындары төрт аталықтан тұрады. Олар Жапалақ, Көзала, Шұңғыр, Қасқұл. Бұл кісілер ХVІ ғасырдың 2-ші жартысы, ХVІІ ғасырдың 1-ші жартысында өмір сүрген. Жапалақтың шың есімі Жармұхамед, Жапалақ аталу себебі былай болған.
Ел жайлаудан қайтар кезде басқа ауылдың балаларымен ойнауға кеткен бір топ бала көштен қалып қойыпты. Бір уақытта жаңбыр жауады. Күн жауып тұрғанда Жармұхамед бұта түбінде отырса керек. Жолмен келе жатқан атты кісіні көрген бала: - «Ата» - деп тұра келгенде астындағы аты үркіп, үстіндегі кісі құлап қала жаздайды. Сонда ол кісі: - «Ой жапалақша жалбандаған неме, бұл қайсысың еді» - деп кейіп қалады. Сонда бала көштен қалып қойғанын айтқан соң, әлгі кісі баланы атқа мінгестіріп, ауылына алып келеді. Әнгіме үстінде: - « Жолда мына бір Жапалақты тауып алдым» - дейді. Осыдан кейін Жармұхамед «Жапалақ» аталып кетеді. Ал ұрпағы Жапалақ елі аталады. Жапалақтың Малай, Өтеп, Өтес, Ырсымбет, Мөңке деген балалары болады. Осы Жапалақтың баласы Малай батыр елін жаудан қорғаумен аты шығады. Еділдің бойында түркімендермен болған бір шайқаста Жапалақұлы Малай батыр ерлікпен қаза тапты. Ал Малай батырдың «Үш дәу» деп аталған ұрпақтары, Қабыланның балалары Баймұрат, Жалмұрат, Қожамұрат ата жолын қуып, батырлықтарымен елге аты шығады. Қазіргі уақытта Малай батырдың ұрпақтары Қызылорда облысының, Қармақшы ауданында тұрып жатыр.
Сыр бойында ХІХ ғасырда Мұрат бақсының есімі кең тараған. Мұрат бақсы Жапалақ Алтын, Өтеп аталығынан шыққан тарихи тұлған. Бір күні Сыр бойында 12 ата Байұлының Алаша, Серкеш рулары жиналып ас береді. Сол асқа Алтын Мұрат бақсыны да шақырады. Ас дарияның арғы бетінде өтіп жатса, дарияның бергі бетінде тұрған Мұрат бақсыны дариядан өтіп асқа келуін өтінеді. Бірақ Мұрат бақсы дариядан өтпейді. Сол заматта қатты дауыл тұрады. Мұрат бақсы осы кезде қасиетін көрсетіп дарияның арғы бетіндегі киіз үйді қазандағы пісіп тұрған етімен бірге өзінің алдына көшіреді. Содан бері қаншама уақыт өтсе де Мұрат бақсы жайлы бұл оқиға ұмытылмай бізге жетіп отыр. Қазіргі уақытта Жапалақ Алтын Мұрат бақсыдан ұрпақ жоқ..
Жапалақ Алтын руынан шыққан Шәмен молда Есжанұлы (1883-1928) халық арасында дін жолын насихаттаумен аты шыққан адам болған. 1928 жылдары Қазақстанда ірі байлар мен молдаларды қудалау басталады. Сол қудалауға Алтын Шәмен молда да ілігіп, 1928 жылы Шымкент қаласында атылады.
Жапалақ Алтын ұрпақтарының ішінде елге жыраулығымен аты шыққан кісілер аз болмаған. Солардың бірі ХХ ғасырдың І жартысында Сыр бойы, Қармақшы ауданында өмір сүрген Жапалақ Алтын руының Өтеп аталығынан шыққан Ыбырай жырау Тұрымтайұлының есімі халық арасында кең тарайды. Алтын Ыбырай жыраудың Қазихан деген баласы болады. ( Бақытжан Ахметбектің дерек қорынан, Қармақшы ауданы, Иіркөл ауылының тұрғыны, Малай батырдың ұрпағы, шежіреші Үсен Баймаханов ақсақалдан алынған мәлімет).
Енді Сәлтеке батырдың немере бауыры Айдар Оразұлы жайлы сөз қозғайық. Айдардың Мәмбетияр, Бекбаулы, Тілеуке, Жәдік деген балалары болған. Бекбаулының ұрпағы бүкіл қазаққа аты шыққан ақын болады. Ол 1874-1938 жылдар аралығында өмір сүрген Сейітжан ақын-сал Бекшентайұлы. Сейітжан сал Сыр сүлейлерінің шоқтығы биік тұлғаларының бірі болған, осы кезеңде ел ағасы болған Ешмұрат, 1925-1930 жылдары болыс болған Нұрмұрат және Омар ақын Қошманұлы (1910-1988) халыққа аты шыға бастады. Ал Бекбаулының інілері Тілеуке би, Жәдік палуан болған. Тілеуке елмен араласып, билік жүргізіп жүрсе, Жәдік мал шаруашылығымен айналысқан.
Бір күні Тілеуке би: - «Жәдік арқасында менің атым екі рет шықты. Енді бұдан бастап, атымыз бірге аталатын болсын» - деген екен. Енді екі рет аты қалай шыққанын баяндаық. Бір күні қазақтар жаудан қашып келе жатады. Жолда олар бір сайға түнеп шығады. Ертеңіне сайға бір керуен, су, азық-түлік алып келеді. Қашқындар аң-таң: - «Керуен кімдікі?» - дегенде, керуеншілер: - «Жәдіктікі, Тілеукенің інісінің» - дейді. Кейін Жәдіктен, сен қалай үстімізден түстің десе, Жәдік: - «Мен сіздердің жаудан қашып келе жатқандарыңызды естідім. Уақытында осы жерлерде мал бағып жүргенмін. Сонда барымташы, ұрылардың жасырынатын жерлері осы жер болғанын көрген соң, осы жерге керуенді жібергенмін.» - дейді. Жәдік палуанның Тілеуке бидің атын екінші рет шығарғаны былай өрбиді. Бір күні қазақ елінде ас па,той ма болып жатады. Онда бәйге, палуан күресі болатыны белгілі. Күресуге бір түйе палуан шығады, бірақ өзіне қарсы шығатын палуанды таба алмайды. Енді болмаған соң палуан өзіне тиісті жүлдені сұрағанда, Жәдік палуан шекпеннің шетін белбеуіне салып, күреске шығады. Ел шулап: - «Ей, ол сенің қабырғаңды сындырады ғой, сен әлі жассың ғой» - дейді. Бұл Жәдік палуанның жас жігіттік кезі еді. Жәдік халықтың тоқтатқанына көнбей,онымен белдеседі. Күрес басталып, Жәдік қарсыласының жамбасын сындырады. Халық дән риза. Халық: - « бұл жігіт кім?» - десе, білетіндер: - «Жәдік қой» - дейді.Сонда Жәдік өзін таныстырып: - «Мен Тілеуке Жәдікпін» - деген екен. Сөйтіп Жәдік палуан Тілеуке бидің атын екі рет шығарады. Кейін еліндегілер Жәдіктен: - «Сен өмірі күреспейтін едің, қалай күреске шықтың.» - десе. Жәдік: - «Мен өзімде қайрат барын шамалаған едім. Өйткені тобылғыны жұлып алып тұрғанда екі жағынан су тамшылап тұратын. Содан өзімде қайрат барын сезгенмін» - деген екен. Осы Сәлтеке батырдың немере бауыры Тілеуке бидің балалары қазақ-жоңғар соғысында батырлықтарымен аты шығады. Үлкен ұлы Тілеулі батыр бір шайқаста ерлікпен қаза болады. Екінші ұлы Жайнақ батыр, үшіншісі Мойнақ батыр болса, төртінші ұлы Дербісәлі үлкен бай болады, одан Итен мырза дүниеге келеді. Осы Итеннен атақты бай, Құлты әулие және 1798-1882 жылдар аралығында өмір сүрген Уәлі би дүниеге келген.
Сыр бойының шежіреші ақыны Әлімбай Әлиасқаров 1943 жылы жазған «Қазақ шежіресі» еңбегінде: -
«Тілеукеден Тілеулі, Мойнақ, Жайнақ,
Дербісәлі жүрген жер болған ойнақ.
Мұнан туған балалар он бір екен,
Қожан, Итен, Тұрымтай өскен жайнап.

Қожаннан туатұғын алты бала,
Итеннен Құлты, Уәлі, бұған қара.
Құлтыдан он бір, Уәліден он үш ұл бар,
Ел болып өсіп кеткен дара-дара.» - дейді. (Әлиасқаров Ә. Қазақ шежіресі. Қызылорда: Тұмар, 2003, 110 б)
Құлтының баласы Медет батыр, одан 1853-1927 жылдар аралығында өмір сүрген Сүйінқара батыр дүниеге келген. Бұл кісілерде өзіне қарасты ауыл-аймақты ұры-қарыдан қорғап, жөнсіз келіп қорқытып, көз алартқандар болса, олардың сазайын беріп отырған.
Құлты әулие науқастарын сөзбен, шөппен, отпен, пышақпен және қобызбен емдеген. Құлтының шөбересі атасының жолын қуып, дәрігер болады. Ол белгілі ғалым, академик Камал Сәруарұлы Ормантаев. Ал Құлты әулиенің інісі Уәлі биге келсек, Уәлі би Ресей экспансия кесірінен елін сонау Еділ бойынан Ырғыз арқылы Сыр бойына алып келеді. Өзі Кенесары ханды қызу қолдаған адам. Сыр елінде әділдігімен қоса батырға сай тұлғасымен аты шығады. Кейін 1860 жылдары халықтың қамы үшін Қарақұмда құдық қаздыртады. Бұл құдықты Жалағаш пен Қармақшы аудандарының малшылары 1960 жылға дейін қолданып келді. Уәлі бидің он үш балаларының ішінде Әлімбай, Топышбай сері, Байұзақ (Байзақ) деген балаларының есімдері елге кең тараған. Байзақ баба (1868-1943) ел билеген кісі, Қармақшы ауданындағы Байзақ тоғай деген киелі жер, осы кісінің мекені.
Сәлтеке батырдың бауыры Жәдік палуанның ұрпақтары да халқының жадында қалған. Олар ХІХ ғасырда өмір сүрген Көлдей жырау Сәдірбайұлы мен ХІХ ғасырдың 2-ші жартысы, ХХ ғасырдың 1-ші жартысында өмір сүрген Көздібай палуан Базаралыұлы, Қошым әулие, Жүсіп қажы Базарұлы болған. Жәдік палуанның ұрпағы Орақ жырау Дәнекеров (1941-2001) Қармақшы ауданының жыраулар мектебінің жойылмауына көп үлес қосқан тұлғалы азамат.
Енді Сәлтеке батырдың немере бауыры болып келетін Сығай Оразұлының ұрпағы жайлы сөз қозғайық. Бұл кісінің ұрпағынан да елін жаудан қорғаған талай батырлар шыққан. Соның бірі Сығайдың шөбересі Есболат батыр Алматайұлы. ХVІІІ ғасыр қазақ тарихында жаугершілік болған кезең. Осы уақытта Қазақ еліне Құба-қалмақ, Жоңғар, Қытай, Башқұрт, Ресей империясы, Қоқан хандығы, Түркімен және Қырғыз манаптары күш көрсете бастаған. Бірақ дәл осы ХVІІІ ғасырда қазақ жерінен жаулардың бетін қайтарған өңкей батырлар шығады. Кезінде ХІХ ғасырда көрнекті ғалым Шоқан Уалиханов: - « ХVІІІ век – это век рыцарства казахского народа» - деп атаған. Яғни, ХVІІІ ғасыр ол батырлар заманы. Сондай –ақ осы ғасырда Есболат батыр Алматайұлы ерлігімен көзге түскен. Өкініштісі Есболат батырдың ұрпағы жайлы мәлімет жоқ. Сәлтеке батырдың бауыры Сығайдың шөпшегі Құрым деген кісі үлкен жылқышы бай болған. Қармақшы ауданы, Сырдария өзенінің жағасындағы «Құрым шығанағы» деген жер осы кісінің иелігінде болған. Осы кісіден дүниеге Созақбай батыр келеді. Ал інісі Жұрыннан Өтеген батыр тарайды. Бұл кісілер ХІХ ғасырда өмір сүрген. Созақбай батыр Кенесары ханның қозғалысына қатысқан. Сыр бойы батырлары керейіт Нысанбай батыр-жырау Жаманқұлұлымен, табын Бұқарбай батыр Естекбайұлымен, табын Қабан батырмен, және Арқадан келген шұбыртпалы арғын Ағыбай батыр Олжабайұлымен бірге жорықтас болған. 1847 жылы Кенесары хан қырғыздардың қолына түскенде Созақбай батыр, Ағыбай, Бұқарбай, Наурызбай батырлармен бірге құтылып шығады. Бірақ Наурызбай ағасына көмектеспек болып, қырғыздарға қайта жалғыз шабады. Батырлардың айтқанына көңбей кеткен жас Наурызбай ағасымен бірге қаза табады. Кейін бұл оқиғаны керейіт Нысанбай жырау «Кенесары-Наурызбай» жырына қосады. Енді Созақбай батырдың аты керейіт Нысанбай жыраудың «Кенесары-Наурызбай» жырында неге кездеспейді деп ойланасың. Ол мәселе былай болған екен. Кенесары хан қырғыз елінде қаза табады. Созақбай, табын Қабан, табын Бұқарбай, арғын Ағыбай батырлар қазақ еліне қайтады. Керейіт Нысанбай жырау әйгілі жырын шығарады, жолда алтын, күміс, ер-тұрмандарды берген кісілерді жырына қосады. Созақбай батыр ондай заттар бермеген соң, оны Нысанбай жырау жырына кіргізбейді.
Кенесары хан қозғалысынан кейін, Созақбай батыр Сыр бойының ханы Елкейдің (Елікей) қолын басқарған. Созақбай батырдың алты баласы болған. Солардың ішінде Қара ауылнай, Қашақ батыр-мерген болады. Қазіргі уақытта Созақбай батырдың белгілі ұрпақтарының бірі, қоғам қайраткері, ғалым Әуезхан Қодаров халыққа кызмет етуде.
Созақбай батырдың бейіті Жалағаш ауданы, Қаракеткен ауылынан қырға қарай 100 шақырым жердегі жәй төбеде жерленген. Ал немере бауыры Өтеген батыр Жұрынұлынан ұрпақ жоқ. Тағы бір атап кететін жәйт, Сәлтеке батырдың Сығай бауырынан тараған белді ұрпақтары Әлібай би мен Далдабай билер Сыр бойына өзіндік ізін қалдырған арда азаматтар. Бұл билер ХІХ ғасырдың 2-ші жартысы, ХХ ғасырдың басында Жалағаш өңірінде өмір сүрген. Әлібай биді Сыр бойының белгілі ақыны Шоңбай Жұбанұлы: -
«Әлібай болыс, Тобжан би атанып,
Артылған абыройы, сыйлап халқы.» - деп жазады.
Әлібай жасынан еті тірі жігіт атанып, алдымен ауылға, кейін болысқа кандидат, ал 1900-1910 жылдары Қазалы уезіне қарайтын Қармақшы болысын басқарады. Сарықұмдағы Әлібай тамы деген үйдің орны бар. Жұртшылық ол жерді Әлібай тамы деп атайды. (Дайрабай Т Сыр перзенттері. Алматы: «Арыс», 2010.-67 б).
Сығай Алтын руынан елге ақындығымен аты шыққан кісілер аз болмаған. Солардың бірі Мұхамеджан жырау Жабағыұлы (1908-1989). Қазіргі уақытта Қызылорда қаласының маңайындағы Қаракөл ауылында Мұхамеджан жырау атында көше бар.[Бақытжан Ахметбектің дерек қорынан]
Жабағиев Мұхамедияр (1908, қазіргі Қармақшы ауданы, Қызылтам ауылы – 1989, Қызылорда қ.) – жырау. Жасынан ән-жырға құмар болған. Сыр бойы ақындарының өлен-жырларын, термелерін, кейіннен үлкен дастан, қиссаларды жатқа айтқан. Ол «Алтын балық», «Айша қыз», «Шаһизада», «Мағауия», «Әбу Шаһнама» атты қиссаларды жырлаған. Қаңлы Жүсіп, Кете Жүсіп, Даңмұрын, Сейітжан, Тоғжан ақындарды өзіне ұстаз санаған. «Жақсыбайға» атты поэмасы 1944 жылы жарыққа шықты. 1962-63 ж. Зерттеуші ғалымдар М.Жармұхамедов, М. Байділдаев, З.Қариева Жабағиевтің қисса-дастандарын жазып алып, таспаға түсірген. Кейіннен «Көроғлы», «Әзірет Әлі» қиссаларын, Кердері Әбубакір, Балқы Базардың шығармаларын халық арасына кеңінен насихаттаған. [Сырдария (Тереңөзек) ауданы шежіре кітап. / Алматы: - «Арыс», 2009, 120 б.].
ХХ ғасырдың басында Алтын еліне діни-ағартушылық қызметімен тегі Қожа Ахметбек ишан Биқожаұлы келеді. Кейін Алтын елінің арасында діни – ағартушылық қызметімен айналысқан соң Ахметбек ишан, Алтынқожа деп аталып кетеді. [Бақытжан Ахметбек дерек қорынан.]
Алтынқожа Биқожаұлы (1886, қазіргі Сырдария ауд. Шіркейлі а. – 1943, Ресей, Ярослав обл. Рубенский ауд.) – діни қызметкер. 19 жасында Өзбекстанның Үргеніш қаласындағы діни оқуға түскен. 14 жылдай оқып, ишан дәрежесін алған. Елге оралып Қармақшының Қызылтам елді мекенінде мешіт ашады. Кіші жүздегі Алтын жаппас руында ислам дінін уағыздайды. 1902 жылы Уфа қаласында өткен Алашордалықтардың ІІ Думасына Қармақшы уезінен делегат болып қатысты.1929 жылы Кеңес органдары дүние-мүлкін кәмпескеліп, Қармақшыдан туған ауылына көшіп келеді. 1937 жылы саяси қуғын-сүргін құрбаны болып, 10 жылға сотталып Ресейге жер аударылды. [Сыр елі Қызылорда облысы: энциклопедиясы / Бас редактор Б.Ғ.Аяған. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2005. – 92 б.]
Енді Сәлтеке батырдың атасы Көзала батырмен туысқан Шұңғыр жайлы айтсақ. Шұңғыр қазақ елін қорғаған айтулы батыр. Шұңғыр батырды Сыр бойының белгілі шежіреші ақыны Әлімбай Әлиасқаров 1943 жылы жазылған «Қазақ шежіресі» атты еңбегінде:
«Еділбайдан туады Шұңғыр батыр,
Атасы өсиет айтып сырласқан сыр.
Шұңғырдан Алсай, Бұйра – екі бала,
Ер болып аралаған ой мене қыр.» - деп жырлаған. ( Әлиасқаров Ә. Қазақ шежіресі. Қызылорда: Тұмар, 2003.- 111 б)
Бұл кісі ХVІ ғасырдың 2-ші жартысында, ХVІІ ғасыдың 1-ші жартысында өмір сүрген. Шұңғыр батырдың ұрпақтарынан да елін жаудан қорғаған атақты батырлар шығады. Мысалы, ХVІІІ ғасырда өмір сүрген Сәлтеке батырдың замандасы Барақ батыр Алсайұлы. ХVІІІ ғасырдың ІІ жартысында өмір сүрген Шұңғыр батырдың ұрпағы Жанай батыр. Шұңғырдың ХІХ ғасырда өмір сүрген ұрпағы Кішкенбай батыр Мажығұлұлы. Кішкенбай батырды Сыр бойының белгілі ақыны Шоңбай Жұбанұлы: -
«Кішкенбай белді кісі, батыр өткен,
Жайылған атырапқа шығып даңқы.» - деп жырлаған. Кішкенбай батырды Сыр бойының шежіреші ақыны Әлімбай Әлиасқаровта 1943 жылы жазған «Қазақ шежіресі» еңбегінде: -
«Жанайдан Бұйра, Маймақ, Мажығұл, Сепен,
Мажығұлдан Кішкенбай батыр екен.» - деп жырлайды. (Әлиасқаров Ә. Қазақ шежіресі. Қызылорда: Тұмар, 2003, 113 б)
Шұңғыр батырдың ұрпағы Қожантай би 1885-1905 жылдары болыстықты басқарса, 1915-1920 жылдары келесі ұрпағы, Байжан басқарған. (Нақыпұлы. Қ. 12 ата Бай баласы. Алтын шежіресі. Қызылорда: Қызылордаполиография, 2003, 265 б)
Шұңғыр батырдың ұрпақтарының ішінде елге жыраулығымен аты шыққан тұлғалар болған. Солардың бірі Жұбан жырау Ақжігітұлы ХХ ғасырдың І жартысында Қармақшы өңірінде өмір сүрген. Алтын Жұбан жыраудан Ысқақ, Ысмайыл дүниеге келеді. Ысқақтың Аманкелді деген баласы Қармақшыда тұрады.
Шұңғыр батырдың ұрпақтарынан бүкіл қазақ еліне аты мәшһұр Алтын Мақан деген кісі шыққан. Мақан Жиенбайұлы (1870-1931) – қайраткер. Саудамен аты шығып, байыған. Орынбор, Үргеніш, Троицк, Бештау қалаларында сауда жүргізген, елді отырықшылыққа, мәдениетке ұмтылдырған. Қызылорда қаласында көптеген үйлер салған. 1908 жылы Алтын мен Табын руларының арасында үлкен жанжал туады. Осы жанжал Ақмешіттегі Алтын Мақанның 100 адамдық керуен сарайында шешімін табады. Ол 1928 жылы ірі байларды тәркілеу тізіміне ілініп, Семейге жер аударылады. Осын жүргенде қайтадан байып, түрмеге қамалып, сонда қайтыс болады. Бүгінде Алтын Мақанның салғызған үйлер тарихи және мәдени ескерткіш ретінде мемлекеттік қорғауға алынған. (Сыр елі Қызылорда облысы энциклопедия. Алматы: Атамұра, 2005, 354 б. )
Шұңғыр батырдың ХІХ ғасырдың 2-ші жартысында, ХХ ғасырдың 1-ші жартысында өмір сүрген аты-шулы ұрпағы шығады - ол Қожбан батыр, хан. Қожбан батыр Жұбанұлы Кеңес үкіметіне қарсы шығып, көтеріліс бастаған. Алдымен бұл көтерілісті 1878-1931 жылдар аралығында өмір сүрген Сәлтеке батырдың ұрпағы, молда Жұмағазы Бәйімбетұлы басқарады. Халық бұл кісіні хан сайлайды. 1930 жылы есіл ер Жұмағазы хан қолға түседі, 1931 жылдың 21 қарашасында атылады. (Сыр елі Қызылорда облысы энциклопедия. Алматы: Атамұра, 2005, 243 б. )
Сосын Қызылорда облысының Қармақшы, Жалағаш, Сырдария аудандарының тұрғындары ұйымдасып Қожбан батырды хан сайлайды. Көтерілісшілердің саңы 2000 адамға жетеді. Бірақ, өкінішке орай мұздай қаруланған кеңес әскері көтерілісшілерді қырып тастайды. Қожбан батыр қаза болады.Көтерілісшілердің көбісі Сәлтеке батырдың елінен шыққандықтан, бұл көтерілісті Алтын көтерілісі дейді. Сәлтеке батырдың Қасқұл аталығынан шыққан ағайындарының көбісі осы қырғында жойылады, кейін аштықта қырылады. Одан соң 1941-45 жылдары болған Ұлы Отан соғысында көпшілігі майданнан қайтпайды. Сондықтан Сәлтеке батырдың Қасқұл ағайындары қазіргі уақытта тым аз. 1991 жылы Сәлтеке батырдың ағайындары Қызылорда облысының, Жалағаш ауданында, Қайыршақты деген жерде бабаларына арнап үлкен ас берді. Бұл ұрпақтардың бабаларына жасаған тағзымы еді. Елім деп еңіреп өткен ардақты бабаларымыздың ұрпақтары ретінде, біз ұлтымыздың тарихын, мәдени құндылықтарын күндіз-түні тынбай жаза беруіміз керек. Кезінде француз оқымыстысы Вольтер: - «Тарихшыларды жазғандары үшін емес, жазбағандары үшін соттау керек» - деген екен. Сол сияқты қазіргі таңда қазақ елінің тарихын жастардың зердесіне құйып, оны тарих беттеріне жазу аса маңызды. Өйткені, жастар біздің келешегіміз, заманымыздың болашағы.


Бақытжан Ахметбек,
Қорқыт ата атындағы Қызылорда мемлекеттік
университеті жанындағы «Қорқыттану»
ғылыми-зерттеу институтының маманы.
Жұмыс тел: 27-81-69
Үй тел: 24-31-63
Ұялы тел: 8-777-058-76-35

Асқар
askar-63@mail.ru
23-01-12 10:46
мен шеркештен қойыс,одан дербіс(қаракемпір)оның әбілқойсарысы болам,құлсарыда,атырауда,қызылқоғада,ганюшкин жақта шеркештер көп,өзім құлсарыданмын
Ақмарал
kazah_adil@mail.ru
22-01-12 22:38
Мен жауғашты шеркешпін .Андағұл,Ақтайлақ,Бектемше;Біте,Досқазы,Тоқанқажы,Төлеубай,Бисенбай,Меңдіғали,Меңдіғалидан мен осы руластар автр. жіберіңдер
maratenok
marken_company
18-01-12 14:18
Ассалаумагалейкум. БАЙУЛЫ ШЕРКЕШпин , Караганды, курмет сендерге бауырлар

Аслан
n.asik@mail.ru
11-01-12 12:07
салам шеркештер мен шеркештин жакауы болам.Жакау шеркеш болса авторизация жибериндер
Ернар
ernar_727@MAIL.RU
08-01-12 15:30
Мен де шеркешпин.Шеркештин Кылышкескеннен
merei
merei_h_95@mail.ru
07-01-12 17:17
салем бауырлар жалпы Шеркеш урпактары мен атырау облысы ганюшкиноданмн.руым Шеркеш Шеркештин Жакауымын хаб


страницы:    2   1    в начало »   


Сіздің жауабыңыз
Есіміңіз:
Сіздің e-mail:
Мәтін:
Кескіндегі код:

Кодты жаңарту
 




© 2002—2017   | info@kazakh.ru   | Блог  | О проекте  | Реклама на сайте | Вакансии 
Группа Вконтакте Страница в Фейсбуке Микроблог в Твиттере Сообщество на Мейл.ру Канал пользователя kazakhru - YouTube