азах.ру
поиск по сайту и  азнету
rus / eng / kaz
‘орумы
Ќа русском €зыке
Қазақша сөйлесу


—ловарь-переводчик

¬ведите русское или казахское слово. ƒл€ ввода казахских символов нажмите цифры:
Ә2, I3, Ң 4, Ғ5, Ү8, Ұ 9, Қ0, Ө-, һ+


полна€ верси€










ќбщение

–еклама: Ќовый телеграм-канал дл€ деловых людей > “раблшутинг
ќбщение: —писок форумов
‘орум: Ўежipe
“ақырып: “абындар кайдасындар


јвторы Xабарлама
јси€,ƒ∆арылгасова.
Asiazharul@mail.ru
18-12-08 09:01
∆алпактил - табындарды издеймин

јвторы ∆ауап
ћарат
Damira - 6@mail.ru
11-08-17 21:17
ћенде табын-кара-койлы-еки-бас
Ќ.Қошаманұлы
nurlibai1958@yandex.kz
09-08-17 06:11
јҚџ–џ Қј«јҚ ∆≈–≤Ќ≈ ҰЋџ Қџ“ј…  ӨЎ≤ Ѕ≈“ ЅҰ–ƒџ
Қытай заводтары көш≥р≥л≥п, мың-мыңдап (миллиондап) қытай жұмысшылары Қазақстанға келе бастады. Қытай заводтарының көш≥р≥лу≥ тек қана халықтық референдум арқылы немесе өк≥летт≥ бил≥к парламент, жерг≥л≥кт≥ мәслихаттардың құптауымен ғана шеш≥лет≥н мәселе ед≥. Өк≥н≥шке орай б≥зде олай болмай тұр. Ћәппай депутаттар барлық деңгейде сайлаушыларының (халықтың) мүддес≥н сатып кетт≥.
≈нд≥ қарап отыруға болмайды. јйтарымыз, қытай жұмысшылары заңсыз келед≥. ћұны барлық өң≥рде қатаң қоғамдық қадағалауға алып, заңсыздықты әшкерелеп, заңнан тыс келген қытайлықтарды депортаци€лау керек. ∆ерг≥л≥кт≥ бил≥ктен ек≥ жақты \"кел≥с≥м-шарттың\" ашық болуын талап ет≥п, қажет болса бұған жерг≥л≥кт≥ құзырлы органдарды да тарту керек. Ѕарлық қытай кәс≥порындарын тексерсек заңсыздық шаш етектен жет≥п артылады. «аң а€сында оларды әшкерелеу қиын емес. Қытайлық заводтардың техникалық, экологи€лық сараптамадан өту құжаты тексер≥лс≥н. Ѕ≥з мұнымен бил≥кт≥ң қытаймен \"б≥р≥ккен сыбайластығын\" және ашамыз. Ѕил≥ктег≥ жемқорлармен ымдасқан қытайлықтар заңды пысқырмай, басынып барады. Ѕұл жерде олардың қолдаушылары, желеп-жебеуш≥лер≥ де қаз≥рг≥ қазақ бил≥г≥ болып тұр.
Қоғамның қозғаушы күш≥ - жерг≥л≥кт≥ мәслихат депутаттары, қоғам белсенд≥лер≥, қоғамдық ұйымдар, са€си парти€лар қарап отырмаңыздар. ≈ртең мемлекетт≥к қау≥пс≥зд≥г≥м≥зд≥, тәуелс≥зд≥г≥м≥зд≥ шайқалтатын да Қытай болады. ≈Ћ, ∆≈– қау≥пс≥зд≥г≥ өз≥м≥зд≥ң қолымызда. Әйтпесе, қытайдың жайылуына жол ашылады. ≈ртең бәр≥ кеш болады. ќяЌ Қј«јҚ!
08.08.2017.
Ќ.Қошаманұлы
nurlibai1958@yandex.kz
02-08-17 21:20
Қџ“ј… ƒ»ј—ѕќ–ј—џ Қџ“ј…ƒџҢ Ә— ≈–» ∆ӘЌ≈ Қј–∆џЋј…  Өћ≈√≤Ќ≈Ќ —Ү…≈Ќ≈ƒ≤.
Қытайлықтар бүг≥нде Қазақстанның 132-ш≥ этносы болып қалыптаса бастады десек те болады.  елес≥ санақта бұл жаңа энос қытай десе оған таңқалмаңыз. Ұлты қытай жиендер≥м≥з де дүниеге кел≥п жатыр. Ѕ≥р күндер≥ олар Қазақстан халықтары ассамбле€сы а€сында ѕарламенттен орын алады. ќған күманыңыз болмасын.  ез келген шет елд≥к мемелкет қазақ жер≥не ие болып отырған өз азаматтарының мүддес≥н қорғауға құқы барын тағы ескерей≥к. Қытай адам құқықтарының халықаралық норма талаптарына сай қорғалуына аса назар аударып отыратын ел. ќл жақта 150 миллионнан астам адам жұмыссыз екен. Қытай үк≥мет≥ қабылдаған ЂЅатысты игеруї бағдарламасында осы жұмыссыздар Қазақстан рыногын игеруге жұмылдырылмақшы. Ѕүг≥нде ∆ет≥су өң≥р≥не қытай жағынан келуш≥лерд≥ң ағыны толастар емес.
Үлкен жауапкерш≥л≥кпен айтамын, егер алдағы уақытта да осы айтылған жайларға шыныменен көң≥л аудармасақ бұл мәселелер болашақта Қазақстан мен Қытай арасында геоса€си жағынан да, этникалық жағынан да түрл≥ әлеуметт≥к түс≥нбест≥ктерд≥ туындатуы мүмк≥н. Қазақстанды т≥зерлет≥п болғасын Қытай та€удағы 15-20 жылда ≈уроодақ елдер≥не де ықпалын жүрг≥з≥п, оларды кез-келген мәселе төң≥рег≥нде мәм≥лелер жасауға мәжбүр ете бастайды. Қытайдың Ђқатал ойыны мен жұмсақ экспанци€сыї ≈уропаға Қазақстан мұнайына иел≥к ету арқылы ашылған қақпа арқылы жүзеге аспақ. “алай қанды қырғын, қып-қызыл соғыспен ала алмаған Қазақ жер≥н ек≥ арадағы осындай құйтұрқы тәс≥л≥мен қолдарына ≥л≥кт≥рген қытайлықтарды ол кезде күштеп те кет≥ре алмайсың!
Қытай диаспорасы к≥мге сүйенед≥? ќлардың иммигранттары әлемн≥ң қай түпк≥р≥нде болмасын қытайдың әскери және қаржылай көмег≥не арқа сүйенед≥. ≈ндеше, бүг≥нг≥ қал-ахуалымыз шығыстағы көрш≥м≥з Қытаймен байланысымызға баға беруд≥ талап етед≥. Қытайдың соңғы жылдардағы экономикалық жағынын тез өркендеу≥ мен оның әскери күш≥н≥ң өсу≥ ерте ме кеш пе аймақтағы мемлекеттерд≥ң өзара ықпалының ара-салмағын өзгерту≥ мүмк≥н. ”ақыт өте келе ек≥ ұлт өк≥л≥н≥ң арасындағы кер≥с туындап, ол ек≥ мемлекетт≥ң мәселес≥не дей≥н көтер≥л≥п, дауына айналса сонда к≥мн≥ң мүддес≥н≥ң үстем шығатынын өз≥ң≥з аңғара бер≥ң≥з. ќларға әскери тойтарыс берем≥н деп ойлаудың да қажет≥ жоқ. 02.08.2017.
Ќ.Қошаманұлы
nurlibai1958@yandex.kz
17-07-17 17:32
Қ– елш≥л≥г≥не, —≤ћ-не,
Қазақстандағы \"Қытай елш≥л≥г≥не\",
Қазақстан –еспубликасының Қытай ’алық –еспубликасындағы ≈лш≥л≥г≥н≥ң  онсулдық бөл≥м≥не, ЅјҚ құралдарына.
Қџ“ј…ƒјҒџ јƒјћ ҚҰҚџҚ“ј–џЌҢ ЅҰ«џЋ”Ќј ∆ќЋ Ѕ≈–ћ≈…≤ . Ќј«ј– ј”ƒј–ј…џҚ.
Қытайдың Ўынжаң өлкес≥ндег≥ қазақтардың жерг≥л≥кт≥ әк≥мш≥л≥ктен түрл≥ қысым көр≥п жатқаны соңғы кездер≥ халықаралық баспасөзде жи≥ айтыла бастады. ∆уырда өткен ƒүние жүз≥ қазақтарының құрылтайында германи€лық қазақ Өм≥рхан јлтын ѕрезидент Ќазарбаевқа Қытайдағы қазақтардың қиын жағдайға тап болғаны жайында айтқан болатын. ѕрезидент Ќазарбаев өз≥н≥ң бұл ≥стен хабарсыз екен≥н жетк≥з≥п, Қ– —≤ћ мен елш≥л≥к арқылы нақтылы жағдайды анықтап, ти≥ст≥ деңгейде көң≥л аударуға уәде берген ед≥. Өк≥н≥шке орай Қытай жағынанан ондағы қазақтарды қудалау, жазалау тиылмай тұр.
Қазақстандық ЅјҚ жазғандай: қытай ұлтшылдары жүз мыңдаған адамның қолын жиып, ұлттық автономи€лы бес регионның статусын жоюды сұрап, Ђкейб≥р автономи€лық өлкелердег≥ аз ұлттардың үлес салмағы сол жердег≥ қытайлардың санынан әлдеқайда аздығына қарамастан, оларға са€си және мәдени-әлеуметт≥к үлкен жең≥лд≥ктер қарастырылуы ұлы державаға айналуы ти≥с Қытайдың дамуына кедерг≥ болып отырї деп санайтын көр≥нед≥.
Құрметт≥ елш≥л≥к, консулдықтағы азаматтар! Құжатта Қытай бил≥г≥ тарапынан ондағы ұлт диаспораларына, соның ≥ш≥нде қазақтарға нег≥зс≥з қысым көрсет≥л≥п, түрл≥ жазалауға ұшырап, адам құқықтары а€ққа басылып жатқанын көрсет≥п, Ѕас јссамбле€ның 1948 жылғы 10 желтоқсандағы қабылданған \"јдам Құқықтарының ∆алпыға Ѕ≥рдей ƒеклараци€сы\" (2-бап, 5-бап, 18-бап, 28-бап), және 1996 жылдың 16 желтоқсандағы қабылданған \"Ёкономикалық, Әлеуметт≥к және ћәдени құқықтар туралы ’алықаралық ѕакт\" (≤≤-бөл≥м 2-бап, 1-2-3 тармақ, ≤≤≤-бөл≥м 12-бап, 27-бап) баптарының өрескел бұзылып жатқанын жари€ етем≥н.
Ѕарлық қоғамдық ұйымдарды, са€си парти€ларды, жекелеген азаматтарды, журналистер қауымын Қытайдағы адам құқықтарының бұзылып жатқанына бейжай қарамауы ти≥с.
Қ– елш≥л≥г≥, —≤ћ, Қазақстандағы \"Қытай елш≥л≥г≥\", Қазақстан –еспубликасының Қытай ’алық –еспубликасындағы ≈лш≥л≥г≥н≥ң  онсулдық бөл≥м≥, \"ЅҰҰ\" осыған Ќј«ј– ј”ƒј–јƒџ деп үм≥ттенем≥з.
Ќ.Қошаманұлы, Қ– ∆урналистер ќдағының мүшес≥.
87785976287
17.07.2017.
Ќ.Қошаманұлы
nurlibai1958@yandex.kz
03-07-17 18:08
Ѕј— ѕ–ќ ”–ќ– ∆јҚџѕ ј—јЌќ¬Қј,
Қ– Әƒ≤Ћ≈“ ћ»Ќ»—“–≤ ћј–ј“ Ѕ≈ ≈“ј≈¬Қј
Қазақстан –еспубликасының
Ѕас ѕрокуроры
∆.Қ. јсановқа
Қ– Әд≥лет министр≥
ћ.Ѕ. Ѕекетаевқа
Құрметт≥ ∆ақып Қажманұлы, ћарат Ѕақытжанұлы!
ѕрезидент Ќұрсұлтан Ќазарбаев Қ– ЂҚазақстан –еспубликасында тұратын шетелд≥ктерд≥ тег≥н емдеу туралыї заңға қол қойды.
јл, Қазақстан азаматтары медициналық көмек алу үш≥н медициналық сақтандыру төлем≥н төлеуге м≥ндеттелген, €ғни тег≥н емес.
Қ–  онституци€сының 10- бабының 3- тармағында Ђ–еспублика азаматының басқа мемлекетт≥ң азаматтығында болуы танылмайдыї деп көрсет≥лген.
јл, Қ–  онституци€сының 12-бабының 3-тармағында Ђ–еспубликаның азаматы өз≥н≥ң азаматтығына орай құқықтарға ие болып, м≥ндеттер атқарадыї, ал 4-тармағында Ђ онституци€да, заңдарда және халықаралық шарттарда өзгеше көзделмесе, шетелд≥ктер мен азаматтығы жоқ адамдар –еспубликада азаматтар үш≥н белг≥ленген құқықтар мен бостандықтарды пайдаланады, сондай-ақ м≥ндеттер атқарадыї,-деп жазылған.
Қ–  онституци€лық  еңес≥н≥ң 2003 жылғы 1 желтоқсандағы ЂҚазақстан –еспубликасы  онституци€сының 10 және 12-баптарын ресми түс≥нд≥ру туралыї N 12 қаулысында ЂҚазақстан –еспубликасы азаматтарының конституци€лық-құқықтық мәртебес≥, олардың заң алдында тең бола отырып,  онституци€мен белг≥ленген құқықтардың, бостандықтар мен м≥ндеттерд≥ң барлық кешен≥не ие болуын көздейд≥. Ўетелд≥ктер мен азаматтығы жоқ адамдар үш≥н өзге, шектеул≥ конституци€лық-құқықтық мәртебе көзделгенї деп түс≥нд≥ред≥.
—ондықтан, шетелд≥ктер Қазақстанда Қазақстан –еспубликасының азаматтарымен тең немесе артық құқыққа ие бола алмайды.
јл, ѕрезидент Ќұрсұлтан Ќазарбаев қол қойған Қ– ЂҚазақстан –еспубликасында тұратын шетелд≥ктерд≥ тег≥н емдеу туралыї заңы шетелд≥ктерд≥ Қазақстан –еспубликасының азаматтарынан жоғары қойып, артық құқық бер≥п отыр.
ƒемек, Қ– ЂҚазақстан –еспубликасында тұратын шетелд≥ктерд≥ тег≥н емдеу туралыї заңының қабылдануы Қ–  онституци€сына және Қ–  онституци€лық  еңес≥н≥ң 2003 жылғы 1 желтоқсандағы ЂҚазақстан –еспубликасы  онституци€сының 10 және 12-баптарын ресми түс≥нд≥ру туралыї N 12 қаулысына қайшы екен≥н б≥лд≥ред≥.
Қ–  онституци€сының 4-бабының 2-тармағы бойынша  онституци€ның ең жоғары заңды күш≥ бар және республиканың бүк≥л аумағында ол т≥келей қолданылады. —онымен б≥рге барлық заңдар  онституци€ға қайшы келмеу≥ керек.
Қ– ЂҚұқықтық акт≥лер туралыї заңының 5-бабының 1-тармағы бойынша Қазақстан –еспубликасы  онституци€лық  еңес≥н≥ң нормативт≥к қаулылары Қазақстан –еспубликасының  онституци€сына ғана нег≥зделед≥ және барлық өзге де нормативт≥к құқықтық акт≥лер оларға қайшы келе алмайды.
ћарат Ѕақытжанұлы, ЂҚазақстан –еспубликасы Әд≥лет министрл≥г≥ туралыї ережеге сәйкес Қ– Әд≥лет министрл≥г≥ заң жобаларына сараптама жүрг≥зед≥. ќсыған орай Қ– ЂҚазақстан –еспубликасында тұратын шетелд≥ктерд≥ тег≥н емдеу туралыї заң жобасына Қ– Әд≥лет министрл≥г≥н≥ң жасаған сараптамасының көш≥рмес≥н беру≥ң≥зд≥ сұраймын.
∆ақып Қажманұлы, Қазақстан –еспубликасының Ђѕрокуратура туралыї заңының 4-бабының 1-абзацының 3-тармақшасына сәйкес ѕрокуратура органдары Қазақстан –еспубликасының  онституци€сы мен заңдарына қайшы келетiн заңдарға және басқа да құқықтық актiлерге наразылық жасайды.
Қ– ЂҚазақстан –еспубликасында тұратын шетелд≥ктерд≥ тег≥н емдеу туралыї заңының Қ–  онституци€сына, Қазақстан –еспубликасы  онституци€лық  еңес≥н≥ң нормативт≥к қаулысына қайшы заң рет≥нде қарсылық б≥лд≥ру≥ң≥зд≥ сұраймын.
Құрметпен, Қ– ∆урналистер ќдағының мүшес≥, дәр≥гер
Ќ.Қошаманұлы. јқтөбе қ. тел: 87785976287. 01.07.2017.
Ќ.Қошаманұлы
nurlibai1958@yandex.kz
29-06-17 13:25
Құрметт≥ достар, кейде ЂЅ≥ртұтас б≥р қазақты, етпекп≥збе құрама, руға бөл≥нбей≥кї деп, б≥р јƒј…-дың төң≥рег≥нде дау туындап, шулап жатамыз. јйтарым, кез келген қазақ кездескенде Ђшырағым, бауырым қай туғансыңї деп сұрайтыны бар. ћұны қазақ Ђжөн сұрасуї дейд≥. –уыңды б≥лу, оны мақтана таратып беруд≥ң еш айыбы жоқ. ќл да үлкен ру тайпалық одаққа б≥р≥ккен ержүрек рулардың б≥р≥. Ђ∆ет≥ атасын б≥лген бала (жұрт) жет≥ жұрттың қамын жейд≥ї дейд≥ тағы қазақ. ∆ет≥ атаңды б≥лу Ц жет≥ шалдан тарап, өс≥п-өнген ұрпақты - ұрымға кеткен ұлдың, қырымға кеткен қыздың барған жер≥н, келген ел≥н б≥лу, оларды түгендеп отыру деген сөз. Әрб≥р рудың тарихы оның ерекшел≥ктер≥, батырлары - ол қазақтың төл тарихы. Өз руыңның тарихын өзгеге тарата тани б≥лсең ғана ҮЎ ∆Ү«√≈ Ѕ≤–≤  ≈Ќ б≥р≥ туған құдаңның, ек≥нш≥с≥ туған нағашыңның үш≥нш≥с≥ туған жиен≥ңн≥ң жұрты екен≥не, барлығы б≥р Қј«јҚ екен≥не көз≥ң жетед≥. Ѕұл б≥рл≥г≥м≥зд≥ң бект≥г≥н≥ң б≥рден-б≥р кеп≥л≥. Әр рудың жақсысы, тарихы - бар қазақтың мақтанышы, қазақтың өзге ұлттан ерекшел≥г≥. Өк≥н≥шт≥с≥ сол, халық сөз≥н≥ң, жазылған жайдың төрк≥н≥н танып, түс≥ну орнына көб≥м≥з мұны та€з пайыммен қабылдап, қырық пышақ айтысып, б≥р-б≥р≥м≥зге тасырақ м≥нез көрсет≥п жатаыз. ≈ндеше дауды доғарып, осының барлығын б≥р≥м≥з жөн сұрасып, ек≥нш≥м≥з жөн≥м≥зд≥ түс≥нд≥рген≥м≥з деп қабылдайық.
29.06.2017.
Ќ.Қошаманұлы
nurlibai1958@yandex.kz
28-06-17 10:06
ЅјяЌҒј ∆ј”јѕ - ЅјяЌ, мемлекетт≥к идеологи€ға қоғамның сен≥м≥ болса ғана ол қоғамның ғұмыры да ұзақ болады. јл б≥зде бәр≥ кер≥с≥нше, мемидеологи€: ЂЕжаңа қазақстандық патриотизм Ц б≥зд≥ң көпұлтты және көпконфесси€лы қоғамымыздың табысының нег≥з≥ болып табылады және мемлекет рет≥нде, қоғам рет≥нде, ұлт рет≥нде өм≥р сүру≥м≥зд≥ң айнымас шартыї деген үлкен сөздермен жүрг≥з≥луде. Ѕ≥зде Қытай идеологи€сын ≥ске асырушы ат төбел≥ндей Қазақ Ѕил≥г≥. Қытай ≥шк≥ және сыртқы мәселелерд≥ шешу барысында конфуциандық иде€ларды (нақтырақ айтсақ ұлттық иде€лары) мемлекетт≥к иде€ға Ќ≈√≤« ет≥п алған.  онфуцид≥ң "ұлттық иде€сына" сүйенген қытайдың көрш≥ мемлекеттерге демографи€лық, территори€лық басқыншылық мақсатының барын да ешк≥м жоққа шығара алмайды. Қазақ қоғамы мұны көр≥п те сез≥н≥п те отыр.  ешег≥ жер сату мәселес≥ (26 бап) қытай ықпалымен болғанына да ешк≥м күман келт≥рмейд≥. јл б≥зде бәр≥ кер≥с≥нше ұлттық иедологи€ жоқ. Қоғамдық п≥к≥р ескер≥лмейд≥, бил≥к пен халықтың арасы алшақтағалы қашан. —оның салдарынан Қазақстанда рухани құндылықтарымыздың әлс≥реп бара жатқанын мойындауымыз керек. Ѕүг≥нг≥ жағандану, түрл≥ идеологи€лық көзқарастар қақтығысы заманында қытайдың белг≥л≥ б≥р Ђжымысқы мақсаттыї көздеген ұлттық идеологи€сының (мұны мен үлкен жауапкерш≥л≥кпен айтамын) торына өз≥ң айтқандай: "топ ет≥п түспей" тұрғанда, ћөңке бабамыздың, халқымыздың ғасырлар бойғы дәстүр≥не нег≥зделген ұстанымын мемлекетт≥к идеологи€ның тем≥рқазығы ет≥п, қарсы қо€ алмасақ жұтылып кетер≥м≥з анық.
2017. июнь айы.
Ќ.Қошаманұлы
nurlibai1958@yandex.kz
28-06-17 09:01
ѕарламент ћәж≥л≥с≥н≥ң аграрлық комитет≥нде Қ– ∆ер кодекс≥не өзгер≥стер мен толықтырулар енг≥зу жөн≥ндег≥ жұмысшы тобының отырысына қатысушы ћақсат, јйдын, ”әлихан, Қайырлыға және тағы басқаларына!

јзаматтар! 26-бапты өтк≥зе алмаған бил≥к қытайға жер сатудың құйтырқы амалына баруда. ≈нд≥ олар жер сатуды қазақ-қытай б≥р≥ккен кәс≥порындарын құру арқылы ≥ске асырмақшы. Әрине б≥р≥ккен кәс≥порындарға жер бөл≥нед≥ және онда қытайдың да "жерге менш≥к үлес≥" заңдастырылуы әбден мүмк≥н. ∆әне бұл құйтұрқылық "кел≥с≥м-шартта", пакетт≥к үлес≥нде көрсет≥лед≥ .
јйтарым, қытайлықтардың пакет≥нде белг≥л≥ б≥р пайызы болса да, жерге менш≥к үлес≥ болмауы керек. —ебеб≥ жер шетелд≥ктерге сатылуға да, жалға бер≥луге болмайды. Өйткен≥ «аң солай дейд≥.  ешег≥ халық наразылығында да басты талап осы болды. ∆ерге басымдық пакет≥ (100%) тек қана Қазақстан жағында қалуға ти≥с. ќсы жағына баса назар аудару керек ћақсат, јйдын, ”әлихан, Қайырлы!
2017 жыл июнь айы.
Ќ.Қошаманұлы
nurlibai1958@yandex.kz
26-06-17 14:42
25 ∆џЋƒј ∆≈“ ≈Ќ ∆≈“≤—“≤√≤ћ≤« -Қј–џ«Ғј Ѕј“”џћџ« ЅќЋƒџ
25 жылда жеткен жет≥ст≥г≥м≥з де, жеткен би≥г≥м≥з де сыртқы Қј–џ«џћџ«ƒџҢ еселеп өсу≥ болды. 25 жылда экономикамызға келген к≥р≥ст≥ - шетелге берер шығынымыз (қарызымыз) он орайды. "—оны шешуд≥ң, тығырықтан шығудың б≥рден - б≥р жолы" деп, бил≥к қазақтың жер асты, жер үст≥ бар байлығын өзгеге үлест≥руге к≥р≥ст≥. Ѕұлай жалғаса берсе б≥р кезде жерд≥ де кеп≥лге салуы әбден мүмк≥н. Қытай бүг≥нде Қазақстанның банктер≥н де сатып ала бастады. Ѕанктерд≥ иеленсе онда кеп≥лд≥кте жатқан түрл≥ нысандар мен шаруа қожалықтарының миллиондаған га жерлер≥ де қытайдың менш≥г≥не өтед≥. —оңғы кездег≥ Қытайдың қазақ банктер≥н≥ң акци€ларын сатып алуға ұмтылудағы жымысқы мақсаты онда кеп≥лд≥кте жатқан қазақ жерлер≥не қол жетк≥зу екен≥н де түс≥нет≥н, сез≥нет≥н уақыт келд≥.
26.06.2017.
Ќ.Қошаманұлы
nurlibai1958@yandex.kz
24-06-17 06:11

∆ер кодекс≥не қатысты құрылған
јқтөбел≥к үшжақты комисси€ ұсынысы.
∆ер жыры бүг≥нде үлкен ЂҚј«јҚ ћӘ—≈Ћ≈—≤Ќ≈ї айналды.  өрш≥н≥ сыйлау керек шығар, б≥рақ мырзалық танытып, қазақ байлығы мен жер≥н үлест≥ру есеб≥нен емес. Ѕил≥кт≥ң қытайға жерд≥ жалға саудалауы ғасырлардан бер≥ тәуелс≥зд≥кт≥ аңсаған қазақтың арман-мұратын сату деп қабылдаймыз. ∆ерд≥ жалға алу, аспан асты ел≥ үш≥н қытайлықтарды қазақ жер≥не қаптатудың қолайлы алғы шарттарының б≥р≥. ќтан мүддес≥н оңды Ц солды үлест≥р≥п жатырған өз бил≥г≥м≥з бен Қытай аждаһасының Ђыстық дем≥ненї қалай аман қаламыз? деген сұрақ тұр әр қазақтың алдында.
Ђјбайлаңыздар!ї, ЂҚара қытай қаптаса, мойныңа түскен қыл бұрауї - деген бабалар ескерту≥н жалау ете отырып, Ѕ≥з, ақтөбел≥к "үшжақты" комисси€ мүшелер≥ "жер шетелд≥ктерге сатылмасын, жалға бер≥лмес≥н тек қана қазақстандықтарға жалға беруге болады" деп басым дауыспен өз Ұ—џЌџ—“ј–џЌ мемлекетт≥к комисси€ға жөнелтт≥. јталмыш ѕарламент деңгей≥нде жари€ ет≥л≥п, өк≥летт≥ органнмен қабылданады деп үм≥ттенем≥з. ∆ер≥м≥з бүт≥н, ел≥м≥з аман болсын десек, Ђ∆ер сату «аңынаї және жалға беру төң≥рег≥нде  онституци€ баптарына қайтара өзгер≥с енг≥зуд≥, осы мәселелер төң≥рег≥нде қоғамдық п≥к≥рд≥ б≥здерд≥ қолдауға шақырамыз.
Ќұрлыбай Қошаманұлы
24 июнь 2016 г. Ј
Ќ.Қошаманұлы
nurlibai1958@yandex.kz
11-06-17 18:14
Қџ“ј… және —ј…Ћј”
Әубаста мұнайымызды ғана игерем≥з деп жиырма жылға келген Қытай, бүг≥нде Қазақстандағы өз мерз≥м≥н 50-60 жылға және ұзартып алғаны белг≥л≥. ЅјҚ ақпаратта қытайлықтар Қазақстан мұнайында әл≥ де болса қалуды, мерз≥м≥н ұзартуды тағы сұрап жатқан көр≥нед≥. Ќеге? ћен≥ңше, енд≥ олар Ђкелес≥ кезектеї - деп өз ықпалын мұнайдан Ђбасқа мүл≥ктер≥м≥зд≥ї (тұрғын үй, әлеуметт≥к кешендер, өнд≥р≥с орындары-зауттар мен кәс≥порындар т.б) түпк≥л≥кт≥ иелену, кәс≥пкерл≥кт≥ң мұнайдан басқа да бағыттарын кеңейту үш≥н Қазақстанда ұзағынан қалу жолында ≥ргес≥н бекемдей түсуге к≥р≥ст≥.
ћен≥ң көң≥л≥м алаңдаулы. Қазақстанда сайлау процестер≥н≥ң қалай өтет≥н≥ б≥зге жақсы таныс. ∆азылған заңдардан жазылмаған заңдардың би≥к тұрғаны тағы бар. —а€си науқандық шаралар кез≥нде үлкен қаржылық топтардың кейб≥р са€си ағымдар мен үк≥метт≥к емес қоғамдық ұйымдардың мүддес≥ тұрғысынан б≥р≥г≥п қимылдайтыны әлемд≥к тәж≥рибеде бар. ƒемократи€сы үлг≥ боларлық ≈вропа, кешег≥ јҚЎ та өткен соңғы сайлау да бұған дәлел.
≈ндеше, ертең үлкен са€си науқан - сайлау кез≥нде олар абсолютт≥ әлеуметт≥к субъект рет≥нде жасырын жатқан өм≥р сүру≥не қажетт≥ талаптарды шығарып жүрмей ме? Ѕолашақта Қытай ел≥м≥здег≥ сайлау кез≥нде туындаған кейб≥р нақты жайлар төң≥рег≥нде қоғамдық п≥к≥р тудырып, белг≥л≥ б≥р депутаттық фракци€ларды қолдау арқылы белг≥л≥ б≥р кандидаттың, топтардың, ≥р≥ компани€лардың мүддес≥н көздейт≥н үлкен ықпалды қаржылық әлеуметт≥к топқа айналып жүрмес≥не к≥м кеп≥лд≥к беред≥?
11.06.2017.
.
≈сет
7eset@mail.ru
23-04-17 03:00
јссалаума алейкум јғайындар,Ѕауырлар! ƒәу≥т јтаға арнап Қоңырат ауданы, Үст≥рт ауылында бер≥лет≥н Құран-хатым садақаның уақыты өзгерт≥лд≥. 06 май 2017 ж. қонақасы, 07 май 2017ж. сағат 11.00де јсы.
Ќ.Қошаманұлы
nurlibai1958@yandex.kz
22-02-17 16:59
Қазақ тарихы сұрауы жоқтай, әрк≥мге үлест≥ре берет≥н ки≥з туырлық емес.
‘Ѕ парақшасында елбасымыз: ЂЅ≥з, Ђћәңг≥л≥к елї болуды мақсат еткен халықпыз. Ѕ≥з артқа қарайламай, жарқын болашаққа қарай қадам жасауымыз қажет.  ей адамдар тарихты еске алып, “омирис пен Ўыңғыс хан қазақ болған дейд≥. Ѕасқа айтатын ешнәрсе жоқ па? ≈лд≥ң болашағын жасап, келер ұрпаққа дұрыс тәрбие беру қажет. јл б≥з ұдайы артқа қарайлаймыз. јлға қарайтын уақыт жетт≥, Ұлыбритани€ да ұлы тарихқа ие. Ѕ≥рақ б≥з мұражайда өм≥р сүре алмаймыз. —ондықтан компьютерге отыру керекї депт≥.
∆ел≥де қолдаушылары да табылып, Ўыңғысқанды қазақ қылғаннан көр≥, түрк≥лерге жатқызғанымыз дұрыс болар жеп жатыр. јйтарым мынау: Өткен тарихты сызып тастап, Ўыңғысханның, “омиристың түп тұқи€ны қазақ екен≥н ешк≥м ұмыттыра алмайды. ќлардың ќрдасы, айналасы, туыстары, "әкес≥ мен анасы" қазақтың "төл рулары" болса, неге б≥з оны қазақ демеу≥м≥з керек. Қазақтың өз≥ сол ру-тайпалық одақтан құралғанын к≥м жоққа шығарады? “үрк≥лерд≥ң қалың ортасынан шығып, ру-тайпалық ерекшел≥г≥ жоқ, б≥лмейт≥н, түрк≥лерд≥ң т≥л≥, д≥л≥н≥ң ықпалына түс≥п, ассимил€циға ұшырып, мемлекет құрып отырған қазаққа туыс "түрк≥ ұлттары" да бүг≥нде жетерл≥к. “үр≥ктерд≥ң өздер≥ руларын б≥лмейд≥, болса неге ұмытады? “≥пт≥, Ўыңғысханға таласып жүрген қаз≥рг≥ "татарлардың, халхалардың" өздер≥ кез≥нде түрк≥ импери€сының құрамында, Ўыңғысханның қоластында болған. Ѕ≥рақ, олар да қаз≥рг≥ уақыттағы тек қазаққа ғана тән ата-баба рулары дегеннен жұрдай. ≈ндеше, б≥з неге олардың тарихына Ўыңғысханды жазып беру≥м≥з керек? ћақтап жүрген жаңа тарихымыз да ертең сол мұражайға барады.
Қазақ халқы тек қана өткен өм≥р тарихымен рухани бай. Қ.ћырзалиев айтқандай: "мен≥ң ғана тарихым жұп-жұқа" - деп, күн≥ кешеге шей≥н "аспаннан салбырап" түскен халық болып келген≥м≥з де жасырын емес. ≈ндеше қаншама жерден "мәңг≥л≥к ел" болсақ та, жаңа тарих жасасақ та тарихшыларымыз мұндай "әңг≥меге" сыни көзбен қарауы ти≥с. Ѕ≥з осындай жалпақшешейл≥г≥м≥збен, тарихымыздың талай жақсыларынан айырылғанбыз.... ќған дәлел жетерл≥к. Қазақ тарихы, сұрауы жоқтай, қиып алып, ту-талақай қылып әрк≥мге үлест≥ре берет≥н ки≥з туырлық емес.
Ќ.Қошаманұлы
nurlibai1958@yandex.kz
12-02-17 09:42
»≤Ќ ҚјЌƒџ–јћџ« ƒ≈ѕ ∆Ү–≤ѕ, Ў»≤Ќ ЎџҒј–џѕ јЋћј…џҚ, јҒј…џЌƒј–!!!
Ўетелд≥ктер мүл≥кт≥, жерд≥ бекерге алмайды. Әубаста Қазақстан мұнайын игерем≥з деп жиырма жылға келген Қытай, бүг≥нде Қазақстандағы өз мерз≥м≥н 50-60 жылға және ұзартып алғаны белг≥л≥. ≈нд≥ олар Ђкелес≥ кезектеї - деп өз ықпалын мұнайдан Ђбасқа мүл≥ктер≥м≥зд≥ї (тұрғын үй, әлеуметт≥к кешендер, өнд≥р≥с орындары-зауттар мен кәс≥порындар т.б) түпк≥л≥кт≥ иелену, кәс≥пкерл≥кт≥ң мұнайдан басқа да бағыттарын кеңейту үш≥н Қазақстанда ұзағынан қалу жолында ≥ргес≥н бекемдей түсуге к≥р≥ст≥. Қытайдың мақсаты белг≥л≥, алдағы жылда талай бил≥к ауысып, заңдарға өзгер≥с ен≥п (б≥зд≥ң заңдардың үнем≥ б≥р қайнауы ≥ш≥нде, қашанда шик≥ болатыны белг≥л≥), өздер≥не қолайлы жағдай туғанда Ђ∆јЋҒј јЋҒјЌ ∆≈–≤Ќ, Ѕј—Қј ƒј ћҮЋ≤ “≈–≤Ќї айырылмастай ет≥п заңдастырып, өз менеш≥ктер≥не €ки б≥ржола иелен≥п алу. Қытайлықтарға, басқа да шет-елд≥ктерге көрсет≥лген бұл ЂҚјћҚќ–ЋџҚї уақыты келгенде олардың қоғамдағы белсенд≥л≥г≥н көтеред≥. ћұның соңы дәл≥рек айтқанда өздер≥н≥ң дербес әлеуметт≥к субъект рет≥нде жер мәселес≥нде, менш≥к бөл≥с≥нде бара-бара басқа да жасырын жатқан өм≥р сүру≥не қажетт≥ талаптарды шығаруына әкелед≥.
Қарыз алған жақтың қарызды беруш≥н≥ң алдында қашан да к≥р≥птар болып қалатыны қалыпты жағдай. ≈к≥ дүниен≥ң тайталасы туындай қалса, б≥р күндер≥ менш≥к, мүл≥к, жер мәселес≥ Ђћј…ƒјЌ ƒјЋј—џї болып шыға келу≥ де ғажап емес. Қытайдың б≥зд≥ қоғаша жапыратын са€си-экономикалық, ЂӘ— ≈–»  ҮЎ≤Ќ≤Ңї барына ешк≥м дау айта алмас. ћүл≥к, менш≥к, жер мәселес≥н≥ң тек қана әлеуметт≥к-экономикалық емес, одан да күрдел≥ Ц қоғамымыздың тыныштығы мен тұрақтылығын сақтауға т≥келей байланысы бар екенд≥г≥н, оны қайта-қайта ушықтырып, қарапайым халықты ашындыра беруге болмайтынын ескеруге ти≥сп≥з.
∆алпы қытайлықтармен басқа да шете-елд≥ктермен ек≥ арадағы болып жатырған ЂћҮЋ≤  —ј”ƒј—џї аса сақтықты, һәм сауаттылықты талап етет≥н≥н бабаларымыз да ескерткен ед≥. ≈ндеше шет-ел инвесторларының жымысқы ≥с-әрекет≥ Үк≥метт≥ң, өк≥летт≥ бил≥к ѕарламентт≥ң, жерг≥л≥кт≥ мәслихаттардың, бейресми ұйымдар мен са€си парти€лардың, қоғамның қатаң бақылауына алынуы ти≥с мәселе. ≈ндеше, ел≥м≥зд≥ң ≥шк≥-сыртқы са€сатының, тұрақтылықтың и≥н қандырамыз деп ши≥н шығарып алмайық јғайын!!!
12.02.2017.
Ќ.Қошаманұлы
nurlibai1958@yandex.kz
12-02-17 09:40
Қ– ѕј–Ћјћ≈Ќ“≤ ƒ≈ѕ”“ј““ј–џ Ќј«ј–џЌј
(’алқымыз айтақырда қалғалы тұр)
Құрметт≥ Қ– ѕарламент депутаттары Ц мүл≥кт≥ жеке менш≥кке өтк≥зу төң≥рег≥нде тиылмай тұрған мына жайларға көң≥л аударады деп үм≥ттенем≥н. ∆асыратыны жоқ соңғы жылдары аймақтарда жерг≥л≥кт≥ әк≥мш≥л≥ктер заңсыз кел≥с≥м-шарттар жасау арқылы өздер≥н≥ң менш≥г≥нде болып келген жүздеген шаруа қожалықтарының жер≥н саудаға салып ж≥берд≥. ћыңдаған, миллиондаған гектар жер бүг≥нде түрл≥ олигархтар мен латифундистерд≥ң, т≥пт≥ шетелд≥ктерд≥ң менш≥г≥не өт≥п жатырғаны да шындық. 26 жылдың ≥ш≥нде  онститтуци€ға 15-тен астам өзгер≥стер енг≥зу жолымен талай Ђмүл≥ктерд≥ңї ≥р≥ аграрлық компани€лар мен қаржы топтарының сатып алуына Ђалғы шарттарї жасалынды. Өк≥н≥шт≥с≥, осы уақытқа шей≥н јта «аңға өзгер≥стер енг≥зу мен жерд≥, басқа да мүл≥ктерд≥ жеке менш≥кке өтк≥зу реформасы б≥рде-б≥р референдумсыз халықтын сыртынан жүрг≥з≥л≥п келд≥.
јйтарым, мемлекет тарапынан жоспарланып жатқан 26 - бапқа қатысты Ђсоңғы өзгер≥стер мен толықтыруларї бұған дей≥н де жекешеленд≥руге байланысты ж≥бер≥лген қател≥ктерд≥ қайталауы, халықтың са€си, әлеуметт≥к, экономикалық өм≥р≥н одан сайын тұралатуы мүмк≥н. ≈гер 26-бапты өзгерту күш≥не енет≥н болса, бұл қадам онысыз да өз≥мен-өз≥ қалған ауыл халқының Ђжоғары бил≥кке ықпал етет≥нї, шалқайғанда т≥ренет≥н қолындағы соңғы Ђ—“–ј“≈√»яЋџҚ “≈“≤√≤ї жер≥нен де айырып (қолындағы қаруы десек те болады), жай малын бағып күн≥н көр≥п отырған жекелеген отбасыларын бүг≥нг≥ қонысынан да ер≥кс≥з көшуге, ауыл халқын үлкен демографи€лық қозғалыстарға мәжбүр етед≥. ћүлк≥нен, жер≥нен, бәр≥нен айырылған халық Ђј…“јҚџ–ƒјї қалды деген сөз. Ѕұған қаз≥рд≥ң өз≥нде жұмыссыз қалып, жер≥ тарылып, қожалығын кеңейт≥п мал бағу мүмк≥нш≥л≥г≥нен айырылған ауылдағы көптеген Ђшаруа қожалықтарыї тарап, олардың даладан қалаға, қаладан басқа облыстарға көш≥п жатырғаны дәлел болады. Ѕұл процесс (ақтабан шұбырынды) әл≥ жүр≥п жатыр.
Қоғам қайраткерлер≥, заңгерлер, халықтың басым бөл≥г≥ ЂҚазақстан –еспубликасының  онституци€сындағы 26 - бапқа өзгертулер мен толықтыруларды енг≥зу туралыї «аң жобасының асығыстық екен≥н, ертең оны б≥реулер түрл≥ше айналдырып, пайдаланып кету≥ мүмк≥н екен≥н ескертуде. Ѕұл да —≤«ƒ≈–ƒ≤ ойлантуы ти≥с өк≥летт≥ бил≥к депутаттар. Әрқайсымыз тарих алдындағы жауапкерш≥л≥г≥м≥зд≥ сез≥ну≥м≥з керек. Ѕ≥з, сайлаушылар - мұндай экономикалық, са€си реформаны бастамас бұрын менш≥к бөл≥с≥нде төмендег≥ шараларды ≥ске асыруымыз қажет дейм≥з.
Ѕ≥р≥нш≥ден Ц јтқарушы бил≥к пен өк≥летт≥ бил≥к ѕарламент пен мәслихаттардың құзыры әд≥л сайлау жолымен терезес≥ тең сөйлесер, шынайы көп парти€лы күйге келт≥р≥лмей≥нше;
≈к≥нш≥ден Ц ∆аңа сайлау заңы қабылданбайынша;
Үш≥нш≥ден Ц Ђ∆ерг≥л≥кт≥ өз≥н-өз≥ басқару заңыї қайта қаралып, толыққанды жаңа нұсқасы қабылданып, халық әк≥мдерд≥ өздер≥ сайламайынша;
“өрт≥нш≥ден Ц Үк≥мет, ѕарламент, —от бил≥г≥ құзырет≥н айқындап, оларды қадағалайтын Ђ онституци€лық —отї бил≥г≥ қалпына келт≥р≥лмей≥нше;
Ѕес≥нш≥ден Ц заңды жүзеге асыратын, қоғамдық қатынастарды реттейт≥н механизмдерд≥ қалпына келт≥рмей≥нше - қандайма өзгер≥стер атаулыны тоқтата тұрғанымыз дұрыс болады.
ѕарламент депутаттары парасатты кел≥с≥мге жетк≥зет≥н, халық мүддес≥нен шығатын жоғарыдағы шараларды жүзеге асырады,  онституци€дағы 26-баптың бұрынғы нұсқасының өзгер≥сс≥з қалдырылуына ықпал етед≥ деп үм≥ттенем≥з.
ƒани€р
05-02-17 13:04
Ќұрлыбай аға јлла “ағала —≥зге разы болсын!
Ќ.Қошаманұлы
nurlibai1958@yandex.kz
30-01-17 16:43
Ќоғайты жұрты неге алаң?
"“үрк≥стан" газет≥н≥ң авторлары 20 янв, 2017 / 211 рет оқылды 0

∆ақында —енат ≈лбасы Ќұрсұлтан Ќазарбаевтың 2016 жылғы 18 тамыздағы ∆арлығын орындау үш≥н ∆ер заңнамасына ұсынылған өзгер≥стер мен толықтыруларды мақұлдады.

ЂҚазақстан –еспубликасының ∆ер кодекс≥не өзгер≥стер мен толықтырулар енг≥зу туралыї 2015 жылғы 2 қарашадағы Қазақстан –еспубликасы «аңының нормаларына жари€ланған мораторий мерз≥м≥ 2021 жылғы 31 желтоқсанға дей≥н ұзартылғаны белг≥л≥. Қаз≥рг≥ таңда Үк≥мет тарапынан ауыл шаруашылығы жерлер≥н≥ң сапалы жағдайы, олардың пайдаланылуы, менш≥к иелер≥ мен жер пайдаланушылар туралы мәл≥меттер базасын құруға бағытталған ревизи€ және топырақтық, геоботаникалық зерттеу, оның кадастрлық құнын анықтауды қамтитын жұмыстар жүрг≥зу жоспарлануда. —ондай-ақ, заң жобасы мемлекет менш≥г≥ндег≥ ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерд≥ беруге байланысты мәселелерд≥ заңнамалық тұрғыда реттеуд≥ қолға алды. јйта кетей≥к, мораторий нормалары ауыл шаруашылығы мақсатына бер≥лген жерлерд≥ң барлығына да қатысты. яғни, ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлер заңда көрсет≥лгендей полигондарға бер≥лмеу≥ ти≥ст≥г≥ де қаралған.
∆ерг≥л≥кт≥ өз≥н-өз≥ басқару органдары арқылы халыққа жерг≥л≥кт≥ маңызы бар мәселелерд≥ жауапкерш≥л≥кпен шешуге мүмк≥нд≥к туып отыр. «аңда жерг≥л≥кт≥ халық ти≥ст≥ әк≥мш≥л≥к-бөл≥н≥ст≥ң аумағында табыс көз≥ болып табылатын жерд≥ң менш≥к иес≥ болып табылатыны, демек тұрғындар өз ауылында, кент≥нде жоспарланып жатқан кез келген ≥ске араласуы ти≥с. «аңда халық экологи€лық, демографи€лық және өзге де зардаптарға апаруы әбден мүмк≥н, аумақ халқының мүддес≥не қайшы келет≥н кез келген кешен құрылысын жүрг≥зу, оның табиғи ресурстарын, табиғатын бүлд≥ру тек қана халықтың кел≥с≥м≥мен ғана шеш≥лет≥нд≥г≥ көрсет≥лген.
—өйте тұра, қаз≥рг≥ кезде ЂЁко ќйл “рейдї ∆Ў—-≥ Ќоғайты ауылынан 19 шақырым жердег≥ Ђжер асты су қоймасыныңї территори€сынан мұнай қалдықтарын өңдеп және залалсыздандыратын полигон құрылысын жоспарлауда. ѕолигонның жалпы ауданы Ц 5 гектар, жобаланып жатқан жер тел≥м≥≠н≠≥ң жалпы ауданы Ц 3 гектар, бұрғылау қалдықтары фракци€ларының сұйық ерт≥нд≥лер≥н қабылдауға арналған карта аумағы Ц 1600 шаршы метр. —ұйық мұнай қалдықтарын қабылдауға арналған карта ауданы Ц 400 шаршы метр. Әрқайсысының сыйымдылығы Ц 4400 текше метр. ќлар халықтың қарсылығына қарамастан осындай полигон құрылысын ≥ске асырмақшы. јл бұл территори€ астында алып тұщы су қоймасы орналасқан.
—у қоймасы ЂЌоғайты Ц ∆амансор ауыз су тасымалдау өнд≥р≥ст≥к мекемес≥неї қарайды. Ќоғайты Ц ∆амансор ауыз су тасымалдау өнд≥р≥ст≥к мекемес≥ 1973 жылы ≥ске қосылып, осы кезеңге дей≥н жұмыс жасап келед≥. ћекеме Ѕатыс Қазақстан тем≥р жолының ¬ќƒ„-4 бөл≥мшес≥ рет≥нде Ќоғайты территори€сының ЂҚырдасынї маңындағы ұңғымадан жер асты тұщы суын пайдаланып келед≥. 1994 жылғы мәл≥мет бойынша су жел≥с≥н≥ң ұзындығы 168 км. Ѕүг≥нг≥ таңда мекеме тәул≥г≥не 6 скважина 2000-3000 текше метр суды Ќоғайтыдан көрш≥ јтырау облысының —ағыз, ћұқыр, ∆антерек, ∆амансор елд≥-мекендер≥не және сол өң≥рде орналасқан басқа да жеке шаруашылықтарға, сондай-ақ, Ќќƒ-4; 265; 279; 333; 377 бекеттер≥ндег≥ халыққа жетк≥з≥п отыр. Қаз≥рг≥ кезде бұл су тасымалдау кешен≥ ауылдың инфрақұрылымдарының б≥р≥ рет≥нде оның әлеуметт≥к өм≥р≥не пайдасын тиг≥з≥п, 10 адамды жұмыспен қамтамасыз ет≥п отырған өнд≥р≥ст≥к мекемеге айналып отыр.
1970 жылдардан бер≥ Ќоғайты ауылында тұратын зейнеткер «әлжан —үйеуов те экологтардың сөз≥не сенбейд≥.
Ц ћұнайдың қалдықтарын өңдейт≥н полигон салынбақ. ќған мен үз≥лд≥-кес≥лд≥ қарсымын. Өйткен≥ жобалаушылардың айтуынша, жерд≥ң бет≥не полиэтилен төселед≥. Ѕ≥раз уақыт жерде жатқан мұнай қалдықтары кей≥н аспанға өзд≥г≥мен ұшып кетед≥ екен. ѕолиэтиленн≥ң орнына тем≥р неге төселмейд≥? Ц дейд≥ ол.
40 жыл бойы су бөгет≥нде жұмыс ≥стеген «әлжан —үйеуовт≥ң айтуынша, Ќоғайтының астында тұщы судың ≥р≥ қоры бар.
Ц ќйыл ойпаты 80-90 шақырым аумақты алады. яғни, осы жерд≥ң барлығы ≥р≥ су қоймасы деген сөз. јл қаз≥р Ќоғайты ауылынан 19 шақырым жерге полигон салынса, ұңғыма су қоймасынан 7-8 шақырым қашықтықта жатса да, ол тоғанға кер≥ ықпал етед≥. —удың құрамын бұзады. Ѕұл бүк≥л халыққа жасалып отырған қастандық деп ойлаймын, Ц дейд≥ ақсақал.
—у бөгет≥н≥ң бригадир≥ Қалжан Ѕекболат та полигон салуға наразы. ќның айтуынша, қаз≥р су таза. јлайда полигон салынса, тұщы судың ластануы әбден мүмк≥н.
Ц Ѕұл нысан 1975 жылдан бер≥ су айдап тұр. 10 мың халқы бар јтырау облысының —ағыз ауылын сумен қамтамасыз етед≥. “ұщы суды ћұқыр ауылының тұрғындары да ≥ш≥п отыр. Ѕөгеттен Ќоғайты ауылының тұрғындары да су алады. —удың тазалығын жұрттың бәр≥ мақтайды. ѕолигон салуға үз≥лд≥-кес≥лд≥ қарсымын. Өйткен≥ жерд≥ң астынан су алып отырмыз. Ћас қалдықтарды жерге төккес≥н, ол суға барып с≥ңед≥, Ц дейд≥ маман.
Ќоғайты ауылының тұрғыны әр≥ кәс≥пкер≥ јйқан Ѕорашев та полигонның құрылысына қарсы.
Ц јуыл тұрғындарының атынан бұған қарсылық б≥лд≥рем≥з. —ебеб≥ бұл жерде мал жайылады. ∆ер астынан шығып жатқан су јтырау облысына дей≥н таралады. Қаз≥р малдан басқа қолымызда ештеңе жоқ. ћал бағумен күн көр≥п отырмыз. ѕолигонға қатысты жиынға мен≥ ешк≥м шақырған жоқ. ѕолигон салып, айналамызды улай бере ме? јқша жинайтын жиналыс болса, б≥здерд≥ шақырады. јл осындай маңызды жиналыс туралы хабарламайды, Ц дейд≥ жерг≥л≥кт≥ бил≥к өк≥лдер≥не наразы кәс≥пкер.
ѕолигон құрылысына қарсылық б≥лд≥р≥п Ќоғайты, ≈бейт≥, јйрық, Қопа ауылдары халқы қол жинады. Ѕұл жерлер өң≥р халқының мал жайылымы, тұтынып отырған Ђауыз суї көз≥. Өз жер≥нде жүр≥п, б≥реуд≥ң отына жылынғандай күй кеш≥п, құзырлы органдарға ықпал етердей сөз≥нде де, ≥с≥нде де пәрмен≥н≥ң жоқтығы ауыл халқын ашындыруда.
Ђѕолигон жобаланған жер асты көз≥нен суын ≥ш≥п отырмыз, бұл жерге б≥зд≥ң малымыз жайылады. јл мал ауырып қалса немесе уланып өлсе, оған к≥м жауап беред≥? ∆ерд≥ бүлд≥р≥п кеткендер халықты ойламайды, қалтасын ойлайды. ∆ер≥м≥зд≥ ластамақшы ЂЁко ќйл “рейдї ∆Ў—-≥ неге жауапкерш≥л≥кке тартылмайды?ї, Ц дейд≥ жерг≥л≥кт≥ тұрғындар. Ѕ≥зд≥ңше, басым халық қолдамаса бұл жоба тоқтауы ти≥с, себеб≥ заң солай дейд≥.  өпш≥л≥к полигон құрылысының жүрг≥з≥лмейт≥н≥не сен≥п, құзырлы органдарға үм≥т артады.


Ќ.Қошаманұлы,

дәр≥гер,ЂЌевада-—емейї

қозғалысының мүшес≥

јқтөбе облысы.
Ќ.Қошаманұлы
nurlibai1958@yandex.kz
16-01-17 15:54
’јЅј–ЋјЌƒџ–”

Құрметт≥ ауыл және аудан азаматтары, кәс≥пкерлер! бүг≥нде кез≥нде јқтөбе облысы, Ѕайғанин ауданының үлкен шаруашылығының б≥р≥ болған Ђ—ағыз совхозынаї (Ќоғайты ауылы) қатысты тарихи энциклопеди€лық жинақ жазылып да€р тұр.  өлем≥ Ц 700 бет.  ≥тапқа қатысты деректерд≥ жинауға 10 жыл ғұмырымыз кетт≥.
≈рекше айтарымыз, ауыл тарихына үң≥лем≥з деп жүр≥п Ѕайғанин ауданының өткен өм≥р тарихын қайта жазып шықтық.  үн≥ бүг≥нге дей≥н 1928 жылдан бастап жүрген аудан тарихы әр≥ден басталады. “үп бастауында Әл≥би ∆анкелдин,“обани€з Әлни€зұлы, «ұлқарнай Ѕаймырзаев, ∆ұмағали ќмаров, ∆үнд≥бай ћаймақов сек≥лд≥ қайраткерлер нег≥з≥н қалаған, јдай уез≥ құрамыдағы 1918-1923 жылдардағы Қопа “абын, јдай-“абын ауданы. ќдан бөле жара бер≥ден бастау б≥здер үш≥н ең қымбат рухани сабақтастығымызды үзу деген сөз. Өйткен≥ шынайы тарих осылай дейд≥. Ѕұл жаңалығымыз да көпш≥л≥к талқысына ұсынуды күт≥п жатыр.
Құрметт≥ кәс≥пкерлер! - Өкше басар ұрпаққа рухани мұра қалдырып отыру, адамзат әулет≥н≥ң ұлы мисси€сы. јуыл тарихы Ц аудан тарихы, ал ауданның шеж≥рес≥нен облыстың, қала берд≥ республикамыздың тарихы құралмақ. “арихи, рухани мұраларды мейл≥нше жиып-тер≥п, болашаққа тапсыра б≥лу б≥зд≥ң жұмысымыз. Қолға алған ≥с≥м≥з нәтижел≥ болып жатса, мұның бәр≥ шын мән≥нде ауыл, аудан жөн≥нде мәл≥мет алғысы келет≥ндерге көп пайда тиг≥зет≥н≥ кәм≥л. ќсы дерект≥ Ђанықтамалық жинақтыї шығаруға демеуш≥л≥к көмек сұраймыз . ∆анашырын таппаса, жақсылық қанатын жаймас Ц демеуш≥ азаматтар табылады деп үм≥ттенем≥з.
ћына телефонға хабарласуларыңызға болады: 87785976287. 16.01.2017.
≈сет ƒүйсенов
7eset@mail.ru
05-01-17 06:54
ƒӘ”≤“ Ѕј“џ–

Ѕ≥з та€уда ғана ел≥м≥зд≥ң тәуелс≥зд≥к алғанына ширек ғасыр толғанын атап өтт≥к. “әуелс≥зд≥к жылдары Қазақстанның жеткен табыстарын ешк≥м де жоққа шығара алмайды. “әуелс≥зд≥кт≥ң маңызын халықтың терең түс≥ну≥ үш≥н тарихтан тағлым алу артық етпейд≥. ќсыған байланысты, ел≥м≥зд≥ң тәуелс≥зд≥г≥ үш≥н күрескен ƒәу≥т батырдың (1787-1874 жж.) туғанына 230 жылдығына орай, ол туралы нақты мәл≥меттермен халқымызды таныстыруды жөн санадық.
ƒәу≥т батыр (әулие, би) Ц ел≥м≥зд≥ң батыс өң≥р≥нде, XVIII ғасырдың 1787-жылдары дүниеге келген. ќның атасы Ѕарақ батыр (1743-1840) мен әкес≥ јсау батырлар (1763-1843) XVII-XIX ғасырлар аралығында қазақтың солтүст≥к-батыс өң≥р≥н ≈д≥л қалмақтары мен –есей отаршылдарынан қорғаған, елге танымал қаhарман тұлғалар. ќлар туралы Ђ≈гемен Қазақстанї газет≥нде (2013, 27-маусым) Ђ∆аужүрекї атты көлемд≥ мақала (авторы  еңес Қайроллаұлы) жари€ланды және Ђјзаттық үш≥н күрескен әулеттерї (јлматы, 2013, авторы Ќұржан ∆етп≥сбай) атты к≥тап жарық көрд≥. –есей мұрағаттарынды сақталған деректер нег≥з≥нде жазылған жазушы Ғалым јхмедовтың Ђ∆ем бойындаї атты романында ƒәу≥т атаның ел ≥ш≥ндег≥ дау-дамайды шешкен бил≥г≥ мен ел өм≥р≥ндег≥ ерл≥г≥ ба€ндалады.
Ѕарақ батырдың немерес≥ атақты ƒәу≥т батыр јсауұлы өз ата-бабаларының ерл≥к жолдарын ғана емес, азаттық күрестердег≥ ≥стер≥н де одан әр≥ жалғастырды. ƒәу≥т батыр 1822-1826 жылдардағы қозғалыс кез≥ндег≥ шабуылдарға қатысса, 1855-1856 жылдары ≈сет батыр бастаған күрест≥ б≥рге ұйымдастырды.
ƒәу≥т батырдың елд≥ң тәуелс≥зд≥г≥ үш≥н жүрг≥зген күрестер≥, әс≥ресе, патша үк≥мет≥н≥ң 1869 жылдың 1-қаңтарынан енг≥з≥лген жаңа Ђ≈режегеї байланысты халық толқулары кез≥нде айқын көр≥нд≥. ∆алпы, –есей импери€сы алғашқы жасалған кел≥с≥мдерге сәйкес, қазақтарға сыртқы жаудан қорған боламыз, қалалар саламыз, сауда-саттық орнатамыз деген≥мен, б≥раз уақыт өте салысымен, €ғни XIX-ғасырдың басында сауда-саттығы гүлденген қалалардың орнына көптеген әскери бек≥н≥стер≥н сала бастады. Қазақтар, әс≥ресе шепке жақын орналасқан рулар өздер≥н≥ң ғасырлар бойы иемден≥п келген төл мекендер≥нен айрылды. Ѕұған ең алдымен душар болғандардың б≥р≥, қоныстарының көб≥ сол маңда орналасқан “абын қауымдары ед≥. –есей отаршылдығы басталмай тұрғанға дей≥н олар ∆айық, ≈лек, Қобда, Қалдығайты, Ўыңғырлау бойларынан бастап арадағы ∆ем, “ем≥р өң≥рлер≥н қоса, оңтүст≥ктег≥ Үст≥рт, —ам-ћатай, ƒоңызтау, Қоңырат, ’орезм, —ырдари€ның орта ағыстарына дей≥нг≥ аймақтарда басқа рулармен қатар ем≥н-ерк≥н көш≥п-қонып жүрет≥н. Өздер≥мен бауырлас, көрш≥лес ∆ет≥рудың “ама, ∆ағалбайлы,  ердер≥; Әл≥мұлының  ете, Ўект≥; Ѕайұлының јдай, Ѕайбақты, “ана және басқа да руларымен етене араласып, жайылымдық жерлерд≥ б≥рге пайдаланатын. –есейд≥ң отарлауы, жерг≥л≥кт≥ халықты ата-бабаларының к≥нд≥к қаны тамған қасиетт≥ жерлер≥нен, ауыл-аймақтарынан айырды. ќлар мұндай әд≥летс≥зд≥кке шыдай алмады, өздер≥н≥ң төл мекендер≥н қайтаруды сұрап наразылық пен ашу-ызаға, сонымен қатар үм≥тке де толы хаттарын ќрынбор әк≥мш≥л≥г≥не көптеп жөнелтт≥. Ѕұл олардың қарулы қақтығысқа б≥рден бармай, мәселен≥ мүмк≥нд≥г≥нше қантөг≥сс≥з, бейб≥т жолмен шешуд≥ ойлаған байсалды қимылдары ед≥. –есейл≥к патша үк≥мет≥ бұл өт≥н≥ш-хаттарға жауап қайырмады, ондағы мыңдаған жандардың көз жасына құлақ аспай, өздер≥н≥ң отарлау ≥стер≥н жалғастыра берд≥.
јл енд≥, ƒәу≥т ата қатысқан 1869 жылғы жаңа Ђ≈режегеї қарсы көтер≥л≥ске келер болсақ, ол ел жадында Ђ≈л ауаї көтер≥л≥с≥ рет≥нде сақталды. “олқулар кез≥нде мыңдаған шаңырақтан тұратын қалың ел –есей бил≥г≥н мойындамау үш≥н, онымен бүк≥л қарым-қатынасты үзу үш≥н, жат ықпалдан тыс б≥ртұтастық үш≥н өз жерлер≥нен ауа көш≥п, ’иуа жер≥не қоныс аударды. ∆аңа Ђ≈режегеї қысқаша тоқталсақ, оған сәйкес қазақ даласы облыстар мен уездерге, болыстар мен әк≥мш≥л≥к ауылдарға бөл≥ну≥ ти≥с болды. Қазақтың батыс өлкес≥ қараған ќрынбор аумағынан ќрал және “орғай облыстарын бөлу көзделд≥. ќрал облысы төрт уезден Ц ќрал, √урьев,  алмыков және ∆ем (≈мб≥) уездер≥нен, ал “орғай облысы Ц ≈лек (јқтөбе), џрғыз, Қостанай және “орғай уездер≥нен тұрды. ќблыстарды әскери губернатор, уездерд≥ уезд бастықтары басқаратын болды, бұлардың барлығы басқа ұлт өк≥лдер≥нен бек≥т≥лд≥. ∆аңа Ђ≈режеї бойынша қазақтар тек қана уезд бастықтарының к≥ш≥ көмекш≥с≥ қызмет≥не ж≥бер≥ле алды. ∆ерг≥л≥кт≥ ұлт өк≥лдер≥ нег≥з≥нен әк≥мш≥л≥к бөл≥н≥ст≥ң төменг≥ сатысын құрайтын болыс басқарушысы (болыс) қызметтер≥не қойылды. ∆аңа Ђ≈режегеї сай әрб≥р қазақ отбасынан жылына 3 сом мөлшер≥нде түт≥н салығы жиналатын болды. Қазақтар мекендеген жерлер жаңа Ђ≈режеї бойынша мемлекетт≥к менш≥к болып есептелд≥ және қазақтарға тек пайдалануға ғана бер≥лд≥. ’ристиан д≥н≥н қабылдаған қазақтарға орыс елд≥-мекендер≥не кел≥п тұру құқығы бер≥лд≥. ’алықты басқарып келген төре-сұлтандар бил≥г≥ құлдырады. ≈режен≥ жасақтауда дала халықтарынан өк≥лдер қатыстырылған жоқ, жоба ѕетербургте жасалып, сол жерде қабылданды. ∆аңа Ђ≈режеї ел арасында үлкен дүрбелең туғызды.
Үст≥рт өң≥рлер≥ де көтер≥л≥ст≥ң нег≥зг≥ ошақтарының б≥р≥ болды. Үст≥рт, ’иуа аймақтарында көтер≥л≥ст≥ң нег≥зг≥ көсемдер≥ Ѕарақ батырдың ұрпақтары Ц ƒәу≥т јсауұлы, ∆ән≥бек Ѕарақұлы батырлар, Ѕайғана батырдың ұлы јлдаш батыр, Ўект≥-Қабақ руының белг≥л≥ би≥ Әзберген ћұңайтпасұлы, ≈сет  өт≥барұлының баласы Ќазар және басқалар болды.  өтер≥л≥с қимылдарына аталған жандармен б≥рге ƒәу≥тт≥ң ≥н≥с≥ Ѕозай јсауұлы, ұлдары Ц јлданазар, Ѕекназар, ƒәр≥бай, жалпы Ѕарақ әулет≥нен көптеген адамдар қатысқан. ’иуа аймағындағы көтер≥л≥с қимылдарына  енесарының ұлы, атақты баhадүр —ыздық сұлтан да белсене араласқан ед≥. 1869 жылдың қаңтар айының басында ∆ән≥бек Ѕарақұлы мен јлдаш Ѕайғанаұлы бастаған Ўөм≥шт≥ “абынның б≥рнеше өк≥л≥ және Ўект≥-Қабақ бөл≥м≥н≥ң белг≥л≥ би≥ Әзберген ћұңайтпасұлы мен ≈сет батырдың ұлы Ќазар бастаған адамдар ’иуа ханына кел≥п, қазақтардың жаңа Ђ≈режен≥ї қабылдағылары келмей, орыс үк≥мет≥не қарсы шыққандарын айтып көмекке әскер сұрайды. ’иуа ханы елш≥лерд≥ жақсы қарсы алып, олардың өт≥н≥ш≥не сай кел≥с≥м≥н бер≥п, наурыз айының басында ек≥ мың түр≥кменнен, б≥р мың қарақалпақтан және үш мың өзбектерден тұратын барлығы 6 мың адамдық әскер жасақтайды. —ол жылы қыс айларында Қаналы сұлтан јрыстанұлы ƒәу≥т јсауұлына жаушы ж≥бер≥п, орыс үк≥мет≥не қарсы б≥р≥г≥п күресуге шақырады. ∆аңа Ђ≈режен≥ї қабылдамауды ұйғарған ауыл-аймақтар 1869 жылдың сәу≥р айында б≥рт≥ндеп өз мекендер≥н тастап, даланың оңтүст≥к өң≥рлер≥не қоныс аудара бастайды. Қобда-≈лек бойларынан оңтүст≥к аймақтарға қарай мыңдаған шаңырақ қозғалады. ∆алпы, қазақтың батыс далаларынан ∆ем, одан әр≥ Үст≥рт, ’иуа иел≥ктер≥не шамамен 8 мыңдай түт≥н қоныс аударған. Қоңырат маңында қыстаған ауыл-аймақтардан ең құрметт≥ деген жандардан 150 адамдық делегаци€ ’иуа ханымен жолығады.
’ан бұларды қарсы алып, оларға Әмудари€ бойынан қыстайтын жерлер берг≥зед≥, б≥раз адамдарға сыйлықтармен қоса, атақ-дәрежелер де таратылады. Қазақ ауылдары ’иуа иел≥г≥нде ешқандай алым-салық төлемейд≥. Қазақ даласында –есей үк≥мет≥не қарсы орын алған кез келген оқиғаға бей-жай қарамайтын ’иуа хандығы осы жолы да шет қалмаған болатын. јталған кездесуден соң хан Үрге деп аталатын жерден хандықтың солтүст≥к-батыс шекараларын қорғау мақсатында жаңа бек≥н≥с салу туралы шеш≥м қабылдайды. ’иуа ханы Қаналыға, Әзбергенге және —аттыққа мыңбасы атағымен шендес саркердан атағын беред≥. Ѕұдан бөлек көптеген адамдарға түрл≥ сыйлықтар, соның ≥ш≥нде —аттыққа күм≥с жалатылған қынапты қылыш, 100 т≥ллә алтын ақша және көш≥п келген “абын ауылдарының басқарушысы (аталық) деген грамота сыйлайды. —аттық “айұлы Қобда-≈лек бойларынан келген билерд≥ң ≥ш≥нде ең үлкен≥ болатын. 1869 жылдың соңында толқулар б≥ржолата дерл≥к тоқтайды, көтер≥л≥с көсемдер≥нен тек ƒәу≥т јсауұлы, Қаналы јрыстанұлы және Әзберген ћұңайтпасұлы ғана көпке дей≥н өз қауымдарының Ђ≈режегеї көнбеу≥не байланысты қарсылықтарын тоқтатпаған. ќларға қарсы капитан ¬огак бастаған отр€д ж≥бер≥лген≥мен ’иуа кеткен күрес жетекш≥лер≥ бой алдырмаған.
ƒәу≥т батырдың патша үк≥мет≥не қарсы, 1855-1858 жылдар аралығындағы ≈сет  өт≥барұлы бастаған көтер≥л≥ске қатысуы туралы төмендег≥дей мәл≥меттер кездесед≥. јлдыңғы кезеңдерде де орыс үк≥мет≥не талай қарсылық танытумен көзге түскен ƒәу≥т јсауұлы аталған жылдары да үк≥метке қарсы әрекеттер≥н жалғастырған. ƒеректерге қарағанда, ƒәу≥тт≥ң қол астындағы сарбаздар Ўөм≥шт≥ “абын, јдай және “аз руларынан құрылған 1 мың адамнан тұрған. јталған қос батыр –есей отаршылдарының жерг≥л≥кт≥ жандайшаптарына қарсы әрекеттер жасауға бек≥нед≥. ќлар алдын-ала кел≥с≥п, ≈сет ќрта бөл≥кт≥ң аға сұлтаны јрыстан ∆антөринн≥ң ордасын, ƒәу≥т Ѕатыс бөл≥кт≥ң аға сұлтаны ћұхамедқали “әукеұлының ордасын б≥р мезетте шабуды жоспарлайды. јлайда, бұл жоспар туралы “әукеұлы дер кез≥нде ест≥п қам жасап үлгеред≥. ≈сет бастаған 300 сарбаз 8 ш≥лде күн≥ (1855) јрыстан ∆антөринн≥ң ордасын шауып, сұлтанның өз≥мен қоса б≥рнеше адамды өлт≥ред≥. ƒерекке қарағанда, көтер≥л≥сш≥лер Ђјлашї деген ұранмен шапқан. јға сұлтан жанындағы казак отр€ды өздер≥н ғана қорғап, оған көмектесе алмаған. —ол тұста ≈сет, ƒәу≥т батырлар бастаған көтер≥л≥ске ≤шк≥ ќрда (Ѕөкей ќрдасы) халқы да қосылуды жоспарлаған, осы үш≥н ’алидолла »сатайұлы ес≥мд≥ адам бастаған 18 жаушы келген дел≥нед≥. —онымен қатар, ≤шк≥ ќрданың “әни және Ўақшағай ес≥мд≥ адамдар бастаған 300 сарбазы ∆ем бойындағы ћәслихат аңғарында Әл≥м және “абын әскер≥не қосылғаны туралы хабар бер≥лген. 1855 жылы қазан айында Ѕатыс бөл≥кт≥ң аға сұлтаны ћ.“әукин, әскери старшина —еров бастаған казак әскер≥ ƒәу≥т јсауұлының ауылына басып к≥р≥п, оның әйел≥ Қалыны, ұлы Ѕекназарды, қызы “әт≥шт≥ және жасы 80-ге келген жақын туысы ћайдос јйтқазыұлын тұтқындап алып кетед≥. Ѕ≥р мұрағат дерег≥не қарағанда, ауылға шабуыл кез≥нде ƒәу≥тт≥ң ≈рбөлек ес≥мд≥ б≥р ұлы қаза тапқан. ƒәу≥тт≥ң өз≥ ауылда жоқ болған. ќрынбор әк≥мш≥л≥г≥ оған сырттай егер айыбын мойындап өз≥ келмесе, ұлы мен туысының өл≥м жазасына кес≥лет≥н≥н, әйел≥ мен қызының мәңг≥ қамауда қалатынын жари€лайды. “ұтқындар алдымен ќрынбор түрмес≥нде ұсталса, кей≥ннен ќралға ж≥бер≥лед≥. Әскери сот Ѕекназар ƒәу≥тұлын шпицрутенмен 500 адам арасынан 6 рет өтк≥з≥п дүрелеуге, сонан соң каторгалық жұмыстарға 15 жылға, ћайдос ақсақалды жасына байланысты жазасыз —≥б≥рге қоныстануға ж≥беру туралы үк≥м шығарады.  ей≥ннен Ѕекназардың жазасын жең≥лдет≥п, 200 адамның арасынан 3 рет өтк≥з≥п дүрелеп, 5 жылға каторгаға ж≥беруд≥ шешед≥. Ѕ≥рақ бұл жазалар орындалмаған. ќралда ұсталып отырған тұтқындарды Ц ƒәу≥тт≥ң ұлы Ѕекназар мен қызы “әт≥шт≥, әйел≥ Қалыны және ћайдос ақсақалды ќрынборға алдырып, оларға өз аттарынан ƒәу≥тке хат жаздыру көзделед≥. 1856 жылы мамыр айында аға сұлтан “әукин ∆ылқышы “абын билер≥н≥ң б≥р≥ Құлбай ќмарұлы мен јлдаш Ѕайғанаұлын ƒәу≥т ауылдарына аттандырып, оны өз ордасына шақырып әкелуд≥ м≥ндеттейд≥. Өз жақындары қамауға алынған ƒәу≥тке үк≥мет тарапына барудан басқа амалы қалмайды. ћамыр ортасында ол Ўөм≥шт≥ “абынның б≥р топ билер≥мен б≥рге аға сұлтанның ордасына келед≥. ќрынборда генерал-губернатор ѕеровский ƒәу≥т јсауұлының өз ерк≥мен айыбын мойындай келген≥н, оның өз руластары арасындағы бедел≥н және оның үк≥метке мойынсұнуының алыстағы Ўөм≥шт≥ “абын қауымдарын үк≥мет бил≥г≥не бағындыруда қаншалықты пайдалы болатындығын ескер≥п, оған кеш≥р≥м беред≥. √енерал-губернатор Ўөм≥шт≥ “абын руының ек≥ үлкен бөл≥мнен тұратындығын ескер≥п, ƒәу≥т јсауұлын Ц Қарақойлы бөл≥м≥не, јлдаш Ѕайғанаұлын Ц јсан бөл≥м≥не басқарушы билер рет≥нде бек≥тед≥. ќлармен ер≥п келген бес би ру тармақтарының старшындары болып тағайындалады.
«ерттеуш≥ —ербариновтың жазуынша ƒәу≥т көтер≥л≥с кезең≥нде ел ≥ш≥нде бұрынғыдан да би≥к мәртебеге ие болып, оның күреске қатысуының өз≥, ес≥м≥н≥ң өз≥ көтер≥лген ауыл-аймақтар үш≥н байрақ есеб≥нде болған. Өйткен≥, сол кезде оның жасы 80-ге тақаған болатын. ƒәу≥т елд≥ң бүл≥н≥п, көтер≥л≥ст≥ желеу ет≥п барымталарға, шапқыншылыққа ұрынуын мүлде қаламаған. ќл өз қауымдары арасында тыныштық орнатуға ерекше ұмтылған. ќның сол кезеңдег≥ ел ≥ш≥ндег≥ тыныштық үш≥н жасаған ≥стер≥н≥ң қаз≥рг≥ кезге дей≥н ел жадында сақталуы, оны халықтың ЂӘулиеї, Ђƒәу≥т атаї деп құрметтеу≥н≥ң дәлел≥ болса керек. ƒәу≥т батыр көтер≥л≥стен соң, б≥рнеше жылдан кей≥н 1874 жылы қайтыс болған. Әулие атанған ƒәу≥т јсауұлы қаз≥рг≥ Өзбекстан –еспубликасы Қарақалпақстан аумағында, Қоңырат ауданына қарайтын ’орезм қақпасы деп аталатын жерде жерленген. Ђƒәу≥т атаї қорымындағы батыр құлпытасы жерг≥л≥кт≥ халық сыйлайтын қасиетт≥ орынға айналған.

 еңес Қайроллаұлы, ҚазҰј”-н≥ң профессоры,
биологи€ ғылымдарының докторы;
Ќұржан ∆етп≥сбай, “арих және этнологи€
институтының ғылыми қызметкер≥.
Ќ.Қошаманұлы
nurlibai1958@yandex.kz
29-12-16 17:57
Ђ ерек инфої, Ђјқтөбе таймсї газеттер≥нде жари€ланған є48. 08.12.2016 ж. ЂЅайғанин ауданында мұнай қалдықтарының кес≥р≥нен мал қырылып жатырї мақаласына орай.

’алық қолдамаса ѕќЋ»√ќЌ жобасы тоқтауы ти≥с, себеб≥ заң солай дейд≥

Құрметт≥ Ѕ.ћашбекұлы! ∆ақында —енат ел басы Ќұрсұлтан Ќазарбаевтың 2016 жылғы 18 тамыздағы ∆арлығын орындау үш≥н ∆ер заңнамасына ұсынылған өзгер≥стер мен толықтыруларды мақұлдады (Tengrinews.kz.). Ђјталған «аң жобасын ≈лбасының өз≥ әз≥рлед≥ї, Ц дед≥ вице-премьер. ЂҚазақстан –еспубликасының ∆ер кодекс≥не өзгер≥стер мен толықтырулар енг≥зу туралыї 2015 жылғы 2 қарашадағы Қазақстан –еспубликасы «аңының нормаларына жари€ланған мораторий мерз≥м≥н 2021 жылғы 31 желтоқсанға дей≥н ұзартылғаны белг≥л≥. Қаз≥рг≥ таңда Үк≥мет тарапынан ауыл шаруашылығы жерлер≥н≥ң сапалы жағдайы, олардың пайдаланылуы, менш≥к иелелер≥ мен жер пайдаланушылар туралы мәл≥меттер базасын құруға бағытталған ревизи€ және топырақтық, геоботаникалық зерттеу, оның кадастрлық құнын анықтауды қамтитын жұмыстар жүрг≥зу жоспарланып жатыр. —ондай-ақ, заң жобасы мемлекет менш≥г≥ндег≥ ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерд≥ беруге байланысты мәселелерд≥ заңнамалық тұрғыда реттеуд≥ қолға алды. јйта кетей≥к, мораторий нормалары ауыл шаруашылығы мақсатына бер≥лген жерлерд≥ң барлығына да қатысты. яғни, ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлер заңда көрсет≥лгендей полигондарға бер≥лмеу≥ ти≥ст≥г≥ де қаралған.
∆ерг≥л≥кт≥ өз≥н-өз≥ басқару органдары арқылы халыққа жерг≥л≥кт≥ маңызы бар мәселелерд≥ өз бет≥мен және жауапкерш≥л≥кпен шешу≥не араласуына мүмк≥нд≥к бер≥л≥п отыр. «аңда жерг≥л≥кт≥ халық ти≥ст≥ әк≥мш≥л≥к-бөл≥н≥ст≥ң аумағында табыс көз≥ болып табылатын жерд≥ң менш≥к иес≥ болып табылатыны, демек тұрғындар өз ауылында, кент≥нде жоспараланып жатқан кез келген ≥ске араласуы ти≥с. «аңда халық экологи€лық, демографи€лық және өзге де зардаптарға апаруы әбден мүмк≥н, аумақ халқының мүддес≥не қайшы келет≥н кез-келген кешен құрылысын жүрг≥зу, оның табиғи ресурстарын, табиғатын бүлд≥ру тек қана халықтың кел≥с≥м≥мен ғана шеш≥лет≥нд≥г≥ көрсет≥лген.
—өйте тұра, қаз≥рг≥ кезде ЂЁко ќйл “рейдї ∆Ў—-≥ Ќоғайты ауылынан 19 шақырым жердег≥ Ђжер асты су қоймасыныңї территори€сынан мұнай қалдықтарын өңдеп және залалсыздандыратын полигон құрылысын жоспарлап жатыр. ѕолигонның жалпы ауданы Ц 5 га, жобаланып жатқан жер тел≥м≥н≥ң жалпы ауданы Ц 3 га, бұрғылау қалдықтарының фракци€ларының сұйық ерт≥нд≥лер≥н қабылдауға арналған қарта аумағы Ц 1600 кв. м. —ұйық мұнай қалдықтарын қабылдауға арналған карта ауданы Ц 400 кв. м. Әрқайсысының сыйымдылығы Ц 4400 куб.м. ќлар халықтың қарсылығына қарамастан осындай полигон құрылысын ≥ске асырмақшы. јл, бұл территори€ астында Ђалып тұщы су қоймасыї орналасқан.
—у қоймасы: ЂЌоғайты Ц ∆амансор ауыз су тасымалдау өнд≥р≥ст≥к мекемес≥неї қарайды. Ќоғайты Ц ∆амансор ауыз су тасымалдау өнд≥р≥ст≥к мекемес≥ 1973 жылы ≥ске қосылып, осы кезеңге дей≥н жұмыс жасап келед≥. ћекеме, Ѕатыс Қазақстан тем≥р жолының ¬ќƒ„-4 бөл≥мшес≥ рет≥нде Ќоғайты территрои€сындағы ЂҚырдасынї маңынан шығатын, скважинадағы жер асты тұщы суын пайдаланып келед≥. 1994 жылғы мәл≥мет бойынша су жел≥с≥н≥ң ұзындығы 168 км. Ѕүг≥нг≥ таңда мекеме тәу≥л≥г≥не 6 скважина 2000-3000 куб. метр суды Ќоғайтыдан көрш≥ јтырау облысының —ағыз, ћұқыр, ∆антерек, ∆амансор елд≥-мекендер≥не және сол өң≥рде орналасқан басқа да жеке шаруашылықтарына, сондай-ақ Ќќƒ-4; 265; 279; 333; 377 бекеттер≥ндег≥ халыққа жетк≥з≥п отыр. Қаз≥рг≥ кезде бұл су тасымалдау кешен≥ ауылдың инфрақұрылымдарының б≥р≥ рет≥нде оның әлеуметт≥к өм≥р≥не пайдасын тиг≥з≥п 10 адамды жұмыспен қамтамасыз ет≥п отырған өнд≥р≥ст≥ мекемеге айналып отыр.
јуыл өк≥лдер≥не сөз берел≥к.
1970 жылдардан бер≥ Ќоғайты ауылында тұратын зейнеткер «әлжан —үйеуов те экологтардың сөз≥не сенбейд≥.
- ћұнайдың қалдықтарын өңдейт≥н полигон салынбақ. ќған мен үз≥лд≥-кес≥лд≥ қарсымын. Өйткен≥ жобалаушылардың айтуынша, жерд≥ң бет≥не полиэтилен төселед≥. Ѕ≥раз уақыт жерде жатқан мұнай қалдықтары кей≥н аспанға өзд≥г≥мен ұшып кетед≥ екен. ѕолиэтиленн≥ң орнына тем≥р неге төселмейд≥? ’алыққа өт≥р≥к айтып алдайды, - дейд≥ ол.
40 жыл бойы су бөгет≥нде жұмыс ≥стеген «әльжан —үйеуовтың айтуынша, Ќоғайтының астында тұщы судың ≥р≥ қоры бар.
- ќйыл ойпаты 80-90 шақырым аумақты алады. яғни осы жерд≥ң барлығы ≥р≥ су қоймасы деген сөз. јл қаз≥р Ќоғайты ауылынан 19 шақырым жерге полигон салайын деп жатыр. Ұңғыма су қоймасынан 7-8 қашық-тықта жатса да, ол тоғанға кер≥ ықпал етед≥. —удың құрамын бұзады. ’алыққа өт≥р≥к айтып алдайды. Ѕұл бүк≥л халыққа жасалып отырған қастандық деп ойлаймын, - дейд≥ ақсақал.
—у бөгет≥н≥ң бригадир≥ Қалжан Ѕекболат та полигон салуға наразы. ќның айтуынша, қаз≥р су таза. јлайда полигон салынса, тұщы судың ластануы әбден мүмк≥н.
- Ѕұл нысан 1975 жылдан бер≥ су айдап тұр. 10 мың халқы бар јтырау облысының —ағыз ауылын сумен қамтамасыз ет≥п отыр. “ұшы суды ћұқыр ауылының тұрғындары да ≥ш≥п отыр. Ѕөгеттен Ќоғайты ауылының тұрғындары да су алады. —удың тазалығын жұрттың бәр≥ мақтайды. ѕолигон салуға үз≥лд≥-кес≥лд≥ қарсымын. Өйткен≥ жерд≥ң астынан су алып отырмыз. Ћас қалдықтарды жерге төккес≥н, ол суға барып с≥ңед≥, - дейд≥ маман.
Ќоғайты ауылының тұрғыны әр≥ кәс≥пкер≥ јйқан Ѕорашев та полигонның құрылысына қарсы. ќл полигон туралы хабарды У ерек.INFOФ т≥лш≥с≥нен алғаш ест≥п отырғанын айтты. яғни тұрғындардың басым бөл≥г≥ полигонның салынатындығы туралы мүлдем ест≥меген.
- јуыл тұрғындарының атынан бұған қарсылық б≥лд≥рем≥з. —ебеб≥ бұл жерде мал жайылады. ∆ер астынан шығып жатқан су јтырау облысына дей≥н таралады. Қаз≥р малдан басқа қолымызда ештеңе жоқ. ћал бағумен күн көр≥п отырмыз. ѕолигонға қатысты жиынға мен≥ ешк≥м шақырған жоқ. ѕолигон салып, айналамызды улай бере ме? јқша жинайтын жиналыс болса, б≥здерд≥ шақырады. јл осындай маңызды жиналыс туралы хабарламайды, - дейд≥ жерг≥л≥кт≥ бил≥к өк≥лдер≥не наразы кәс≥пкер (Ђ ерек инфої газет≥, є48. 08.12.2016 ж).
ѕолигон құрылысына қарсылық б≥лд≥р≥п Ќоғайты, ≈бейт≥, јйрық, Қопа ауылдары халқы қол жинады. Ѕұл жерлер өң≥р халқының Ђмал жайылымыї, жерн≥ң асты болса тұтынып отырған Ђауыз суї көз≥. Өз жер≥нде жүр≥п, б≥реуд≥ң отына жылынғандай күй кеш≥п, құзырлы органдарға ықпал етердей сөз≥нде де, ≥с≥нде де пәрмен≥н≥ң жоқтығы ауыл халқын ашындыруда. “алапқа сәйкес келмейт≥н Ђашық-тес≥кї қырық жамау полигон құрылысының елд≥-мекеннен әкет≥лу≥н және халық п≥к≥р≥ ескер≥лмей белден басатын болса, аймақтағы әлеуметт≥к-қоғамдық ахуалды ушықтырушы басты фактор жобаны ≥ске асырушы болатынын айтып, мұнан туындайтын барлық жауапкерш≥л≥кт≥ соларға жүктейт≥н≥н де ескертуде. Ѕұған қоса қараусыз қалған ұңғымалардан мұнай қалдығының ағуы да әр жерден орын алып отырғаны жасырын емес. Өз кезег≥нде Ц әд≥лет, адалдық, к≥с≥л≥к туралы ұғымдар а€қ-асты ет≥п, халық сөз≥н сөйлейд≥ деген жерг≥л≥кт≥ Ђөк≥летт≥ бил≥кї халықтық мәселеде өздер≥н≥ң бейжайлығымен сол дертт≥ң Ђтаратушысынаї, Ђжебеуш≥с≥неї айналғандарын, осындай заңсыз салынған полигондар есеб≥нен айнала қазақ ауылы тозып, ел иес≥, жер иес≥ жалпы жұрттың тұрмыс-ахуалы күн озған сайын төмендеп, айнала малдарының қырылып жатқанынын да айтуда.
Құрметт≥ Ѕ.ћашбекұлы! Қ– Ёнергетика ћинистр≥ б≥зге берген жауабында: Ђќблыс көлем≥нде мұнайқұрамдас қалдықтарды орналастыру мен залалсыздандыру нысандарына жер бөлу қажетт≥л≥г≥ жоқтығынї айтып отыр (Ўығыс 01-05-6/1297  ; 15.05.2015). ∆ерд≥ менш≥ктеу мәселес≥ өзект≥ болып отырған тұста бұл жағдай к≥м-к≥мд≥ де бей-жай қалдырмасы анық: Ђѕолигон жобаланған жер асты көз≥нен суын ≥ш≥п отырмыз, бұл жерге б≥зд≥ң малымыз жайылады. јл мал ауырып қалса немесе уланып өлсе, оған к≥м жауап беред≥? ∆ерд≥ бүлд≥р≥п кеткендер халықты ойламайды, қалтасын ойлайды. ∆ер≥м≥зд≥ ластамақшы ЂЁко ќйл “рейдї ∆Ў—Ц≥ мекемеc≥ неге жауапкерш≥л≥кке тартылмайды?ї, Ц дейд≥ жерг≥л≥кт≥ тұрғындар. Ѕ≥зд≥ңше, басым халық қолдамаса бұл жоба тоқтауы ти≥с, себеб≥ заң солай дейд≥.  өпш≥л≥к полигон құрылысының жүрг≥з≥лмейт≥не сен≥п, өз≥ң≥зге үм≥т артады.

Ќ.Қошаманұлы Ц дәр≥гер,
Ђядролық апатқа қарсы ’алықаралық
Ќевада-—емей қозғалысыї-ның экспертт≥к және
облыстық ∆ер  одекс≥не қатысты құрылған
ЂҮш жақтыї комисси€сының мүшес≥.
21.12.2016.
87785976287
Ќ.Қошаманұлы
nurlibai1958@yandex.kz
21-10-16 18:23
Қџ“ј…  ≈Ћ≈ ∆ј“џ–!!!!
Қытай Қј«јҚ—“јЌ экономикасының әлс≥з тұстарын ≥здест≥р≥п, қолайлы тұсынан к≥руге тырысуда. Қј«јҚ—“јЌЌџҢ қаз≥рг≥ экономикалық жағдайы Қытайдың 51 кәс≥порнының (заудтары) Қј«јҚ ∆≈–≤Ќ≈ жасағалы отырған шаңды жорығы олардың әу бастан жоспарлаған экономикалық экспанси€сына аса қолайлы шарттар туғызып берд≥. —оңғы жылдар ≥ш≥нде Қытай Қј«јҚ—“јЌ экономикасына б≥рнеше ондаған миллиард доллар ақша салды. Қј«јҚ—“јЌҒј енген қытайлықтар ерте ме кеш пе ≥шк≥ рентабелд≥, а€қтан тұрып келе жатқан жерг≥л≥кт≥ кәс≥порындарды бәсекелест≥к тұрғысынан банкротқа түс≥ред≥. Ѕара-бара Қазақстандық акци€ларды сатып алу арқылы экономикамыздың абсолютт≥ бил≥г≥не, тет≥г≥не қол жетк≥зед≥. ћысалға қаз≥рд≥ң өз≥нде √реки€, ѕортугали€, »тали€ сек≥лд≥ т.б. өзге де еуропалық елдердег≥ құнды қағаздарды жаппай сатып алып жатқанын айтуға болады.
Қытай шик≥затқа бай елдерд≥ң б≥р≥ рет≥нде жаңа отаршылдық са€сатын күшейт≥п қана қоймай, сонымен б≥рге батыстық инвестици€ мен технологи€ есеб≥нен өз өнеркәс≥б≥н тез арада техникалық тұрғыдан қайта жабдықтау мен күшейту арқылы да өзге елдерд≥, соның ≥ш≥нде Қј«јҚ—“јЌƒџ экономикалық тұрғыдан экспанси€лауға мықтап к≥р≥ст≥.
"Қытайдың соғысынан емес, саудасынан қорқу керек. ќлар сауда жасап жүрiп-ақ қатын-бала, үмек-шүмегiмен сабанның топанындай ағылып келiп, сенiң жерiңе атақонысындай орнығып алады. ≈л алу, жер алу Ц Қытайға түкiргеннен де оңай. ќл көптiгiмен алады. Қаулаған өрттей басып қалады. Қытай өзiмен қоңсылас елдердi соғысып жойған жоқ, сауда жасап жүрiп-ақ жұтып қойды. Ѕұл си€қты жер алу, ел алу әдiсiн дүние жаралғалы тарих жүзi көрген жоқ шығар..." деп ∆үсiпбек јймауытов айтқандай енд≥ м≥не 51 кәс≥порнын арқалап тағы ≥шке сұғына енгел≥ жатыр. ќның соңынан мың-мыңдап, миллиондап жұмысшылары ағылады.
ќл аз болғандай алдағы Ё —ѕќ - а€сында да қытайлықтардың адами экспанци€сы жалғасады. Қаз≥рг≥ кезде б≥зде жемқорлық пен сыбайластықтың, жазылған заңдардан, жазылмаған заңдардың үстем≥ жүр≥п тұрған заманы емеспе. ќсыны жақсы б≥л≥п алған олар Ё —ѕќ-ны Қытай қытайлықтарды Қазақстанға миллиондап к≥рг≥зуд≥ң, трамплин≥не пайдаланудың "бақай есеп", басты жоспарына енг≥з≥п қойыпты. Қазақстанда тұрақтап қалатын әрб≥р қытай азаматын қаржыландырудың жолдарын ойластырып, миллиардтаған юанын да әз≥рлеп қойған. Ё —ѕќ дан кей≥н Қазақстанда қытайлықтардың ерк≥н жүр≥п - тұруына, к≥р≥п - шығуына, барлық бизнес≥не, Қазақстанда тұрақтап қалуына да молынан жол ашылады. Ѕабаларымыз: "қазаққа заманақыр келсе ол қытай жағынан болады" деген≥ кел≥п тұр. Қытай жағынан мемлекетт≥г≥м≥зд≥ң, б≥рл≥г≥м≥зд≥ң, жер≥м≥зд≥ң тұтастығының, тәуелс≥зд≥г≥м≥зд≥ң т≥г≥с≥ сөг≥ле бастай ма деген қау≥п бар. ќяЌ Қј«јҚ!!!
Ќ.Қошаманұлы
nurlibai1958@yandex.kz
21-10-16 18:20
Қџ“ј…ЋџҚ —Ќѕ— јҚ“ӨЅ≈ћҰЌј…√ј« басшыларының адам шошынарлық жүлдес≥не тоқтау салу керек
Қытайлық —Ќѕ— јқтөбемұнай√аз компани€сы басшылары (»ƒ≈ќЋќ√“ј–џ десек те болады) 500 мың теңге тағайындау арқылы, асханасындағы аспазшыларға итт≥ң, мысықтың т.б мақұлық еттер≥нен дәмд≥ ас дайындағандарға жүлде белг≥лепт≥. Ѕүг≥н қазақтарға иттен тағам дайындатса, ертең бақа-ша€н құрт құмырсқа ет≥н, сосын сәби ет≥нен ас дайындауға, жеуге үйретед≥. ќлардың бала ет≥нен жасалған тамақты сүйс≥н≥п жейт≥н≥н ‘Ѕ бет≥нде әлденеше жари€лады. Ѕейне деректерден (видео) қытайлықтардың бала мүшелер≥н сүйек мүж≥гендей тамсанып сорып отырғанына куә болып жатырмыз.
∆ер бет≥ндег≥ жыбырлағанның бәр≥н жи≥ркенбей жей берет≥н қытайдың бұл жымысқы ≥с≥н (са€сатын) - қазаққа үйтпеген итт≥ үйтт≥р≥п, одан тағам дайындатып, ақшаға алданған қазақты дәстүр≥нен адастырып, рухани аздыру деп қабылдағанымыз дұрыс болар ед≥.
Ѕұлай кете берсе бала ет≥н жеп үйренген қытайлықтар уақыты келгенде қазақ асханаларын да сәби ет≥не толтырып, қазақ ұрпағын адам ет≥н жеуге үйретед≥. јздырады. Қытайдың мұндай жи≥ркен≥шт≥ де арсыз "аспаздық өнер≥не" жол бермеу≥м≥з керек.
Ѕұған јқтөбе облыстық әк≥мд≥г≥, ≤шк≥ са€сат департамент≥ндег≥лер облыстық —Ё— мамандары, құқықытық құзырлы органдар жол бермейд≥ деп үм≥ттенем≥з. јта-баба дәстүр≥не адал болайық јғайындар.
ќяЌ Қј«јҚ!!!!
—апар
сағыз совхозы
24-05-16 05:37
Ќоғайты ауылының к≥табын шығаруға атсалысайық, дерек болса Ќұрлыбайға ж≥берей≥к. јдрес≥ көрсет≥л≥пт≥ ғой.
Ќұрлыбай Қошаманұлы
nurlibai58@yandex.kz
09-05-16 19:06
Қытайдың қатал ойыны мен жұмсақ экспанци€сы
—оңғы жылдары қазақ пен қытай арасындағы қалыптасқан геоса€си жағдай басқаша сипат алып бара жатқандай. —аналы азаматтарды барынша мазалайтын фактор-тәуелс≥з ел≥м≥зд≥ң Қытай си€қты әлемд≥к ≥р≥ державаның са€си және экономикалық ықпал жасау объект≥с≥не айналуы. Ѕұл ғасырда Қытайдың батысқа кеңею кезең≥ басталды. ћемлекетт≥к менш≥кт≥ң басым бөл≥г≥н уыстан шығармау си€қты жақсы қасиеттерд≥ ұстана б≥лген, нарық пен социализм артықшылықтарын шебер үйлест≥руд≥ң арқасында Қытай б≥здер си€қты үлкен экономикалық дағдарысқа ұшыраған жоқ. Қытайдың батысқа кеңею са€саты јқтөбе мұнайынан басталуда. јймақтағы экономика тет≥г≥н қолына алған олар бүг≥нде батыс өң≥р≥ндег≥ са€си бил≥кке де өз ықпалдарын жүрг≥зе бастағаны сез≥луде. ќлар бүг≥нде қалың ћаңғыстау ел≥не де к≥ре бастады. Ѕ≥рпол€рлық үстемд≥кт≥ көздеген қытайдың стратеги€лық мақсатын түс≥ну қиын емес. Қос континентт≥ң ортасында орналасқан, халқының саны аз, экономикасы енд≥ ғана даму жолына түсе бастаған, қорғаныс қаб≥лет≥ әлс≥з, б≥рақ, мол табиғи ресурстарға ие жас мемлекетт≥ң байлығы мен кең жер≥ қызықтырады. ЂЁкономикалық интеграци€лық процестерї деген желеумен Қытайдың ақтөбел≥к мұнай алпауыттары Қазақстандағы субърегионалдық құрылымы рет≥нде өң≥рде түпк≥л≥кт≥ орнығуға ұмтылуда. ≈ндеше, қытайдың аймақтағы болашақ пиғылдарына сыни көзбен қарау, оның елд≥г≥м≥зге әкелер қау≥пт≥ тұстарын бағамдау алдағы бағдарымыздың б≥р≥ болуы ти≥с.
Қаз≥рг≥ кезде ұлтжанды азаматтарды қатты мазалайтын нәрсе ол бүг≥нг≥ көр≥н≥с бере бастаған қытайлық имиграци€ болып тұр. Қытай мен Қазақстан арасындағы шекара мәселес≥ шеш≥лд≥ деп өз≥м≥зд≥ жұбата жүр≥п, ек≥ жақты өзара ти≥мд≥ сауданың дамуына қолайлы жағдай туғызудамыз деген желеумен қытайлықтардың ≥скер топтарына мұнайдан басқа мәдени байланыстың, кәс≥пкерл≥кт≥ң басқа да түрлер≥не жол ашып тастадық. ƒипломати€лық қатынасқа қолы жеткен қытайлықтар бүг≥нде экономикалық, мәдени және әлеуметт≥к байланыстың түрл≥ салаларын көбейту жолымен ел≥м≥зге сыналап к≥р≥п, саны жағынан да көбей≥п келед≥. ќсыған мүмк≥нш≥л≥к жасап отырған бил≥к, Қазақстанды бейб≥т түрде экспанци€лауға жол ашып берд≥.
јлғашында тек мұнайды игерем≥з деп келген қытайлықтар бүг≥нде батыста одан басқа да мәдени байланыстың түрл≥ салаларын жедел игеруге көшт≥. ћұны жерг≥л≥кт≥ бил≥к басындағылар б≥лсе де, қарапайым халықтан жасырып отыр. јқтөбеде Қытай компани€ларында ≥стейт≥н жерг≥л≥кт≥ жұмысшыларды қанау шекетен шығып барады. Қаншама айтылып, жазылып жатса да олардың жалақылары ақыры өскен жоқ. ∆ерг≥л≥кт≥ шенеун≥ктермен сыбайласып алған олар халықты Ђек≥ жақты қанаудыї тереңдетуде. ќсының барлығын бил≥к: ЂҚытаймен мәдени-экономикалық қатынасқа баруымыз және ЎџҰ б≥рлест≥г≥не к≥ру≥м≥з, әлемд≥к және аймақтық қау≥пс≥зд≥кке төну≥ мүмк≥н қатерге б≥рлес≥п күресу жолындағы ел≥м≥зд≥ң сыртқы са€сатының ≥р≥ жет≥ст≥г≥, өзара түс≥н≥ст≥к, Қазақстанның көп жақты са€сатының жем≥с≥ї деген үлкен сөздермен бүркемелеуде.
Ѕүг≥нде јқтөбен≥ң экономикалық мұнай кешендер≥, бүк≥л қаймағы қытайлықтардың қолына толығынан көш≥п болды десек те болады. ≈к≥ арадағы кел≥с≥м-шарт әл≥ күнге дей≥н халықтан құпи€ ұсталуда. јқтөбемұнайгазаға қатысты оның к≥р≥с≥ мен шығысы туралы мәл≥меттер журналистер үш≥н жабық. ќблыстық баспасөз беттер≥нде ол жөн≥нде тұжырым жасауға жарамайтын, толық емес деректер ғана бер≥лед≥. Қытайлықтар мен қазақстандық шенеун≥ктер арасында б≥рлескен экономикалық коррупци€ бар. ћұндай экономикалық Ђықпалдастықї аймақтағы әлеуметт≥к қанаушылықты тереңдете түсуде. Құқық қорғау органдары экономикалық сыбайластықты әшкерелеуд≥ң орнына кер≥с≥нше, жерг≥л≥кт≥ жемқорлық жайлаған жүйен≥ң режим≥не қызмет етуде. Құлқынның ғана қамын күйттеген, ұлттық рухтан жұрдай бүг≥нг≥ ел басқару жүйес≥, қалталы кландар тобы қазыналы Қазақ ел≥н≥ң байлығын өздер≥н≥ң сыбайластары қытайлықтарға оңды-солды сату жолымен үлест≥руде.  ез≥нде қойнында 340 млн, баррель мұнай қоры бар, тәу≥л≥г≥не 50 мың баррель мұнай өнд≥р≥п келген, Қазақстанның (ЂNations Energyї) басты мұнай активтер≥ жиналған соңғы ЂҚаражамбасї кен орнын да 1,9 млн долларға қытайлықтарға тағы сатып ж≥берд≥. Қаз≥р де сатып жатыр.
Қытай бүг≥нде аймақта са€сат жасауда. —ыналап к≥р≥п өнд≥р≥с≥м≥зд≥ қолдарына алған олар аймақта абсолютт≥ бил≥кке ие бола бастады. Қазақстан парламентарилер≥н≥ң есеб≥ бойынша қаз≥рде қытайлықтар ел≥м≥зд≥ң мұнай секторының 70%-ын иелен≥п отыр. јл, бұл ұлттық қау≥пс≥зд≥г≥м≥зге төнген қау≥пт≥ қадам. ЂЁкономика тет≥ктер≥ к≥мн≥ң қолында болса, бил≥к те соның қолындаї деген, Қазақстанның егеменд≥ мемелекет рет≥ндег≥ қалыптасуы мен даму стратеги€сының б≥рден-б≥р кеп≥л≥ оның байлық көздер≥н қытайлықтардың қолына беру деген≥м≥з, болашақ ел бил≥г≥н де соларға тәуелд≥ ету деген сөз. ќлар Қазақстанды бейне б≥р мемлекет ет≥п қатарға қосу емес, талан-таражға салып тонаудың, халқын қанаудың, көкпарға тартқандай ет≥п айнала бөл≥ске салудың объект≥с≥не айналдырғандай.
Ѕатыс елдер≥н≥ң кез келген газет≥ және телеканалдары әл≥ күнге дей≥н олардың стратеги€лық аранының астарын аңғарып, саралап отыру үш≥н Қытайдың бүг≥н≥не арналған хабарларды үнем≥ жари€лап тұрады. Ѕ≥зде ол жоқ. Қ’–-сы Үк≥мет≥ ЂЅатысты дамыту са€сатыї деп аталатын бағдарламасын қабылдағанын, ЂҚытай Ѕатысыныңї экономикалық даму бағытындағы нақты географи€лық және са€си экономикалық аумаққа Қытайдың 12 провинци€лық б≥рл≥ктен тұратын батыс өң≥р≥ және Қазақстан экономикасын игеру к≥рет≥н≥н жұрт б≥лед≥ ме екен? 2001 жылы қытайдың қазақ жер≥мен шектесет≥н шекаралық батыс өң≥р≥ндег≥ халық саны 364,5 млн, жеткен. —оңғы жылдары экономикасын көтерем≥з деп б≥збен көрш≥ Ўыңжан-Ұйғыр автономи€сы өң≥р≥не ≥шк≥ қытайдан халықты көш≥р≥п ондағы халық санын еселеп өс≥р≥п жатыр. ќндағы әлеуметт≥к, ұлтаралық қақтығыстың туындауының көп себептер≥н≥ң б≥р≥ де қытайлықтардың ұйғыр жер≥не дендеп ену≥, басым көпш≥л≥кке айналуы болып тұр.
Ђјуруын жасырған өлед≥ї - Қазақстанның оңтүст≥г≥нде, батысында түрл≥ экстремист≥к көң≥л күйдег≥ ағымдардың жандануы және олардың тарапынан арандату қимылдарының барын, јуғаныстан жағынан талибандардың ќрта јзи€лық мемлекеттерге ықпалды ағым рет≥ндег≥ са€си ағым екен≥н, сырттан болуы мүмк≥н экстремист≥к бағыттағы түрл≥ д≥ни ағымдардың қау≥пт≥л≥г≥н айта жүр≥п, осының барлығын Қазақстанның мемлекетт≥к қау≥пс≥зд≥г≥не ықпалы бар күштер қабылдаймыз да, ал, Қытай тарапынан бейб≥т экспанци€ның төн≥п келе жатқаны туралы ауыз ашпаймыз. Қытайдың Қазақ жер≥нде өз са€саты барын, јҚЎ, –есей және ≥ргем≥здег≥ ≈вропа си€қты ≥р≥ мемлекеттер де сез≥н≥п отыр. ќлар да Қытайдың Қазақ жер≥не бойлап ену≥не алаңдаушылық б≥лд≥руде.
Қытайлықтар бүг≥нде Қазақстанның 134-ш≥ этносы болып қалыптаса бастады десек те болады.  елес≥ санақта бұл жаңа энос қытай десе оған таңқалмаңыз. Ұлты қытай жиендер≥м≥з де дүниеге кел≥п жатыр. Ѕ≥р күндер≥ олар да Қазақстан халықтары ассамбле€сы а€сында ѕарламенттен орын сұрауы да әбден мүмк≥н жай. ”ақыт өте келе ек≥ ұлт өк≥л≥н≥ң арасындағы кер≥с туындап, ол ек≥ мемлекетт≥ң мәселес≥не дей≥н көтер≥л≥п, дауына айналса сонда к≥мн≥ң мүддес≥н≥ң үстем шығатынын өз≥ң≥з аңғара бер≥ң≥з.  ез келген шет елд≥к мемлекет қазақ жер≥не ие болып отырған өз азаматтарының мүддес≥н қорғауға құқы барын тағы ескерей≥к. Қытай адам құқықтарының халықаралық норма талаптарына сай, соның ≥ш≥нде қытай ұлтының қорғалуына аса назар аударып отыратын ел. ќлардың иммигранттары қытайдың әскери және қаржылай көмег≥не арқа сүйенед≥. “алай қанды қырғын, қып-қызыл соғыспен ала алмаған Қазақ жер≥н ек≥ арадағы сауданың осындай құйтұрқы тәс≥л≥мен қолдарына ≥л≥кт≥рген қытайлықтарды ол кезде күштеп те кет≥ре алмайсың?! ќларға әскери тойтарыс берем≥н деп ойлаудың да қажет≥ жоқ.
Қытайда жалпы ≥шк≥ өн≥м 35-40 есе, халық саны 100 есе, қарулы әскер≥ б≥зден 50-60 есе артық. Қытайдың 2005 жылғы әскери бюджет≥ 81,47 миллиард долларды құрап, сол кезд≥ң өз≥нде әскер саны 2 миллион 225 мың адамды құраған. Ѕ≥р жылда қытай халқы 15-20 миллион сәбиге өс≥м беред≥. Ѕұл Қазақстан халқының қаз≥рг≥ санымен тең. —оңғы санақта Қытайда халықтың жалпы санының 1 млрд. 300 млн. жеткен≥ жари€ ет≥лд≥. ќл жақта 150 миллионнан астам адам жұмыссыз екен. Қытай үк≥мет≥ қабылдаған ЂЅатысты игеруї бағдарламасында осы жұмыссыздар Қазақстан рыногын игеруге жұмылдырылмақшы. ∆ет≥су өң≥р≥не де қытай жағынан келуш≥лерд≥ң ағыны толастар емес. Үлкен жауапкерш≥л≥кпен айтамын, егер алдағы уақытта да осы айтылған жайларға шыныменен көң≥л аудармасақ бұл мәселелер болашақта Қазақстан мен Қытай арасында геоса€си жағынан да, этникалық жағынан да түрл≥ әлеуметт≥к түс≥нбест≥ктерд≥ туындатуы мүмк≥н.
Әрине бүг≥нг≥ жағдайда дербес са€сат жүрг≥зу мүмк≥н емес. Әйтсе де, тек Қытайға ғана басымдылық бер≥п, ес≥кт≥ айқара ашып тастағанымыз дұрыс болмады. Ѕ≥зден басқа б≥рде-б≥р  ≥ш≥ јзи€, ќрта јзи€, јраб, ≈уропа мемлкеттер≥ оларға ес≥г≥н ашып тастаған жоқ. јталмыш нәрсеге көң≥л аударғанда барынша мән берет≥н жай б≥зге қау≥пс≥з басқа мемлекеттермен б≥рлескен ≥ске бару керек ед≥. ћен мұны Қазақстан бил≥г≥н≥ң ж≥бер≥п отырған Ђғасыр қател≥г≥ї дер ед≥м. —онау ғасырлардан бер≥ көшпенд≥ халқымыздың өз мемлекет≥н, ұлан байтақ шекарасын сыртқы жаулардан қорғауда, соның ≥ш≥нде қытаймен байланыста оларды ≥шке енг≥збейт≥ндей б≥р ≥зд≥ бағыт ұстанып келд≥. ≈лд≥ басқару т≥зг≥н≥н қатаң бақылауында ұстаған билер≥м≥з, солардың ақылына көнген хандарымыздың қытаймен арадағы ұстана б≥лген дипломати€лық сол үрд≥с≥, бүг≥нг≥ кезде бұзылды. Қазақ үк≥мет≥н≥ң бойында Қазақ хандарының ≥с-қимылдарына саралап бойлау, сыни талдау жет≥спейд≥.
ќсының барлығына осы уақытқа шей≥н қытаймен болған неб≥р кел≥с≥мдерд≥ ратификаци€лап келген үк≥меттег≥ шенеун≥ктер мен жерг≥л≥кт≥ әк≥мдерден құралатын елдег≥ жалғыз са€си күш - ЂЌұр ќтанї парти€сы жауапты. –есми јстана өз≥нше –есей, јҚЎ, Қытай сек≥лд≥ ұлы державалардың өзара тартысын өз пайдамызға жаратамыз деп олармен өз≥нше ойнамақ болады. —өйте жүр≥п Қытайдың аузына өздер≥ кел≥п түскен≥н байқамайды. Қытай әр≥ тартып, бер≥ итеруге көнет≥н ойыншық емес.  үндерд≥ң күн≥ сол ойын шеберлер≥н≥ң ойыны осылып, б≥з үш≥н келер күндерд≥ң б≥р≥ қытай алдында түбегейл≥ т≥зе бүккен күн болып жүрмес≥н?!
Ѕүг≥нг≥ қал-ахуалымыз шығыстағы ұлы көрш≥м≥з Қытаймен байланысымызға баға беруд≥ талап етед≥. Қытайдың соңғы жылдардағы экономикалық жағынын тез өркендеу≥ мен оның әскери күш≥н≥ң өсу≥ ерте ме кеш пе аймақтағы мемлекеттерд≥ң өзара ықпалының ара-салмағын өзгерту≥ мүмк≥н. јғылшын са€саттанушысы ’елфорд ћакиндер: Ђќрталық јзи€ны к≥м басқарса, оның бүк≥л јзи€ға үстемд≥г≥ жүред≥, ал јзи€да к≥мн≥ң ықпалы мықты болса, сол мемлекет бүк≥л әлемд≥ билейд≥ї - деген екен. Ѕүг≥нде әлемд≥к сарапшылар да Қытайдың ќрта јзи€ аймағында абсолютт≥ бил≥кке ие болу мүмк≥нд≥г≥ барын қаз≥рд≥ң өз≥нде жи≥ айта бастады. 2020 жылдары Қытай экономикалық өс≥м≥ және тұтыну қаб≥лет≥ бойынша јҚЎ-ты басып озып, әлемде б≥р≥нш≥ орынға шығатынын болжап отыр. Қазақстанды т≥зерлет≥п болғасын Қытай та€удағы 15-20 жылда ≈уроодақ елдер≥не де ықпалын жүрг≥з≥п, оларды кез-келген мәселе төң≥рег≥нде мәм≥лелер жасауға мәжбүр ете бастайды. Қытайдың Ђқатал ойыны мен жұмсақ экспанци€сыї ≈уропаға Қазақстан мұнайына иел≥к ету арқылы ашылған қақпа арқылы жүзеге аспақ. Қаз≥рд≥ң өз≥нде јҚЎ-тың са€си ықпалынан гөр≥ аймақта –есей, Қытай және ≈уроодақ өздер≥н≥ң ойындарын жүрг≥з≥п, құбылтып отыру мүмк≥нд≥г≥не ие бола бастағаны сез≥ле бастады.
ќсындайда Қытай алдында қазақ ел≥н≥ң әлс≥зд≥г≥н әркезде де көре б≥лген данагөй бабаларымыздың осындайда: Ђұзын арқан, кең тұсауї орысыңа ≥ш тарта б≥л деген≥ ер≥кс≥з ойға оралады. ЂҚара қытай қаптаса, мойныңа түскен қыл бұрауї - деп йтып кеткендей, егер Қазақстан Қытай жағынан ≥шк≥ экспанци€ға ұшырай қалса, қазақ халқын одан тек қана –есеймен б≥рлескен ≥с-қимыл ғана құтқара алады. —ебеб≥, орыстармен ғасырлар бойы қалыптасқан көрш≥л≥к, этникалық жағынан өзара түс≥н≥уш≥л≥к пен бей≥мд≥л≥кт≥ң (адаптаци€) орнығуы, олар тарапынан қажет болса әскери-техникалық, адами, моральдық көмек алуға мәжбүр ету≥ мүмк≥н (әрине ондай басымызға төнбес≥н деп т≥лей≥к).
Ѕабаларымыз болжап кеткендей, болашақ Қазақ ел≥нде осындай жағдай қалыптасып келе жатқандай. ≈нд≥г≥ жерде Қазақстан Үк≥мет≥ қытайлықтарға өт≥п кеткен мұнай кешендер≥ төң≥рег≥ндег≥ кел≥с≥м-шарттардың уақытын ұзарта бермей, кер≥с≥нше қайтарып алудың қамына к≥р≥суд≥, оны игеруд≥ отандық өнд≥руш≥лерге тапсыруды бүг≥ннен бастап ойластырғандары дұрыс болмақ. Ѕұлай қайтарып алу араб елдер≥ тәж≥рибес≥нде бар. јлып державалармен қалыптасқан сыртқы са€си орта жағдайымыз алдағы уақытта са€си парти€лар мен қоғамдық қозғалыстардың сайлауалды шараларында көтер≥л≥п, күндел≥кт≥ назарында болса екен дейм≥з.

Ќұрлыбай Қошаманұлы,

08.05.2016
Ќұрлыбай Қошаманұлы
nurlibai58@yandex.kz
07-05-16 05:03
Қазақстанға ағылып жатырған қытайлықтарың көздеген астарлы мақсаты неде?

Қытайлықтардың өктемд≥г≥ соңғы жылдары тым шектен шығып барады. Ўындықты көтерген жұмысшылардың белсенд≥лер≥н, олардың құқықтарын қолдаушы кәс≥подақ өк≥лдер≥н қуғындаумен айналыcады. Ѕ≥з қанша жерден демократи€лық қоғам құрып жатырмыз десек те, қытайлықтардың Ђәшекей≥н≥ңї ту сыртынан аумақтағы қоғамдық, са€си ахуалды ушықтырушы Ђтаптық үстемд≥г≥н≥ңї төн≥п келе жатырғанын көре б≥лу≥м≥з керек. Қытайлықтардың қазақ халқының табиғатымен ешб≥р сиыспайтын қылықтары: менменш≥л өркөк≥рект≥г≥, қазақ жұмысшыларына ек≥нш≥ сортты қаралар рет≥нде қарауы, осының барлығы аймақта гегомондыққа ұмтылған ұлы державалық авантюризм са€сатынан туындап жатырған жайлар.
Ўынайы ынтымақтастық өз жауапкерш≥л≥г≥н мойындай жүр≥п, адам құқықтары мен мүддес≥не достық ниетпен қарап, кеп≥лд≥к берген жағдайда ғана қамтамасыз ет≥лет≥н≥н ескерсек, өк≥н≥шке қарай қытайлықтардың басқарудың неғұрлым дөрек≥ әд≥стер≥не көшу≥, жұмыста бүт≥н халықтың ұлттық мүдделер≥н елемеу≥, жалақыларын өс≥рмей езе қанауы халықтың ек≥нш≥ бөл≥г≥н ашындыруда. ∆алған дипломмен кел≥п, жерг≥л≥кт≥ жұмысшы-мамандардан б≥рнеше есе артық жалақы алатын қытайлықтардың қолдан жасаған мамандары көбейд≥. ћұндайлар мемлекетт≥к қазынаны ғана емес, жеке бастарының байлығын да арттыруға жұмыстануда. ћұны јқтөбе облысының прокурорлық тексерулер≥н≥ң нәтижес≥нде ашылған заң бұзушылықтар дәлелдеген құжаттарға зер салсаң байқайсың.
—оңғы кездег≥ ез≥лген халықтың б≥р≥ рет≥нде қазақ халқының, оның жұмысшыларының қытайлықтарға қарсы жи≥леген наразылығы - әлеуметт≥к қанаудан, өздер≥н≥ң экономикалық, са€си тәуелс≥зд≥г≥н қорғаудан, қытайдың ұлыдержавалық үстемд≥к са€сатын әшкерелеуден туындап жатырған табиғи жауап әрекет≥. ∆асыратыны жоқ 2011 жылы 17 қыркүйекте Ђ—еверна€ трубаї кен≥ш≥нде Ђќриол-құрылысї, ћ-техсервисї ∆Ў—-≥не қарайтын қазақстандықтар мен қытайлықтар арасында жанжал туып, соңы атысқа ұласқан қанды сойқан орын алды. Ќәтижес≥нде б≥р қытайлық өл≥п, б≥рнешеу≥ ауыр жарақатпен ауруханаға түст≥. Ѕұл 200 қытайлықтың заңсыз кел≥п еңбек еткен≥ аз болғандай, жерг≥л≥кт≥ жұмысшылардан Ђб≥рнеше есе артық жалақыї алуынан ушықты. Қытайлықтар алдында жерг≥л≥кт≥ жұмысшылар құқықсыз, қауқарсыз тобырған айналған.
’алықтар арасында ұлтшылдық сез≥мдерд≥, өзара сен≥мс≥зд≥к пен араздықты қоздыру қытайдың бұрыннан бар са€саты. Ѕ≥р нәрсе айқын Ц ел≥м≥зд≥ң қай түпк≥р≥нде болмасын қытай бүг≥нде Қазақстанның ≥шк≥ әлеуметт≥к, экономикалық, са€си, ұлтаралық қарым қатынасын ушықтырушы басты факторға айналды. Қаналушы тап, қазақстандық жұмысшылар иде€лық жағынан да, құқықтық теңд≥к жағынан да өздер≥н әл≥ күнге дей≥н б≥ртұтас сез≥не алмай келед≥. ќлар жерг≥л≥кт≥ құзырлы органдар тарапынан да қолдау көрмей, өз≥н-өз≥ билеу және қорғану құқынан айырылған. “ыңдар құлақ болса бұл туралы ел≥м≥зд≥ң мерз≥мд≥ басылымдары жазып-ақ жатыр. јқпарат көз≥нде жари€ланғандай шын мән≥нде қаз≥рг≥ кезде 1% Қџ“ј… ҰЋ““џҚ Ѕј…ЋџҚ“џҢ 60% Ө« ”џ—џЌƒј Ұ—“јѕ ќ“џ–.
Ѕұл теңс≥зд≥ң тыйылар емес, әл≥ күнге дей≥н жалғасып келед≥. —абақ алар қытайлықтар болмай тұр.  еше ғана јқтөбен≥ң жерг≥л≥кт≥ мұнайшылары өз наразылықтарын жетк≥зд≥. Ђјқтөбемұнайгаз Ц —Ќѕ—ї жұмысшылары компани€ның әд≥летс≥зд≥г≥не қандары қарайған. јқтөбел≥ктер, фирма басшылығы оларды нег≥зс≥з демалысқа ж≥берген≥н, ал кен орындарында қытайлықтар жұмыс ≥степ жатқанын айтты. Ђ≈л≥м≥зде мыңдаған жұмысшылар ақысыз демалысқа ж≥бер≥л≥п, дағдарыс қысып жатса, қытай басшылығы қытайлар санын т≥пт≥ де қысқартқан жоқї, Ц деп шағымданды қазақстандықтар. јшуға булыққан мұнайшылар т≥пт≥ кәс≥порында еңбек ет≥п жатқан қытайлықтардың толық т≥з≥м≥н де түз≥п алған. ќнда көрш≥ мемлекетт≥ң 113 қызметкер≥ жазылған. ЂҚытай азаматтары компани€ның басшылығында мықты орындарды иемденген. Ѕарлық шеш≥мд≥ қытай жетекш≥лер≥ қабылдайды. Ѕасқарма аппаратында да солар. Ўетелд≥к мамандар мен қазақстандық мамандардың алатын жалақысының да айырмашылығы жер мен көктей. Қытай басшылары өздер≥н≥ң жұмысшыларына жақсы қаражат төлеп, дұрыс өм≥р сүру≥не де керемет мүмк≥нд≥ктер жасап бер≥п отыр. Ұшып барып-келу≥, тамақтану, көң≥л көтеру, өм≥р сүру≥н≥ң барлығы компани€ есеб≥нен қарастырылған. ќларға қазақстандықтар сек≥лд≥ мерекелерде демалып, аптасына 40 сағат ≥стесе де 3 ай еңбек режим≥ 1 айлық еңбек демалысымен б≥рге қарастырылғанФ, Ц дейд≥ мұнайшылар. ќлар  еңқи€қ, —аркөл, ∆аңажол, Қандыағаштағы мұнайшылардың отбасы алған жалақыларымен әрең күн көр≥п отырғанын айтты. Ђ≈гер отандық қызметкерлерд≥ң қатарын қысқартса, онда тепе-тең қылып қытайларды да қысқарту керек. Ѕ≥р қытайлыққа сұмдық айлық төлеп Қазақстанда ұстағанша, 3-4 қазаққа жұмыс беру≥ керек ғойї, Ц дейд≥ шағымданған мұнайшылар. Ѕұл туралы кеше ғана ЅјҚ беттер≥нде timeskz.kz хабарлады.
Қытай бүг≥нде батыс өлкес≥нде қазақ экономикасын ұзағынан т≥зг≥ндеп ұстау үш≥н јқтөбеден Ђөз банктер≥н ашып, қытай диаспорасын көбейтуї (қытайландыру) мақсатында мұнайдан тыс басқа да бизнес түрлер≥н кеңейт≥п, қала айналасынан жер тел≥мдер≥н сатып алып, тұрғын - жай құрылыстарын жүрг≥з≥п, еңсел≥ әк≥мш≥л≥к орталықтарын тұрғызуға к≥р≥ст≥. Қазақ жер≥не терең бойлап ену≥не т≥рек болатын қытайлардың әк≥мш≥л≥к кешендер≥ құрылысы ел≥м≥зд≥ң өзге өң≥рлер≥нде де јлматы, Қызылорда, јтырау мен ћаңғыстау облыстарында жылдам қарқынмен жүр≥п жатыр. Қазақстандағы қытайлық мұнай компани€лары мен басқа да бизнес құрылымдарына тек қана қытай азаматтары жұмысқа алынбақшы. Ђјдами экспанси€ї деген≥м≥з осы. Ўетелд≥к азаматтардың Қазақстан азаматтарымен некеге тұруы да белг≥л≥ дәрежеде қосымша мәселелер туындатады. Қ– ЂЎетелдiктердiң құқықтық жағдайы туралыї заңының 14-бабы бойынша Қазақстан –еспубликасындағы шетелдiктер Қазақстан –еспубликасының азаматтарымен және басқа адамдармен некеге тұрып және оны бұза алады.
 ейб≥р бейресми деректер бойынша 4500-5000 мыңдай қытай ел≥м≥зд≥ң азаматтығын алса, 500 мыңдай қытайлықтар қазақ жер≥не к≥р≥п үлгерген. —алыстырып көрей≥к. 74 жылдық тархы бар кеңес заманында да қазақтың жер≥ндег≥ өзбек те, ұйғыр да мұндай санға өскен емес. —оңғы 10 жылда өз≥м≥з шақырып жинаған оралман қазағымыздың Қазақстанға келген≥ 800 мыңнан сәл асады. Қазақстанда бұған дей≥н достығы мен ынтымағы жарасқан 130 ұлт пен ұлыстың өк≥л≥ тұрып жатыр дейт≥н болсақ, та€у болашақта 131 Ц ш≥ ұлт өк≥л≥ қытай диаспорасының т≥ркелу≥не алғы шарт қаланды деген сөз. ≈ндеше соңғы кезде халықты алаңдатып отырған мәселен≥ң б≥р≥ - ауылшаруашылығы жерлер≥н жалға алушы қытайлықтардың ертең басқа бизнес көздер≥н ашып, қазақстанның әр түпк≥р≥не шашылып кетпес≥не ешк≥м кеп≥лд≥к бере алмайды.
Ђ≈к≥ ел арасындағы өзара экономикалық ықпалдастықї деп басталған қарым-қатынас тереңдей келе қазақтың байлығы ғана емес, жер≥н алу мақсатына ұласып, Қазақстанның ≥шк≥ тұрақтылығы мен экономикалық қау≥пс≥зд≥г≥не әсер≥ байқала бастады. –есейд≥ң белг≥л≥ академиг≥ јганбег€н: ЂҚарыз беруш≥лер қазақтың байлығын сыпырып тасып жатыр. Қазақтар қарыздың кеп≥л≥ рет≥нде Ц қазба байлықтарын қойып отырї - деп дәл айтты. ќл бекер сөйлемейт≥н, әлем ғалымдары санасатын экономист. Ѕұған мына дерект≥ келт≥рсек те болады. Қаз≥рг≥ кезде б≥зде жерден бөлек, жер қойнауындағы стратеги€лық қазыналарымыз да аукцион арқылы сатыла бастады. ≈л≥м≥здег≥ пайдалы қазбаға тұнып тұрған 100-ден аса кен орны 16-шы маусымда ашық саудаға шығарылмақ, деп хабарлайды  “  арнасының сайты. яғни, кез-келген қалталы Қазақстан азаматы мен шетелд≥ктер аукционға қатысып, бағалы, түрл≥-түст≥ металл, алтын, мыс, т≥пт≥ алмазы бар кен орнын сатып алуға қақы бар. ≈ң қымбат баға ұсынған байлар қойнауы қазынаға толы жерд≥ң иес≥ атанады. Ѕ≥р≥нш≥ кезең бойынша, јқмола облысындағы Ђ омсомолї кен орны саудаға түсед≥. ќның бастапқы құны 9 жарым миллион. јл, —олтүст≥к Қазақстандағы алмазы бар ЂҚараталї кен орнының бастапқы бағасы 600 мың теңге. јукционға қатысуға ниетт≥ инвесторлар мен жерг≥л≥кт≥ кәс≥пкерлер 26-шы мамырға дей≥н өт≥н≥ш жазуы ти≥с. ∆ер қойнауындағы байлықты жаппай сату науқаны былтыр басталған болатын. ќл кезде саудаға қойылған 100 кен орнының 49-ы сатылып, бюджетке 1 жарым миллиард теңге түскен (ƒерек көз≥: Stan.kz). Ѕүг≥н мұнайымызды кеп≥лд≥кке алса, ертең жер≥м≥зд≥ кеп≥лд≥кке қо€тындар да табылады.
—ондай-ақ, Қытай қаз≥рг≥ кезде аймақта қытайша оқып, б≥л≥м алған т≥л мамандарының санын көбейтуге талпынып жатыр. Ѕұл бағытта јқтөбе пединституты жанынан Ђ онфуциийї ≥л≥м≥н оқытатын бөл≥м де ашылды. Қытайға барып қытай т≥л≥н үйренем≥н деуш≥ қазақ жастарына барлық жағдайлар жасайды. ќйлағандары: қытайша т≥л үйренген қазақ жастарын болашақта қытай мемлекет≥ мүддес≥н өтк≥зуш≥ әлеуметт≥к құралға айналдыру. ќсы орайда, б≥р кезде Ђб≥зд≥ң басымызды б≥р≥кт≥рет≥н орыс т≥л≥ї деген үндеумен Ђұлы т≥лї де осылай қазаққа орыс т≥л≥н кәс≥п еткен мұғал≥м қазақтардың оқытуымен, зи€лылардың қолдауымен түпк≥л≥кт≥ таңылғанын, ел≥м≥зд≥ отарлауға зор мүмк≥нш≥л≥к жасалғанын неге ұмытамыз?
Ѕ≥з қанша жерден: ЂҚазақстан мен Қытай әлеует≥ өз-ара б≥р≥н-б≥р≥ толықтыруда, стратеги€лық сер≥ктест≥г≥м≥з жарқын, келешег≥ нәтижел≥ және шынай достық, түс≥н≥ст≥к рухында дамудаї - десек те, бабаларымыздың: Ђқара қытай қаптаса Ц мойныңа түскен қыл бұрауї, - деген ескерту≥н ұмытпағанамыз, олардың қай са€саты болмасын Қазақстанның емес, кер≥с≥нше қытайдың мүддес≥н ғана көздейт≥н≥н ескерген≥м≥з абзал. ќлар бүг≥нде қазақ экономикасын ашықтан-ашық тонап жатыр. ∆ер мемлекетт≥к қау≥пс≥зд≥г≥н≥ң кеп≥л≥. Ѕүг≥н 5 мамырда ѕрезидент жерд≥ң сатылуын, жалға бер≥лу≥н әл≥ де зерттеп, зерделеу қажетт≥г≥н айтып, 1 жылға мараторий жари€лады. Ѕарлығы алдағы уақытта халық мүддес≥ тұрғысынан шеш≥лед≥ деп үм≥ттеней≥к. ≈ндеше жыл сайын миллиардтаған доллар к≥р≥с келт≥рет≥н өз мұнайымыздан тамшылатып төлеген салығына малданып отыра бермей (бар болғаны б≥рнеше миллион теңге), экономикалық жағынан қытайдың шик≥зат көз≥не, боданына айналмау үш≥н, олардың отарлық езг≥н≥ ғана көздеген жымысқы са€сатын сез≥н≥п, қазақ бил≥г≥ тәуелс≥з экономика құру жолына түскен≥ дұрыс демекп≥з.
Ќұрлыбай Қошаманұлы, јқтөбе қ,
05.05.2013
Ќұрлыбай Қошаманұлы
nurlibai58@yandex.kz
24-04-16 22:13
“≥л≥м≥зге араша түсей≥к

Ѕүг≥нде бұл мәселе көп көп айтылып, жазылып жүр. Ѕ≥р өк≥н≥шт≥с≥ бұл иде€ әу бастан ел басының бастамасынан туындады. ќсыдан б≥рер жыл бұрын осы мәселе көтер≥лген кезде қазақстандық қоғамдық п≥к≥рд≥ң басым бөл≥г≥ Ђүш тұғырлы т≥лї деген са€сатқа қарсы болды. ћұны елеген парламент болды ма? ≈ндеше Ђүш тұғырлы т≥лї деген са€саттың бұрыстығын түс≥н≥д≥р≥п көрей≥к:
ћемлекет≥м≥зде тек қана Ђқазақї және Ђорысї т≥лдер≥ мемлекетт≥к, ек≥нш≥с≥ ресми қатынас т≥л≥ рет≥нде жүред≥. Өз кезег≥нде заңға сәйкес қос т≥лге республикалық бюджеттен тиес≥л≥ қаржыландыру қарасытырылған. —ебеб≥, ЂҚ–-сының “≥л туралы «аңыї бойынша (4-бап) республикамыздың орта мектептер≥ тек қана ек≥ т≥лде қазақ және орыс т≥лдер≥нде оқытуға бағытталған. јталмыш заңның 5; 8 бабында Ђмемлекетт≥к ұйымдарда (орта мектептер мемлекетт≥к мекемелер санатына жатады) және жерг≥л≥кт≥ өз≥н-өз≥ басқару органдарында орыс т≥л≥ ресми түрде қазақ т≥л≥мен қатар қолданылатыны анық көрсет≥лген. Құп дел≥к. ќлай болса Ғылым және Ѕ≥л≥м ћинистрл≥г≥н≥ң мектептег≥ реформа деген желеумен Ђорта мектептергеї күштеп к≥рг≥з≥п жатырған ЂҮш тұғырлы т≥лї реформасының қате бағдарлама екен≥н және Ђјта «аңдағыї (7-бап), Ђ“≥л туралы «аңымыздағыї (4;5;7-бап) қарапайым заң талаптарының бұрмаланып жатырғанын неге ескермейс≥здер? Ђјта «аңымыздаї жоқ қайдағы б≥р ағылшын т≥л≥н мектеп программасына енг≥з≥п, сағат бөлуге, оған мемлекет қаражатын шығындауға мүлдем болмайды. ƒемек, Ђағылшынғаї деп бюджеттен бөл≥нген қаржы да заңнан тыс болып табылады. јл, заңсыздық жолымен мақсатсыз шығындалған әрб≥р мол ақшаның, тиынның артында Ђсыбайластықї пен Ђжемқорлықї жүрет≥н≥н б≥лу≥м≥з керек.
ќсы жерде ек≥нш≥ б≥р жақ тарапынан: Ђақылы оқытуға қаз≥рг≥ нарық заманында қарапайым ата-аналардың қаржылық мүмк≥нд≥г≥ жоқ, нел≥ктен тег≥н оқытуға жағдай жасап отырған орта мектеп реформасына қарасы боламызї - деуш≥ сұрақ та туындауы әбден мүмк≥н. ∆ауап б≥реу: көпш≥л≥к Ђүш тұғырлы т≥лд≥ңї - бұрыстығын айтқанда мемлекетт≥ң орта мектеп бағдарламасына к≥рг≥зет≥ндей јта «аңымызда Ђағылшын т≥л≥ї туралы баптардың жоғына ғана сүйен≥п отыр. —ебеб≥, ағылшын т≥л≥н бала-бақшадан бастап орта мектеп бағдарламасына м≥ндеттеп оқытуды енг≥зу јта «аңымызда жазылмаған. “ағы да қайталап айтамын: Қ–-сының Ђ“≥л туралы «аңындаї да ағылшын т≥л≥н мемлекетт≥к т≥лд≥ң б≥р≥ рет≥нде оқу бағдарламасына к≥рг≥зу м≥ндеттелмеген. ∆оқ, олай емес, мектептен бастап оқытуды бастауымыз қажет десек, онда Ђ онституци€ғаї, Ђ“≥л туралы «аңғаї үш≥нш≥ т≥л ет≥п ағылшын т≥л≥н жазуымыз керек емеспе. јл б≥зд≥ң заңда ондай бап жоқ. ≈ндеше заңды неге бұрмалаймыз? «аңдылықтың бұлжытпай орындалуын б≥р≥нш≥ кезекте қадағалайтын заң шығраушы орган парламент депутаттары қайда қарап отыр?
Ѕ≥з мұны айтқанда ағылшын т≥л≥ (және өзге де шет т≥лдер≥) мүлдем оқытылмауы ти≥с демейм≥з. ≈гер оқытылуы қажет болса, онда Ђағылшын т≥л≥ї әрк≥мн≥ң қызмет бабы қажетт≥л≥г≥не қарай, ер≥кт≥л≥к түрде, тек қана ақылы арнаулы шет т≥лдер≥ мектептер≥нде ғана үйрет≥лу≥ ти≥с. —ебеб≥, барлық өркениетт≥ европа, мемлекеттер≥нде, алты құрылықтың барлығында шет т≥л≥н үйрету - мемлекетт≥к орта мектептен тыс, тек қана арнайы ашылған дербес, Ђақылы жеке мектептердеї жүред≥. јлысқа бармай-ақ кеше ғана өз≥м≥збен б≥рге болған поскеңест≥к республикалардың барлығында бұл мәселе тап осылай шеш≥лген. Өйткен≥ ол елдерд≥ң барлығында елд≥ң  онституци€сы, т≥л туралы заң баптары осыны талап етед≥. ∆әне олар мұны бұлжытпай орындап келед≥.
«аңның орындалуын және құқықтық жағынан қатаң қорғалуын қамтамасыз ету кез келген мемлекетт≥к мекемелерде, соның ≥ш≥нде заң шығарушы орган ѕарламентте бәр≥нен жоғары тұруы ти≥с. ќл заңды бек≥ткен де өздер≥ң≥зс≥здер. ћемлекетт≥к мекемелерд≥ң б≥р≥ болып саналатын Қазақстанның орта мектептер≥нде ағылшын т≥л≥н оқытуды енг≥зу Ц құзырлы органдар тарапынан Қ–-сы  онституци€сы талаптарын мойындамау, Ђ“≥л туралы «аңдыї өрескел бұзу болып табылады. јғылшын т≥л≥н орта мектептерде Ђм≥ндеттеп оқытуї заңнан тыс. —ол себепт≥ де Ғылым және Ѕ≥л≥м ћинистрл≥г≥н≥ң ұсынып отырған ЂҮш тұғырлы т≥лї бағдарламасының Қ–-сының Ђ“≥л туралы «аңынаї және ЂҚ–-сы  онституци€сыї талаптарына томпақтығын (б≥зд≥ңше бұрыстығын) сараптамадан өтк≥зу, мұның заңға қайшы әрекет екен≥н дәлелдеу бүг≥нг≥ жаңа ѕарламент депутаттарының және бейжай емес әрб≥р азаматтың м≥ндет≥ демекп≥н.  ез келген құқық бұзушылық белг≥лер≥ бар әрекет әк≥мш≥л≥к, қылмыстық жауаптылықтың нег≥з≥ болып табылады. ∆еке адамның да, заңды тұлғаның да құқыққа қарсы Ђб≥л≥пї не Ђб≥лмейї барған к≥нәлы қандайма Ђ≥с-әрекет≥ї немесе Ђәректс≥зд≥г≥ї құқық бұзушылыққа жатады және жауаптылықтан босатпайды.
ќсы жайларды жари€ ете отырып, тез арада, ертеңге қалдырмай Қ–-сының Ђ“≥л туралы заңдары талаптарын бұзылғаны үш≥н жауаптылыққаї келт≥рет≥н 5-тараудың 24-бабына сүйене отырып, Ђ онституци€лық кеңесї алқасы алдында ел≥м≥зд≥ң орта мектептер≥ бағдарламасына к≥рген Ђүш тұғырлы т≥лї реформасының јта «аңымыздағы 7-бап және Қ–-сы Ђ“≥л туралы «аңындаї көрсет≥лген 4-ш≥; 5-ш≥; 7-ш≥ бап; 2-тарау 8-ш≥; 9-шы; 4-тарау 21-ш≥ баптарына (11.07.1997 є151-1 Қ–-ың «аңы) қаншалықты заңнан тыс екен≥н сараптамадан өтк≥з≥п, бұған өз бағасын беруд≥ тапсырғанымыз дұрыс болар ед≥. Ѕұл мәселеге қоғам қайраткерлер≥, т≥л жанашырлары, зи€лылар, жазушылар одағы, қаз≥рг≥ парламент, жерг≥л≥кт≥ мәслихат депутаттары араласады деп үм≥ттенем≥з. Ұлты, оның болашағы, т≥л≥н≥ң тағдыры ойлантқан әрб≥р азамат Ђүш тұғырлы т≥лї деген са€саттың «јҢЌјЌ тыс әрекет екен≥н ашық айта б≥лулер≥ керек.
Ќұрлыбай Қошаманұлы
nurlibai58@yandex.kz
24-04-16 22:09
’јЅј–ЋјЌƒџ–”
Ќоғайты ауылына қатысты Ёнциклопеди€лық жинақ жазылып жатыр
Өскелең ұрпақты тарихпен тәрбиелеуде уақыт, кезеңдер сабақтастығының ұмытылмай сақталуының тәрбиел≥к маңызы қашанда зор. Ќеғұрлым өткен мен бүг≥нн≥ң байланысы бер≥к болса, соғұрлым ұрпағының туған жер≥не, тарихына, сол тарихты жасаушы ата-бабаларына деген сүй≥спенш≥л≥г≥ арта түсед≥. ќсы тұрғыдан алғанда бүг≥нде кез≥нде Ѕайғанин ауданының үлкен шаруашылығының б≥р≥ болған Ђ—ағыз совхозынаї (Ќоғайты ауылы) қатысты тарихи энциклопеди€лық жинақ шығару қолға алынып жатыр. јуылымыздың қалыптасуы және оның даму жолына қатысты тарихи - хронологи€лық дерект≥ энциклопеди€лық жинақ шығару уақыт сұранысы.
јйтарымыз, болашақ к≥тапқа жиналар әрб≥р өм≥рба€нда қарапайым малшы, механизатордан бастап шаруашылық, мекеме қызметкерлер≥н≥ң туған жылы, қандай жылдар аралығында қай жерде, қандай қызметтер атқарғаны, лауазымы мүмк≥нд≥г≥нше толық қамтылуы қажет. —ондай-ақ, шаруашылықта қандай мекемелер халыққа қызмет жасады? ќлардың ашылу және тараған жылдары туралы мәл≥меттер де керек. —овхоздың жерЦсу, елд≥-мекен атауларының тарихына қатысты ресми құжаттар немесе оның аталу себептер≥ туралы аңыз әңг≥мелер болса да жиналуы ти≥с.
Ѕұған әр жылдары түрл≥ баспасөз беттер≥нде ауылдың өткен кезеңдер≥нен мәл≥мет берет≥н шаруашылыққа қатысты және оның азаматтары туралы жари€ланған мақалалар да жатады. ƒерек көздер≥ совхоздың құрылған күн≥нен (1948 жыл) бастап, 1990 жылға дей≥нг≥ аралықты қамтуы ти≥с және бұл бүк≥л ауыл азаматтарын, өм≥рден өткендерд≥ң бүг≥нде көз≥ т≥р≥ ұрпақтарын сұрастыру арқылы жүрг≥з≥лген≥ дұрыс болады. ∆екелеген адамдарға қатысты өм≥рба€н жолдарын егер оның еңбек к≥тапшасы сақталған болса, сол арқылы да қағазға түс≥руге болады. Ѕолмаса естел≥к түр≥нде жазылуы ти≥с.  ей≥нг≥ жылдары ауылдан көш≥п кеткендер туралы мәл≥мет жинау да белг≥л≥ б≥р қиыншылықтарды туғызуы мүмк≥н. —онда да әз≥рге қолда бар мәл≥меттерд≥ жинастыра берсең≥здер дейм≥з. Ѕ≥з б≥р кезде сонда қызмет еткен (өм≥рден өткендерд≥ң балалары мен туыстарынан), ауылдың тарихына қатысы бар барлық азаматтардан мағылұмат берет≥н хат, хабар күтем≥з.
Құрметт≥ ауыл және аудан азаматтары! - Ђжанашырын таппаса, жақсылық қанатын жаймасї, қолдаушысы бола б≥лсең≥здер алдағы уақытта қолға алатын ≥с осы болмақшы. Өкше басар ұрпаққа рухани мұра қалдырып отыру, адамзат әулет≥н≥ң ұлы мисси€сы. јуыл тарихы Ц аудан тарихы, ал ауданның шеж≥рес≥нен облыстың, қала берд≥ республикамыздың тарихы құралмақ. “арихи, рухани мұраларды жиып-тер≥п, болашаққа тапсыра б≥лу б≥зд≥ң жұмысымыз. ”ақыт өткен сайын артыңа бұрылып қарап, ауылдың өткен≥не ой көз≥мен шолу жасау табиғи қажетт≥л≥ктен туындайтын нәрсе. Қолға алған ≥с≥м≥з нәтижел≥ болып жатса, мұның бәр≥ шын мән≥нде ауыл жөн≥нде мәл≥мет алғысы келет≥ндерге көп пайда тиг≥зет≥н≥ кәм≥л.
јудан әк≥мш≥л≥г≥ тарапынан да осы б≥р маңызды ≥ске ұйытқы болып, совхозға қатысты жерг≥л≥кт≥ мұрағатта сақталған құжаттар болса оны табуға көмектесед≥ деп үм≥ттенем≥з. Қаз≥рг≥ кезде к≥тап жазылып дайын тұр. Қаржы көз≥н≥ң табылуына қарай шығады. “ың деректер болса әл≥ де ж≥берулер≥ң≥зге болады.

јқтөбе облысы, Ѕайғанин ауданы, Ђ—ағыз совхозынаї (Ќоғайты) қатысты тарихи энциклопеди€лық деректер жинауға қатысты құжаттар төмендег≥дей:

1. Ђ—ағыз орта мектеб≥н≥ңї нег≥з≥н қалаушы ардагер мұғал≥мдерд≥ң өм≥рба€ндары мен б≥р сурет≥. ћектепт≥ң тарихына қатысты деректер қажет.
2. јуылдың тарихына қатысты деректер.
3. —оғыс ардагерлер≥н≥ң өм≥рба€ны мен сурет≥.
4. —оциалист≥к және еңбек ардагерлер≥н≥ң өм≥рба€ндары мен сурет≥.
5. Ђ—ағыз совхозындаї (Ќоғайты) әр жылдары шаруашылық басқарған және түрл≥ мекемелерде қызмет еткен ардагерлерд≥ң, қарапайым жұмысшылардың өм≥рба€ндары мен суреттер≥.
5. Ђ—ағыз совхозынанї (Ќоғайты) шыққан көп балалы аналардың (алтын алқа, күм≥с алқа атанғандар) өм≥рба€ндары мен суреттер≥.
6. “ем≥р жол саласында қызмет еткен ардагерлерд≥ң өм≥рба€ндары мен б≥р сурет≥.
7. —овхоздың өз тарихына қатысты дерект≥ құжаттар.
8. јуыл халқының бүг≥нг≥ саны.
9. Ўаруашылықта қандай мекемелер халыққа қызмет жасады? ќлардың ашылу және тараған жылдарына қатысты деректер.

Ѕайланыс телефондары: 8 7785976287; 97-51-43. јқтөбе қ, √ерцен к 17 үй 10 пәтер.
Ќұрлыбай Қошаманұлы.
25.04.2016 жыл
јманкос
Aman70@emailru
23-12-15 17:25
јмансындарма бауырларым актаудан токалдар барма катнасайык тумалар мен актаудамын
√ульжайна
Guljaina77@bk.ru
06-12-15 16:27
—алем! ћен руым “абын,  ызылорда облысының ∆алагаш ауданынын тумасы мын. ћеним тикелей Ѕухарбай батырдын урпагымын
јқтөбел≥к қазақ
18-09-15 11:24
≈ртең Ѕайғанин жер≥не қытай қоныстанса, ≥здеген табыныңды да, адайыңды да таба алмай қаласыңдар руын түгендеген ей бейшаралар. Ѕолашағыңды ойласаңдар етт≥. Әк≥мдер≥ңе осыны жетк≥з≥ңдер.
јқтөбе қ
—әтпаев к
14-09-15 12:26
јқтөбе облыстық соты төң≥рег≥нде болып жатырған дау адам шошырлық. «аң органдары осындай жемқорлыққа батқаны ба€ғыдан белг≥л≥ ед≥. ≈нд≥ м≥не сот ≥ш≥ндег≥лер ек≥ жақ болып өздер≥ өз былықбайларын ашып жатыр. —оттағы шенеун≥ктер сот ≥ш≥ндег≥ жемқорлықтың әбден дендеген≥н айтып ѕрезидентке ашық хат жазыпты.
зейнлла
Қарауылкелд≥
13-09-15 15:35
–уын түгендеген трайбаизмд≥ доғарайық, ауданның ертең≥ңе алаңдайық
ќйылдық азамат
јманкелд≥ елд≥
13-09-15 15:10
Ќ.Қошаманұлының "Ѕайтақ Ѕайғанинның қаз≥рг≥ жағдайы мен болашағы алаңдатады" деген мақаасы шынымен де ойлантатын, қорқынышты мақала екен. —онда ауданның ертең≥н к≥м ойлайды. Әк≥мдер≥н≥ң жұмысы к≥мдер үш≥н. ’алқын ойламаса, босатсын орындарын. јуданның болашағына алаңдаған азаматтар шырылдап ауданның тағдыры не болмақ деп жазып жатса, мына Ѕолысбаев сек≥лд≥лер табындардың қанша пайыз екен≥н сұрауын қо€р емес. –уыңды түгендегеннен не пайда, ертең халқын ақтабан шұбырындыға ұшыраса.
Ќоғайтылық
рахманұлы
09-09-15 12:09
Ѕайғанин халқының кедейш≥л≥г≥ басқа аудандарға қарағанда көзге көр≥н≥п тұр. Ёконмикасы жоқ. ’алық өте кедей тұрады.
ЅќЋџ—Ѕј≈¬ Ќ”–ЅќЋ
karajon_tabin@mail.ru
07-09-15 21:22
јссалаумагалейкум родной ага инелерим “абындар јсыл, Ќадир, ћаман, ∆ангабыл, “илегабыл. Ѕилесиндерма “абындар  азакстаннын канша пайызын курайды? јлматыдан каражон табындардан ким бар?
ћақсат Қ
Ќоғайты
03-09-15 11:13
ќсы сайтта шулап јдай, қайда, “абын қайда деп руластарымызды түгендегенше, осыншама ұсақталғанша Ѕайғанинның болашағын ойлайық та.
Қалаға кеткен кедей бала
ƒи€р
03-09-15 11:08
Ќұрлыбай дегендей Ѕайғанинды қытай алатын болса, аудан әк≥мдер не қарап отыр осы. јқтабан шұбырынды болып жер≥м≥зден айрыламыз да. јуылдың Қандыағашқа, Ўұбарға, јқтөбеге, ћартукке көш≥п кет≥п жатқаны өт≥р≥к емес. ћал жоқ, жұмыс жоқ жастарға. ∆ыл да әк≥м ауысады, боқ б≥т≥ред≥ ме, жер≥не, халқына, байлығына ие болмай.
—ер≥к
јбайдан
02-09-15 18:55
јуылға жи≥ барамын. Қираған ќймауытты, айдалада қалған б≥рл≥-жарым үй≥ бар ƒи€р мен ћи€лыны, јбайдың азайған халқын көр≥п Ѕайғанин ауданының азып бара жатырғанына расында жаным ауырады. Ѕайғанинның болашағы шынымен де жоқ па.
јдай ж≥г≥т
Әли
01-09-15 18:16
јуылым Қопа, ≈бейт≥де адам саны азайып болды. ћектепте де оқушы қалмады. Ѕүйте берсе жабылып қала ма деп ойлаймыз. –ас әңг≥ме.
zarina
zari-zari
01-09-15 17:17
Barlibai tabindardin kobi kaida turadi
—ансызбай
ќтаралиев
31-08-15 20:25
Ѕайғанинның әк≥мдер≥ жұмыс жасамайды. Ќұрлыбай дұрыс айтады, жаны ауырғасын қатты жазған ғой.
—ағыздықтар
қызылқоға
31-08-15 20:21
 едейш≥л≥ктен, жоқшылықтан көз ашпаған байғанинд≥ктер, халдер≥ң а€нышты
«ейенолла
≈рмұқан
31-08-15 18:57
—оңғы кездег≥ ауданның күйс≥зд≥г≥не аудан зи€лылары, аудан басшылары к≥нәлы. ќлар сауатсыз, қорқақ, қарақан бастарын ойлайды.
“олыбай
—әбитұлы
31-08-15 12:18
мына сайтта жастар жағы ден≥ мақтан бос сөзд≥ көп жазады екен. Ќұрлыбай жазғандай Ѕайтақ Ѕайғанинның болашағына алаңдасақ етт≥. ”ақытында, дұрыс жазылған мақала екен. јуданымыз, даламыз, халқымыз азып барады, рас қой. Ќеге көрмейм≥з.
Ќұрлыбай
Қошаманұлы
19-08-15 08:21
Ѕайтақ Ѕайғанинның қаз≥рг≥ жағдайы мен болашағы алаңдатады

Қаншама б≥лем≥з десек те ауданның ауыр хал≥, Ђмен≥ айт, мен≥ жазї деп жан дауысы шығып тұратынын қайталай еске салмай тағы болмайды. Қазақ ƒаласының 44 пайызы шөлдала, 23 паызы шөлейт дала екен≥ белг≥л≥. —ол шөлейт аумақтың б≥р≥ јқтөбе облысының Ѕайғанин ауданы. Ќарық заманына өткел≥ онысыз да экономикасы тұралап, тек қана өз малымен күн кеш≥п отырған халық сонда әл≥ күнге шей≥н итш≥леп өм≥р сүр≥п жатыр. Ѕүг≥нде экологи€сы әбден өзгерген. —алыстырар болсақ ауа райының құрғақтығы, судың тапшылығы, құнарлы қыртыстың жұқалығы шаруаға жарамды солтүст≥к аудандарға қарағанда 3-4 есе кем болып келед≥. Ѕұған жол мойынының қашықтығын қоссаңыз, күнкөр≥с тағы қымбаттай түсед≥. ∆ұпар и≥с≥ аңқыған көктеулер, көкорай шалғын толқып тұрған жайлаулар, жас өс≥нд≥с≥мен көгере бастайтын күзектер мұнда жоқ. —оңғы жылдары аймақтағы қалыпты жайлау жолдары бұзылған, айнала ала шаң. ∆оғарыдағылар қашанда ауданда экономиканың, ел тұрмысының көтер≥лу≥ бар дейд≥, б≥рақ мен≥ң байқағаным аудан халқының күй≥н≥ң көтер≥лген≥н көрмед≥м.  әс≥пкерл≥кпен айналысатын тұрғындарының орташа айлық табысы жан басына шаққанда республикалық көрсетк≥штен үш-төрт есе төмен. јудан жер≥ бейне б≥р Ђрезерваци€ғаї айналғандай.
 өр≥п жүрм≥з облыстың басқа аудандарына жағдайдың барлығы жасалып жатыр. ∆ер≥нен мұнай мен газ бер≥п облыс түг≥л≥, республика бюджет≥не к≥р≥с түс≥р≥п отырса да, өк≥н≥шке орай байлығының түс≥м≥нен ти≥ст≥ сыбағасын ала алмай, т≥птен облысқа аударылып жатқан инвестици€дан әд≥летс≥з бөл≥н≥ст≥, әс≥ре теңс≥зд≥кт≥ көр≥п, аудандар арасында кедейш≥л≥кте өм≥р сүр≥п жатырған да осы жалғыз Ѕайғанин халқы. Ѕайлығының түс≥м≥ ортақ қазынаға аударылып, қайтарымсыз кет≥п жатыр. ∆етп≥с жыл бойы жер≥нен мұнай өнд≥р≥п келсе де ƒи€р, ћи€лы, јлтай, јбай, ќймауыт, ≈бейт≥, Қопа, Ќоғайты, ∆арлы, јйрық, Қораши халқы үйлер≥н ба€ғы орта ғасырдағыдай мал қиымен жылытады. Қысқы отынға керект≥ көм≥рд≥ң де жұмысы көп, қолжет≥мс≥з қып-қызыл ақша. ≈лге газ тартылмаған. јуылдар арасын байланыстыратын тас жол жоқ. јудан үс≥мен өтет≥н стратеги€лық күре жол аталатын ба€ғы кеңест≥к кезеңнен қалған Ђјқтөбе Ц јтырау - јстраханьї тас жолының өз≥ 80 жылдан бер≥ жөндеу көрмеген (Ўұбарқұдықтан ƒоссорға дей≥н тас жол мүлдем жол жоқ). ∆а€у адам түг≥л≥, көл≥ктерд≥ң өз≥ жол азабын тартып, б≥р күнде жетет≥н жер≥не б≥рнеше күнде барады. Ёкономикасын көтерем≥з деп өң≥рд≥ң байлығын игер≥п жатырған қытайлықтардың ауданның әлеуметт≥к өм≥р≥не деп бөлет≥н миллиондардың да қайда кет≥п жатырғанын ешк≥м б≥лмейд≥? јшық та нақты есеп жоқ, бұқарадан құпи€. ћұны қадағалайды деген өк≥летт≥ орган қаз≥рг≥ жерг≥л≥кт≥ мәслихат депуттатарының үн≥ ба€ғыда-ақ өшкен. Ђ∆ерг≥л≥кт≥ өз≥н-өз≥ басқаруї деген заңсымағымыз бар да, күндел≥кт≥ өм≥рде ол заңымыз ≥с жүз≥нде орындалмайды.
Ѕұған жер≥н айналдыра сүл≥ктей сорып жатырған қытайлықтардың мұнайының қалдықтарын көмет≥н көмбе-полигондарды тағы қосыңыз. Ѕұл жай соңғы жылдары өң≥р халқының бас ауыртар азабына айналды. —емей атом импери€сының радиоактивт≥ мұрасы осында ауысып, аудан бейне б≥р сынақ алаңына, ал малы мен халқы тәж≥рибе нысанына айналғандай. Өң≥рд≥ң сай - саласы, өзен, көл≥ жаппай қытайлықтардың зи€нды септиктер≥н, тамақ, әжетхана жуындыларын төгет≥н ешқандай санитарлық-эпидемиологи€лық талапқа сай келмейт≥н ≥р≥л≥-ұсақты көмбелерге айналған. јйта кетет≥н б≥р жайт осының барлығы: Ђаталған нысандар ешқандай полигондарға жатпайды, зи€нсыз тек экономикалық мәселелерд≥ шешуге бағытталған, жерасты қоймаларын жасаумен айналысатын кәс≥пкерл≥кт≥ қолдауға арналғанї - деген желеумен жүрг≥з≥луде. Ўыдамның да шег≥ бар, жуырда ғана ашынған халық малы аралас өр≥степ жүрген көрш≥лес јйрық пен Ќоғайты ауылдары ≥ргес≥нен заңдастырыла жаздаған тағы б≥р полигон құрылысына қарсылық б≥лд≥р≥п, оған тосқауыл қойды.
ƒ—Ұ-ы өн≥м≥ шик≥затқа емес, соңғы өн≥мге нег≥здел≥п жұмыс жасайды. Ѕ≥з б≥лсек аудан бұл нарыққа да мүлдем дайын емес. ƒәл≥рек айтсақ дайындаған емес, себеб≥, жауапты шенеун≥ктер ƒ—Ұ-на Ђбей≥мделу керек, да€р болуї керек деп бұқарамен түс≥н≥к жұмыстарын жүрг≥зген жоқ. јуданның мал, сүт, құс, жүн, былғары және жем-шөпт≥ң түпк≥ өн≥м≥н өнд≥рет≥ндей ресурсы мол. ќблыс бойынша түйе шаруашылығы да осында. ќрта кәс≥пкерл≥к а€сында мал бордақылайтын, ет, сүт, қымыз, шұбат, былғары өн≥мдер≥н шығаратын өнд≥р≥стер ашуға әбден болады. ∆оғарыдан қолдауын тапса ауданды мал шаруашылығына нег≥здеп ≥р≥ өнд≥р≥ст≥ өң≥рге айналдыруға, т≥птен қалауын тапса арнайы жылыжайларда көк өн≥с егуге де болады. ≈ндеше жерг≥л≥кт≥ бил≥к, депутаттар ауылдың өз≥нд≥к ерекшел≥ктер≥н ескере отырып, экономикасының басым бағыттарын аймақта азық-түл≥к және мал, сүт, жүн-тоқыма, иленген тер≥ өн≥мдер≥н шығаратын өнд≥р≥ст≥ көтеруге неге жұмыстанбайды.
∆асыратыны жоқ аудан кәс≥пкерлер≥н≥ң бар жұмысы тек тұрмыстық қызмет көрсету (алып сату: дүкен, кафе, мейрамхана), шик≥зат шығару деңгей≥нде әл≥ ≥ңгәлап тұр. ≈ртең ƒ—Ұ-ға ену≥м≥збен тарифт≥к қорғану деңгей≥ құлдырап, арзан, әр≥ сапалы импорттық тауарлардың тасқынының астында қаламыз. “алапқа сай келмейт≥н, барын тек қана мал азығы - жаздық дақылдар (сұлы, арпа, тары т.б), шөп пен төрт түл≥к түр≥нде сатуға бей≥мделген халықтың тауары шетелден ағылған әр≥ арзан, әр≥ сапалы азық-түл≥к, мал, сүт өн≥мдер≥мен қатар тұра алмасы анық. —апалы, әр≥ арзан өңделген дайын ет пен сүт өн≥мдер≥н≥ң неше түр≥ дүкен сөрелер≥н толтырса, әр қазаққа ауылдан ағарған, соғым сатып алып не қажет≥ бар. Ѕұл ағын төрт түл≥кт≥, оның өн≥м≥н тауарлай сатуға үйренген ауыл қазағының саудасын тұншықтырары анық. ћұндай жағдайда тауарын а€ғына дей≥н өңдеп, өн≥м рет≥нде шығаратын өнд≥р≥с≥ жоқ Ѕайғанин ауданы кәс≥пкерлер≥н≥ң барлық жұмысы әбден тұралап, т≥птен бар кәс≥б≥н≥ң жабылып қалу қауп≥ туады.
јгломераци€ ұғымы - өнд≥р≥стер≥ шоғырланған үлкен қалалар, елд≥-мекендер және ≥шк≥-сыртқы миграци€ мен урбанизаци үдер≥с≥н≥ң тартылыс аймағы. јқтөбе облысы бойынша агломераци€лық мегаполиске өнд≥р≥с ошақтары шоғырланған к≥ш≥ қалалы “ем≥р, Ўалқар, Ёмба, Қандыағаш, ’ромтау, ћартук, Қобда аудандары к≥р≥п отыр. Ѕайғанин ауданы жер≥нен қара майы мен газды отынын бер≥п отырса да јқтөбе облысы бойынша осы өнд≥р≥ст≥к мегаполис аумағына да к≥рмей қалды. ƒемек Ѕайғанин ауданы болашағы жоқ ауданның б≥р≥ деген сөз. Ғалымдар ’’≤ ғасырдың ек≥нш≥ жартысы Ђ өш≥-қон ғасырына айналадыї деп болжап отыр. Үлкенд≥-к≥ш≥л≥ қалалардың ұлғаюы, болашағы бұлыңғыр Ѕайғанин сек≥лд≥ аудандарды урбанизаци€ көш≥мен жұтып ж≥беру≥не әкелед≥. јуданның округтер≥не, кәс≥пкерлер≥не әлеуметт≥к, тұмыстық жағдайдың жасалмауы халықтың ерк≥с≥з ата-баба жер≥нен өнд≥р≥с≥ шоғырланған орталықтарға көшулер≥не бастайтын Ђалғы шартї. ќсы күнге дей≥н аудан халқына оның аймақтағы елд≥-мекендер≥не көң≥лд≥ң бөл≥нбеу≥ де алдын ала ойластырылған, әлдек≥мдерд≥ң белг≥л≥ б≥р мақсатты көздеген жымысқы да жоспарлы са€саты сек≥лд≥.
јл, аудан экономикасының аймақтақ бағдарламасын жасағанда оның елд≥-мекендер≥н≥ң инфрақұрылымының шекарасын анықтап, агроөнд≥р≥ст≥к аймақ етуде, қажетт≥ қаржыны облыстың бас жоспары қарауына енг≥зуде, аса қажетт≥ инвестици€ны тартуда және табандылық көрсетуде әк≥мдер≥ де, аудандық, облыстық деңгейдег≥ депутаттары, шаруашылық департамент≥ндег≥ мамандары да дәрменс≥з. ќлар өз қызмет≥нде, барлық деңгейде әр≥птестер≥ арасында жалтақ, бедел≥ де берер≥ де жоқ. Ѕил≥к басындағылар ауданның өркендеу≥ мен экономикалық өс≥м≥н≥ң нег≥з≥н көрсету айнасы: бар иг≥ жақсыны б≥р орталыққа жинау, аудан орталықтарын көркейту (мәселен жалғыз Қарауылкелд≥н≥) - деп түс≥нет≥н сек≥лд≥. јгломераци€ мәселес≥ көтер≥лгенде аудан басшылары және шенеун≥ктер≥ аймақтарды дамыту туралы облыстық бағдарламаға түзетулер енг≥зуге де құлықсыздық танытты. —өйт≥п, аудан тағы да бұл одақтан (өнд≥р≥ст≥ мегаполистен) тыс қалды. —онда алыстағы әрб≥р бүк≥р белд≥ң астында, сай-саланың бойындағы қиналып жатқан ауыл халқын к≥м құшағына алады. ЂӨз күн≥ңд≥ өз≥ң көрї деп отыра берем≥з бе? Қазақтың алтын бес≥г≥-ауыл, нег≥зг≥ т≥рш≥л≥г≥ қала, аудан орталығы емес, мал баққан дала екен≥н қашанғы ұмытып-ақ кете берем≥з. ќлардың өнд≥р≥ст≥ мегаполистен тыс қалуы, ерте ме кеш пе елден, ата қонысынан үдере көшу≥не әкелед≥? —онда та€у болашақта мұндағы к≥лк≥ген мұнай мен газдың игеруш≥лер≥ к≥м болмақ?  ≥мдерд≥ң қолына өтпек?
јуданда ек≥ жақты қанау тереңдеп барады. Қанаушы таптың б≥р≥ қытайлықтар сол ба€ғы –есейден қоныс аударушы кресть€ндар сек≥лд≥ Ђперселен-арендаторларғаї ұқсайды. ќлар қазба байлығын игерем≥з деп әуел≥ 30-40 жылға деп к≥р≥п, аудан территори€сын уақытша пайдаланған болып, түпк≥л≥кт≥ орнығуға келгендей айнала ≥ргелер≥н бек≥т≥п жатыр. ∆алпы қытай тарапынан аудан көлем≥нде ғана емес, батыс өң≥р≥нде Ђигеруї деген желеумен жаңа жерлерге қоныс аудару қозғалысы жыл сайын өр≥стей түсуде. ’алық мұның соңы қытайлардың Ђадами көш≥неї ұласып, отарлауға, та€у болашақта өлке тұрғындарының ұлттық құрамына, әк≥мш≥л≥к-аумақтық бөл≥н≥с≥не өзгер≥стер әкелед≥ ме деп қорқады. 1893-1896 жж. патшалық –есей реформасы сек≥лд≥ б≥р күндер≥ батыс экономикасын көтеру са€сатының жалғасы қытай қоныстанушыларына ұласып, жерг≥л≥кт≥ халық жер≥нен үдере көше бастаса қайтем≥з. Ѕұлай деу≥м≥зге нег≥з бар, себеб≥ қытайдың бүг≥нг≥ жымысқы қозғалысының шаңды жолы кешег≥ кеңест≥к заман тұсында жазылған тарихымызда сайрап жатыр. –есми танылмаған Ђрезерваци€даї тұратын Ѕайғанин ауданы халқы әлеуметт≥к теңс≥зд≥к босқындары болуға аз-ақ тұр.  өптеген ауылдар қирап, қоныстары қаңырап бос қалды. Қаз≥рд≥ң өз≥нде шаңырағы шайқалып, нарыққа бей≥мделе алмаса да, ≥ргес≥ бер≥к тұр деген үлкен шаруашылықтар халқының 40-50 пайызы қалған. јуылда жастар тұрақтамай, орта мектептег≥ оқушылар саны жыл сайын азайып, тұрғындарының қалаға кету≥ тиылар емес. ћәселен, ≈бейт≥ ауылындағы 400 оқушылық типт≥к мектепте 130 оқушы, Ќоғайтыдағы 460 оқушыға арналған орта мектепте бүг≥нде 260 оқушы ғана қалған. Ќоғайты, ≈бейт≥ тарайды, мемлекет есеб≥нен мұндай ауылдарды ұстап отыру шығынға түсед≥ деген қаңқу әңг≥мен≥ң халық арасында тарағанына да б≥рнеше жылдың жүз≥ болды. Ѕасқа елд≥-мекендердег≥ жағдай да осыған ұқсас. ƒәр≥герл≥к амбулатори€сы, мектеб≥ жабылған ауыл халқы көшпегенде не ≥стей алады. Ѕұл да елд≥ көшуге ер≥кс≥з мәжбүрлейт≥н Ђалғы шарттыңї б≥р≥. Ѕолашақ қоныстанушылар (қытайлықтар) үш≥н Ђбос жерлерї деген осы. ћөңке бабамыз болжағандай, бүт≥н б≥р ауданның этникалық, этнографи€лық, рухани б≥р≥гу≥н≥ң түп тамыры ауыл үдере көшет≥н заман туса Ѕайтақ Ѕайғаниның өнд≥р≥с≥, экономикалық, этникалық қожалығы, территори€сы к≥мге өтет≥н≥н сез≥нуд≥ң өз≥ қорқынышты. ќсы жерде жоғарыдағы Ђмұнай мен газ деген байлығымыз к≥мдерд≥ң қолына өтпек, игеруш≥с≥ к≥м болмақї деген сауалымызға жауап тапқандаймыз.
 өпке сын айтудан аулақпыз, десек те осының барлығын сез≥нет≥н азаматтар азайған. ∆ас ұрпақ патриоттық сез≥мнен жұрдай. ≈л≥, жер≥, оның адамдары туралы бастарын ауыртқысы келмейт≥н бейжай болып алған. Ѕолып жатқан келеңс≥зд≥ктер жайында ойланбайды. ќл түс≥н≥кт≥ де өйткен≥ ойланбауға бүг≥нг≥ қарапайым өм≥рд≥ң ауырлығының өз≥ де жетк≥л≥кт≥. Ѕұл сыбайластық, жемқорлық, жеке басын ғана ойлау, сыйламаушылық және кез келген жолмен баю т.б жайлаған жаман қылықтардың салдарынан болуы да мүмк≥н. Қайда барсаң да қорқыттың көр≥ - бас көтерер азаматы, зи€лысы қалмағандай. ќсындайда бүг≥нг≥ жастарға тарихымыздан көр≥, ертеңг≥ әңг≥мем≥зд≥, көрер күн≥м≥зд≥, жақсысымен қатар мемлекет≥м≥зд≥ң қау≥пс≥зд≥г≥не, ≥шк≥ са€си тұрақтылық пен ұлттық б≥рл≥г≥м≥зге келер қау≥пт≥ң Ђкөздер≥нї де көп айтуымыз керек сек≥лд≥. Қоғамды жасайтын да адам, ендеше б≥з елд≥г≥м≥з бен рухани байлығымызды, тұтастығымызды шашу етпейт≥н келешек өм≥рд≥ құруға б≥р к≥с≥дей жауаптымыз. ≈ндеше, сонау 1918 жылы Қопа-“абын ауданы болып құрылып Әл≥б≥и ∆анкелдин мен “обани€з Әлни€зұлы нег≥з≥н қалаған, 1920 жылы јдай-“абын ауданы атанып, алаш қайраткерлер≥ «ұлқарнай Ѕаймырзаев, ∆ұмағали ќмаров еңбек еткен шеж≥рел≥ де, қасиетт≥ тарихы бар қаз≥рг≥ Ѕайғанин ауданының ғұмырының мәңг≥л≥к болуын б≥р јлладан т≥легеннен басқа қайран қалмаған сек≥лд≥ ағайын!
Ќұрлыбай Қошаманұлы,
јқтөбе қаласы.
“ел: 975143.

Ѕауыржан
bauenov888@gmail.com
07-08-15 17:30
јгайындар мен јстана каласында турамын јстанада туратын “абындар болса почтама жазсын мен “абын конырдын Ўежиресин издеп журмин болса жазыныздашы.
Қуаныш
tabin_qarajon@mail.ru
02-06-15 09:20
 айсы тарихты алсанда  ј«ј “ј ен коп батыр шыгарган ру ол “јЅџЌ руы жамандагандар ол тек кореалмаушылык

“абындар отиниш Ѕ»« “јЅџЌƒј–ћџ« деп журейк атымыз жаханга таралсын ѕотрет болайык
11 сынып оқушысы
Ќоғайтыдан
12-04-15 10:51
Ѕайғанин ауданынының жаңа энциклопеди€сы қашан шығады екен. “арихын јдай-“абын ауданынан бастап қайтадан жазғанымыз дұрыс шығар деп ойлаймын.
“абын бала
ќймауыт
08-04-15 08:46
јƒј… - “јЅџЌ ј”ƒјЌџ ∆ј—ј—џЌ, ”ра!
«ейнолла ќрынбаев
ќрынбайұлы
10-03-15 12:37
Ѕайғанин ауданының тарихы 1928 жылдан емес, расында 1921 жылдан басталады ма? јуданда б≥рнеше Қопа деген жерлер бар, соның қайсысы болды екен.
 умисбеков ќмирбай
tabin.kz
02-03-15 08:07
—алем “абын бауырларым менде табын каражон надир сакпа нымын вк . ¬атсап табасындар издесендер 87471205002
Ѕоранбек “айман
Әлиев
23-02-15 07:54
јдай “абын ауданы жасасын!
 енжебек
«ұлқарнай ұрпағы
19-02-15 10:57


Ќұрлыбай мырза! ћақаланы жаксы жазыпсыз. ћаған ұнады. Ѕұл к≥с≥ «ұлқаш Ѕаймырзаев мен≥ң туған атам болады. Ѕәр≥м≥з б≥р атадан боламыз. Қанымыз б≥р.  енжебек
јқкенже Ѕайғанинд≥к
јтыраудан
19-02-15 10:52
–асында Ѕайғанин ауданы тарихы 1921 жылдан јдай - “абын ауданынан басталады ма? Ѕ≥лмейм≥з ғой. јуданның к≥табын қайта жазу керек. Қаншама бұрынғымыз айтылмай қалған.
Ѕауыржан
baurr_777@mail.ru
05-01-15 16:03
ассаламуалейкум табын окшы жалпак тил бауырларым мен алматы каласынан бол
 армыс
karmys.1973@mail.ru
26-12-14 19:03
Ѕ≥зге “абын ∆алпақт≥л Ўабанынан шыққан јбибулла деген молда к≥с≥н≥ң ұрпағын ≥здейм≥з. “үркмен≥станның Ѕайрамтаған деген жер≥нде қоныстанған.
“абын
“абын
20-12-14 17:49
јдай “абын ауданы туралы тарихи дерек шынайы екен. “арихты қайта қарау керек сек≥лд≥. “абын азамат.
—ер≥к
11-12-14 10:37
ћен≥ң арғы атамның ес≥м≥ јхмет. Ѕ≥з сол к≥с≥н≥ң баласы ∆ақып атамнан тараймыз. яғни, ек≥ атамыздан арғы жағын б≥лмейм≥з. јхмет атамыз јқмеш≥т жағынан көш≥п келген, ишам болған к≥с≥ дейд≥.  өш≥п келген жер≥м≥зде өз≥н жасырын ұстаған көрнепт≥. јртық әңг≥меге де жоқ болған. Ѕойын неге жасырын ұстағанын мүлде б≥лмейм≥з. Ќег≥з≥ қудалауда болған шығар. ≈гер јқмеш≥т жағынан, болмаса шеж≥релер≥н јхметтен не ∆ақыптан тоқтап қалған табын ағайындар болса, хабар айтып, не шеж≥рен≥ң нұсқасын осы сайтқа салсаңыздар. Үлкендерден сұрай жүрулерн≥ң≥зд≥ өт≥нем≥н. ’абар күтем!  өптеп көмектессең≥здер!
камбар
kambar.04.04.94@mail.ru
09-12-14 11:48
јссалаумагалейкум табындар менде “абын ќкшы ∆алпак тил јктаудан
јйбек
konakbaev_aybek@mail.ru
03-12-14 15:13
“абын нурке тилеп кайдасындар
—ер≥к
27-11-14 10:55
ћен≥ң арғы атамның ес≥м≥ јхмет. “абынның тарақтысынанбыз. Ѕ≥з сол к≥с≥н≥ң баласы ∆ақып атамнан тараймыз. яғни, ек≥ атамыздан арғы жағын б≥лмейм≥з. јхмет атамыз јқмеш≥т жағынан көш≥п келген, ишам болған к≥с≥ дейд≥.  өш≥п келген жер≥м≥зде өз≥н жасырын ұстаған көрнепт≥. јртық әңг≥меге де жоқ болған. Ѕойын неге жасырын ұстағанын мүлде б≥лмейм≥з. Ќег≥з≥ қудалауда болған шығар. ≈гер јқмеш≥т жағынан, болмаса шеж≥релер≥н јхметтен не ∆ақыптан тоқтап қалған ағайындар болса, хабар айтып, болса нақты аталарымыздың ұрпақтарымен байланыссақ деп ед≥к.
≈ржан
abil_erzhan@mail.ru
05-11-14 19:42
јссалаумагалейкум жамагат ћенин руым “абын јжым мен јлматы каласында дуниеге келдим алиде осында турамын, менин атам Ѕиманов јндалы 1927 жылы јктобе облысы Ѕайганин ауданында туылган
 урметти агайындар араласам дегендер болса менин "¬  дагы логиным abil_erzhan@mail.ru" танысканыма оте куанышты боламын
“ойлыбек
shaharbaev.t@mail.ru
16-09-14 11:42
Қарақойлы табындарға салем, к≥м бар!
Ѕекбол ћустафаев
bekbolmustafaev@mail.ru
20-04-14 22:18
мен жалпак тил окышымын! јгайындар вк-да “абын руы деген группа бар соган косылыныздар! http://vk.com/club69850213
∆анабай Ѕерик
berik1986@mail.ru
28-03-14 20:01
∆алпақт≥л ќқшыларды ≥здейм≥н
алтынай
altinai8787@mail.ru
03-03-14 17:12
Ғаламды мынау әлдилеген, тербеткен,
Ѕи≥г≥м мен≥ң, мей≥р≥мд≥ ед≥ң сен неткен.
јналарымызға б≥р сыйлық жасап қалайық,
Ўұғыла шашып, шуағыңды шашып кел көктем.
*
≈лепте жатқан жоқпыз ғой с≥рә жай күндер.
 өтерс≥н бүг≥н қуанышыңды да қайғыңды ел.
Ѕәр≥не айтамын жартастарға да тең≥зге
јналарымыздың мейрамы бүг≥н айдын бел!
*
Қуансын бүг≥н шаттантыншы б≥р барша ана.
—ыйлашы оған қызғалдақтарды алшы ана.
Ғұмырымызды арнасақ дағы өз≥ңе,
Өтелмейтұғын парыздарымыз қаншама.
*
ћұң шалмасыншы мей≥р≥мге толы бейнеңд≥.
ћына әлем сенен мей≥р≥мд≥л≥кт≥ үйренд≥.
—ендермен ғана сез≥лген әлем жылуы,
—ендермен ғана ғажайып, тылсым күйге енд≥.
*
јналарымыздың мейрамы бүг≥н ұлы күн.
—алмасыншы тек кәр≥л≥к деген құрығын.
јман болсын аналарымыз әрдайым.
—оларға болсын ақын ұлдардың жыры мың.
(≈.∆андарбек)


сыйла оган ...
03-03-14 17:09
Ғаламды мынау әлдилеген, тербеткен,
Ѕи≥г≥м мен≥ң, мей≥р≥мд≥ ед≥ң сен неткен.
јналарымызға б≥р сыйлық жасап қалайық,
Ўұғыла шашып, шуағыңды шашып кел көктем.
*
≈лепте жатқан жоқпыз ғой с≥рә жай күндер.
 өтерс≥н бүг≥н қуанышыңды да қайғыңды ел.
Ѕәр≥не айтамын жартастарға да тең≥зге
јналарымыздың мейрамы бүг≥н айдын бел!
*
Қуансын бүг≥н шаттантыншы б≥р барша ана.
—ыйлашы оған қызғалдақтарды алшы ана.
Ғұмырымызды арнасақ дағы өз≥ңе,
Өтелмейтұғын парыздарымыз қаншама.
*
ћұң шалмасыншы мей≥р≥мге толы бейнеңд≥.
ћына әлем сенен мей≥р≥мд≥л≥кт≥ үйренд≥.
—ендермен ғана сез≥лген әлем жылуы,
—ендермен ғана ғажайып, тылсым күйге енд≥.
*
јналарымыздың мейрамы бүг≥н ұлы күн.
—алмасыншы тек кәр≥л≥к деген құрығын.
јман болсын аналарымыз әрдайым.
—оларға болсын ақын ұлдардың жыры мың.
(≈.∆андарбек)
.


Ќұрлыбай Қошаманұлы
nurlibai58@yandex.kz
06-02-14 16:17
јдай-“абын ауданы тарихы
≈нд≥ аудан шеж≥рес≥не қатысты тарихи деректерге назар аударайық. Ұлы ќкт€брь төңкер≥с≥нен соң 1920 жылдың 7 сәу≥р≥нде ‘ортта жаңа —овдепт≥ң мәж≥л≥с≥ өт≥п, онда кеңест≥к үк≥мет сайланып, осы жылы јдай уез≥ құрылады. 1920 жылы ћаңғыстау уез≥ «ађкаспий облысынан бөл≥н≥п, Қа-зақстанға қосылған кезде, јдай уез≥ атанған. ќның құрамында  енд≥рл≥, Ѕозашы, —ам-Үст≥рт, Қарақұм, јдай-“абын және ‘орт-јлександровск аталатын 6 аудан к≥рд≥. ќсы орайда 1921 жылдың наурызында –—‘—– «аң комиссариаты әрб≥р ауданның сот мекемес≥н және олардың үсђт≥нен қарайтын сот  еңес≥н құрђған. ќсылайша јдай уез≥ндег≥ 6 аудандық сотына басшылық ету ∆үнд≥бай ћаймақов деген азаматқа жүктелђген. јдай уез≥н≥ң шекаралық аумағы шамамен 300 000 шақырым шаршы аумақты алып, —олтүст≥г≥нде Ц √урьев, “ем≥р уездер≥мен, шығысында - ’орезм республикасымен, оңтүст≥г≥нде Ц  расноводск уез≥мен және “үрк≥стан республикасымен, батысында -  аспий тең≥з≥мен шектест≥.
“арих ғылымдарының докторы, профессор  өш≥м ≈смағанбетов, кеңес өк≥мет≥ орнағаннан кей≥н ћаңғышлақ уез≥ ревкомының мүђшел≥г≥не және 1921 жылдың ақпанында јдай уез≥н≥ң құрамындағы јдай - “абын (орталығы Қопа) аудандық ревкомыђның төрағалыђғыђна «ұлқарнай ќспанұлы Ѕаймырђзаев тағайындалды дейд≥ (Ђ≈гемен Қазақстанї газет≥, є90-93 12 наурыз, 2010 жыл). Ѕелг≥л≥ маңғыстаулық жазушы Әб≥лқайыр —пан халқымыздың а€улы перзент≥, көрнект≥ мемлекет қайраткер≥ ∆алау ћыңбайұлының өм≥р≥ мен қоғамдық-са€си қызмет≥ туралы к≥табында 1922 жылы јдай уез≥ құрамындағы 4 уезге: 12 болыстықтан тұратын ћаңғышылақ, 2 болыс -  расноводск, 11 болыс Ц “ем≥р және 2 болыс Ц √урьевт≥ң тұрғындарын қамтығанын, барлығы әк≥мш≥л≥к тұрғыдан 27 болыстыққа бөл≥нген≥н, бұл болыстықтардың барлығы јдай уез≥не бек≥т≥л≥п, орталығы –евкомға қарайтын ‘орт-”рицк≥ге (бұрынғы ‘орт-јлександровск) қарағанын жазады.
Құжаттардан табылған тағы б≥р мәл≥метке зер салсаңыз, “абын ауданының тарихы бұдан да әр≥ден басталады.  .Ћ.≈смағанбетовтың ЂҚайсар қайраткерї к≥табының Ђ¬ водовороте событийї тарауындағы мына б≥р жолдардан б≥з јдай-“абын ауданының құрылуы көп бұрын 1918 жылдан басталғанын көрем≥з. Ђ¬ архивных документах зафиксировано, что «улхарнай ”сманович после зан€ти€ города ‘орт-јлександровский большевиками в мае 1920 года поступил на службу в јдаевский ревком в качестве "ответственного агитпропорганизатора". „итатель вправе задать вопрос: "„леном какого ревкома €вл€лс€ Ѕаймурзаев, ведь в то врем€ в ћангистау и позднее было многовластие?" ƒействительно, в ‘орт-јлександровском действовал ревком, называвшийс€ ћангышлакским уездным ревкомом. ќн был создан приказом командующего јстраханско- аспийским фронтом от 20 апрел€ 1920 года. ≈го председателем был назначен мор€к ¬олго- аспийской флотилии ћ. »ванов, который был абсолютно не сведущ в здешней обстановке и действовал по принципу "сила есть, ума не надо". ѕараллельно в кочевом јдай-“абынском районе продолжал функционировать јдаевский ревком, организованный в 1918 г. ј. ƒжангильдиным, председателем которого €вл€лс€ “. јльни€зовї - дейд≥ (133 бет). ∆әне б≥р дерек мұны былай деп толықтырады. 1923 жылдың 16 мамырында –евком мүшелер≥ мен жауапты қызметкерлер≥н≥ң қатысуымен өткен уезд≥к парти€ комитет≥н≥ң пленум мәж≥л≥с≥н≥ң хаттамасында: Ђ1920 жылы қазанда ћаңғыстау мен јдай уез≥ б≥р≥г≥п, орталығы ‘орт-јлександровск боп белг≥ленген≥мен Ә.“обани€з мұнда келуге ассыққан жоқ. —ол бұрынғы јдай-“абын ауданының жер≥нде жүрд≥ї, - дейд≥ (қараңыз: Ә.—пан, ∆.Ќұрмаханова. ЂҚарашаңырақї к≥табы, 46-б). ƒемек қос құжат та Ә.∆анкелдинн≥ң ұсынысымен “обани€здың сол 1918 жылы јдай революци€лық комитет≥н≥ң төрағасы болғанын, орталығының Қопада орналасқанын және б≥р назар аударатын мәселе јдай-“абын ауданының ћаңғыстау уез≥не 1920 жылы б≥р≥ккен≥н айтып отыр. ќсы құжаттан б≥з 1920 жылы јдай уез≥нде ек≥ б≥рдей ревком орталығы жұмыс жасағанын байқаймыз. Ѕ≥р≥ “.Әлни€зов басқарған 1918 жылы орталығы Қопада орналасқан ревком болса, ек≥нш≥с≥ кей≥ннен 1920 жылы құрылған ‘орт-јлександровск≥дег≥ революци€лық комитет. јдай уез≥ тарихын зерттеу соңғы жылдары ғана қолға алына бастағанын ескерсек бұл ақтаңдақ тарихшыларымыз сұғына назар аударатын жаңалық дер ед≥м???

“обани€здың нақты қай күн≥ төраға болғаны туралы ќтыншы  өшбайұлы: Ђ1918 жылы 25 тамызда "јбисси€" жөне "ћехди" кемелер≥мен ћаңғыстауға кел≥п, јқтөбеге бет алған Әл≥би ∆ангелдин осында Қаратөбе жер≥нде ћаңғыстау қазақтарының 1-съез≥н өтк≥зед≥. –евком құрып, оның төрағасына “обани€з Әлни€зов сайланады. ∆ангелдинн≥ң јқтөбеге барғанша 700 шақырым шөл даланы басып өткен жолына маңғыстаулықтар 100 ден астам ж≥г≥т≥н, 700 ат, 600 түйес≥н берд≥ї дейд≥ (қараңыз: Ђ∆ҰћЅјҚ ∆ј…Ћјѕ јҢџ« Ө–√≈Ќ ћјҢҒџ—“ј”ї к≥табы-16 бет). ƒемек, “обани€з Қопадағы ревком төрағасы болып 1918 жылы 25 тамызда сайланған.
Ѕ≥зд≥ң тұжырым бойынша жоғарыдағы 1918 жылы јдай ревкомының орталығы болған Әл≥би мен “обани€з құрған аудан алғашында Қопа-“абын ауданы болып аталып келген. Ѕұл туралы «ұлқарнай ќспанұлы өм≥рдерег≥нде өз≥н≥ң 1921 жылдың ақпан айында јдай-“абын аудандық ревкомының төрағасы болып тағайындалғанын, онда ек≥ ай жұмыс ≥степ, содан соң јдай парткомы ћәскеуге —вердлов атындағы университетке ж≥берген≥н және јдай-“абын ауданы нег≥з≥н Қопа-“абын ауданынан алатынын көрсетед≥. ќл: ЂЌаурыз айында Қопа-“абын ауданының орталығы болған Қопа селосының јдай селосы, соған орай аудан аты да јдай-“абын ауданы болып өзгерт≥лген ед≥ї дегенд≥ айтады (Қараңыз: 133 бет). —өйт≥п, «ұлқарнайдың осы жазбасынан б≥з үш≥н ең құнды дерек ауданның нел≥ктен јдай-“абын атануының себеб≥н б≥лд≥к. Қопа ауылы 1921 жылдың наурыз айында јдай селосы атанып, јдай-“абын ауданына б≥ржола нег≥з болған және бұл жерде алғашқы јдай уезд≥к ревкомы орналасып, төрағасы болып “.Әлни€зов сайланады. јдай уезд≥к ревкомы төрағасының Қазақ ќрталық јтқару  омитет≥не 1921 жылғы 31 наурыздағы анықтамасында: Ђјдай уез≥н≥ң бүк≥л аумағы халықты әк≥мш≥л≥к басқаруға қолайлы болу және оны ұйымға жақындату үш≥н  енд≥рл≥, Ѕозашы, Қарақұм, јдай - “абын, Үст≥рт -—ам аудандарына бөл≥нд≥ї деп хабарлайды. (Қараңыз: ЂҚайсар қайраткер ≈смағанбетов  .Ћї к≥табы, 23 бет). ќқырманға қосымша айтарымыз осы к≥таптың Ђјдай-“абын ауданы тарихыї тарауын қарасаңыз бұл жөн≥нде б≥ршама толық мағұлұмат аласыз. —ондай ақ, бұл тараудан јдай революци€лық комитет≥н≥ң орталығы Қопа болғанын да байқаймыз (—.Ќ.Қ).
јдай-“абын ауданы төмендег≥ болыстықтардан тұрды. 1920 жылы шыққан Қазақстанның әк≥мш≥л≥к-территори€лық бөл≥н≥с≥ туралы анықтамада: Ђјдай-“абынский район Ч единица административного делени€ јдаевского уезда  иргизской ј——–, существовавша€ с марта 1921 по сент€брь 1922 и с марта по июль 1923. јдай-“абынский район был образован в составе јдаевского уезда 3 марта 1921 года. ¬сЄ население района было кочевым, поэтому посто€нного административного центра район не имел. ¬ район входило 11 волостей: 1-€ јдаевска€, 2-€ јдаевска€, 3-€ јдаевска€, 4-€ јдаевска€, 5-€ јдаевска€, 1-€ “абынска€, 2-€ “абынска€, 3-€ “абынска€, 4-€ “абынска€, 5-€ “абынска€, 6-€ “абынска€. 9 сент€бр€ 1922 года район был упразднЄн, а входившие в него волости отошли в пр€мое подчинение јдаевскому уезду. 20 марта 1923 года јдай-“абынский район был восстановлен. ¬ него вошло 9 волостей: 1-€ јдаевска€, 2-€ јдаевска€, 3-€ јдаевска€, ƒонгуз-“ау-јкколинска€, —аматаевска€ (—ам-ћатай), “айсунган-—агизска€, ”лусамска€ (Ұлы сам) , „иили-—агизска€, Ёмбо-—агизска€ї - болыстықтары болып т≥збеленген (Қараңыз: —правочник по административно-территориальному делению  азахстана (август 1920 Ч декабрь 1936) / Ѕазанова ‘. Ќ.. Ч јлма-јта: јрхивное управление ћ¬ƒ  азахской ——–, 1959. Ч 288 с. Ч 1500 экз).
јзамат соғысының зардаптарынан арылу, халық шаруашылығын қалпына келт≥ру ≥с≥ ћаңғыстауда да қиын жағдайда өтт≥. Әс≥ресе қуаңшылық - жұт ауыл еңбекш≥лер≥н≥ң тұрмыс жағдайын нашарлатты. 230 мың уезд тұрғынының 40 мыңы ашаршылыққа ұшырады. ”езд парти€ ұйымының басшылығымен ревком төтенше шаралар алып, жан-жақты ұйымдастыру жұмыстарын жүрг≥зд≥. 1920 жылдың желтоқсанында уезд тұрғыны өк≥лдер≥н≥ң жалпы жиналысы өтт≥. ∆иналыс уезд тұрғындарын азық-түл≥кпен қамтамасыз етуд≥ң жолдарын белг≥лед≥. јштыққа қарсы күрес жөн≥нде комисси€ және азық-түл≥к комитет≥ құрылды. ќл азық-түл≥кт≥ бөлу, кооперативт≥к б≥рлест≥ктер құру, мемлекетт≥к тауар айналымын ұйымдастыру си€қты мәселелермен айналысты. Ѕұл 1922 жылдың қаңтарында III уезд парти€ конференци€сында әдей≥ талқыланылды. —ол жылдың 25 қаңтарында уезд≥к парти€ комитет≥н≥ң  еңес≥нде Ђјшыққандарға көмекї туралы қаулы қабылдады. –евком мәж≥л≥с≥н≥ң шеш≥м≥мен јдай уез≥ үш азық-түл≥к ауданына Ц ћаңғыстау, јдай-“абын, Үст≥рт-Қарақұм болып бөл≥нд≥. ќлар халықты азық-түл≥кпен қамтамасыз етуд≥ң нақтылы шараларын белг≥лед≥ - деп жазады дерек көздер≥ (“ем≥ртасов Ғ. Ђћаңғыстау мирасыї. јлматы,Ђћерейї, 1995).
1922 жылы мал жұтап, аштыққа ұшырағанда ел ’орезм республикасына қарай көш≥п, халық санының кему≥нен јдай уез≥не к≥рет≥н болыстар саны азайып, соның ≥ш≥нде 6 болыстықтан тұратын Ђјдай-“абынї ауданы 6-дан 3-ке түсед≥. Әлихан Ѕөкейхановтың 1921 жылы 7 қазанда  расноводск≥ден ‘орт-”рицк≥ге жолдаған б≥р хатында 1922 жылдың қысындағы жұттың зардабы халыққа ауыр болып, оның салдарынан јдай-“абын ауданына қарасты 6 болыс елд≥ң 3 болысы тарағанын, қалғандарының ’орезм жаққа босып кеткен≥ айтылады. јдай ревкомының орынбасары болған ∆алау ћыңбаев бұл жөн≥нде 1923 жылы былай дейд≥: Ђјдай уез≥ әк≥мш≥л≥к тұрғыдан 27 болысқа бөл≥нген, б≥рақ қаз≥р болыстар саны 24. Ѕұл қысқарту јдай-“абын ауданына жатады. —өйт≥п, болыс саны 6-дан 3-ке қысқардыї. (Ә.—пан, Ђ∆алау ћыңбайұлыї к≥табы 31-бет; ∆.Ќұрмаханова. ЂҚарашаңырақї к≥табы, 45-б).
—ол жылдары (1922 ж) ∆ұмағали ќмаров ес≥мд≥ азамат Ђјдай Ц “абынї аудандық басқармасының бөл≥м басқарушысы қызмет≥не келсе, 1923 жылы осы ауданның дайындау конторының меңгеруш≥л≥г≥ қызмет≥н атқарады (Ә.—пан. 141-145-бет).  ≥тапта јдай Ц “абын ауданының ‘орт-јлександровск≥ден 1 мың шақырымда орналасқаны келт≥р≥лген. ∆.ќмаров 1928 жылға дей≥н √урьев уез≥н≥ң өк≥л≥ болып, 1930 жылы 9 қазанында репресси€ға ұшырап, атылады.
Ә.∆ангелдинн≥ң ел арасында үк≥мет бастамасын, адай ел≥ съез≥н≥ң мақсатын түс≥нд≥ру үш≥н Қаратөбе, ћәстек жер≥нде жиын ашпақ оймен халық арасын аралап шыққаны және ћаңғыстау революци€лық комитет≥н≥ң шеш≥м≥мен оның төрағалығына “.Әлни€зовты сайлағаны туралы ЂҚанды ойранї к≥табының 41-ш≥ бет≥нде ба€ндалады.  омиссар Әл≥би ∆ангелдин Ѕозашыда 2-3 ай жатып, јдай уез≥н≥ң төңкер≥с комитет≥н≥ң төрағасын, сол уақыттағы өлкен≥ң ең лауазымды бил≥к иес≥н, қалай тағайындағанын б≥лу б≥з үш≥н өзект≥ мәселе. ћаңғыстау тарихшылары съезд өткен жер ћаңғыстаудың Ѕозашы түбег≥ндег≥ Қаратөбе алқабы және ћәстек қорымы деп жүр.
≈л аузындагы әңг≥меде, комиссар халықпен, ру ақсақалдарымен, билер≥мен п≥к≥рлест≥, Қаратөбеде 3 күн Ђси€зї болды дейд≥ б≥зге жеткен әңг≥меде. “обани€зды қаралауға құралған б≥р хаттамада куәға тартылған јқжанов деген б≥реуд≥ң 1923 жылдың 18 ақпанында үг≥т жұмысымен ‘орттан шығып Үст≥рт, Қарақұм, јдай-“абын аудандарын аралағаны, сол тұста “.Әлни€зовтың јдай-“абын ауданында съезд шақырмақ ойы болғаны туралы, бұл деректерд≥ аталмыш ауданның жауапты қызметкерлер≥нен ест≥ген≥н айтады (ћќћј. є1, 44-ш≥ ≥с. Ә.—пан. Қарашаңырақї к≥табы, 42 - бет). Ѕұл с≥лтемелерден байқайтынымыз с≥рә “обани€з бен Әл≥би қаз≥рг≥ Ѕайғанин өң≥рде тағы б≥р көшпел≥ жиын шақырған болулары керек.
“обани€зды қаралауға құралған 1923 жыл, 16-мамырда өткен ревком мүшелер≥ мен жауапты қызметкерлер қатысуымен өткен уезд≥к парти€ комитет≥н≥ң пленум мәж≥л≥с≥нде жоғарыдағы јқжанов былай дейд≥: Ђќсы 1923 жылдың 18 ақпанында ‘орттан шықтым; Ђ“әң≥р≥геї келген соң үг≥т жұмысын бастадым. Әлни€зов Үст≥рт, Қарақұм, јдай “абын аудандарында 1924 жылдың салығын жинатпауды көздеп съезд жинап жатқан көр≥нед≥. ћыңбаев. —әрсенн≥ң айтуынша жиын жәум≥ттерд≥ тойтару үш≥н шақырылып жатқан көр≥нед≥. ЂЅасшығаї келгенде Қаратаевтың жазсай қағазын алдым, съезге келу≥мд≥ сұрапты. ћен съезд≥ң шақырылуы заңсыз. —ъезд≥ райкомпарт қана шақыра алады деп жауап жаздым, шақыруға бармадым. јдай Ч “абындар сабап ж≥берген адамдарды кездест≥рд≥м. ћен≥ң үг≥т≥мнен, кей≥н халық б≥рден жылы қабақ таныта бастады, Әлни€зовтан қашқақтайтын болды. ќның бедел≥ түст≥. Ѕағдаулетовты соққыға жығу Әлни€зов бастауымен болған екен. ќны мен јдай Ч “абын ауданы жауапты қызметкерлер≥нен сұрап б≥лд≥м...ї (ћќћј. є 1 кор, 44-ш≥ ≥с).////
Ђ еңес өк≥мет≥ орнағаннан кей≥н ћаңғышлақ уез≥ ревкомының мүшел≥г≥не, 1921 жылдың ақпанында јдай-“абын аудандық ревкомыђның төрағалыђғыђна келген «ұлқарнай Ѕаймырзаев ћаңғыстау уез≥нде жүрген шађғында ашаршылыққа қарсы күрес, халықты ең қажетт≥ өн≥мдермен және тауарлармен жабдықтау, уезд≥ әк≥мш≥л≥к аудандарға бөлу, јдай-“абын ауданындағы жағђдайды ретђтеу және т.б. сан алуан мәселелер туралы шараларды жүзеге асыруға атсалысады.
≈нд≥ адай уез≥н≥ң қысқаша географи€лық аумағына тоқталайық. јдай ревкомының төрағасы ∆алау ћыңбаевтың 02.05.1923 жылы  ир÷»  төрағасына жазған б≥р хатында јдай уез≥н≥ң халқы 250 мың адам болғанын жазады. ’алықты отырықшылыққа көш≥ру бағытында үлкен жұмыстар басталады. –евком төрағасының орынбасары қол қойған 1923 жылғы 14 наурыздағы б≥р құжатта: Ђ”езд халқына ег≥н салып, мал өс≥р≥п, отырықшылану үш≥н ∆ем мен —ағыздың, ќйылдың сол жағасына дей≥нг≥ жер бер≥лу қажетт≥г≥ көтер≥л≥п, шекарасы деп - ∆емн≥ң жоғарғы жағы мен јқтеке ойынан Ц ∆емге, одан т≥ке солтүст≥кке Ц Қалмақ Қорғанға, одан Ц Ўұбар јдамға, шығысында оның ќйылға құйылысына дей≥нг≥, одан әр≥ ќйылдың бойымен “айсойған мен Қарақұмға дей≥нг≥ жерд≥, содан соң ∆арыпшыққан бойымен ∆ыңғылдыға, тең≥з жағасындағы јлыпсатқа дей≥нг≥ї географи€лық жер аумағы белг≥ленед≥.  өрсет≥лген жел≥ болашақ јдай уез≥н≥ң солтүст≥к батысы мен солтүст≥к шығыс жағын қамтыды. Ѕастапқыда “обани€з Әлни€зов ұсынған, кей≥ннен ∆алау ћыңбайұлы қолдаған бұл шекара аумағы қырдағы јдай-“абын ауданы нег≥з≥нде сызылды. ’алқының жерден айырылуына, шаруашылықтың тұралауына, сөйт≥п жұтаң кедейш≥л≥кке ұрынуына әкеп соғатындығын жақсы түс≥нген бабалардың мұнысы халқының қалыптасқан мал шаруашылығы мен көшпенд≥д≥л≥к т≥рш≥л≥г≥н объективт≥ құбылыс рет≥нде ескеруден туындаған көреген са€саты ед≥.
јдай-“абын ауданы тарихына қатысты тағы б≥р дерект≥ келт≥рей≥к. Өлкетанушы Қойлыбай Қаражанұлы ЂҚызыл қырғынї еңбег≥нде 1928 жылдың 20 қарашасындағы ¬ ѕ(Ѕ) Қазақ Өлкел≥к парти€ комитет≥ мен Өлкел≥к јтқару  омитет≥н≥ң жанындағы комисси€ға јдай округт≥к комитет≥н≥ң 1927-1928 жж. жұттың қорытындысы туралы берген ақпарында: Ђјдай-“абын ауданындағы 3370 қожалықтың 1185-≥ толықтай жұтқа ұшырадыї деп жазады. “үбек елд≥ мекендер≥нде ≥р≥ байларды тәрк≥леу 1929 жылдан басталды. Ѕұл бағыттағы жұмыстарды Қазақстан өлкел≥к атқару комитет≥ мен өлкел≥к парти€ комитет≥н≥ң 1930 жылғы 9 желтоқсандағы Ђауылдық кеңестерд≥ қайта сайлау, байларға тойтарыс беру, кедей, жалшы топтарын құрып, малшыларды түгелдей колхозға (ұжымшарға) ұйымдастыру және отырықшыландыру туралыї м≥ндеттерд≥ атап көрсеткен жедел нұсқау хаты кел≥п түсед≥. ќсы нұсқаудан соң уездег≥ 29 болыстыққа бөл≥нген көшпел≥ елд≥ жаңа жүйемен б≥р орталыққа б≥р≥кт≥ру басталады. Ѕытыраңқы болыстар жаңа ұғым Ц Ђаудандарғаї б≥р≥кт≥р≥лед≥. Ѕұл жөн≥нде јдай уез≥н≥ң –евком төрағасы 1931 ж. 31 наурызда Қазақ орталық атқару комитет≥не хат жазып, онда аудандар төмендег≥дей т≥збеленд≥: 1. ‘орт-јлександровск ауданы, орналасқан жер≥ Ц ‘орт-јлександровск. 2.  енд≥рл≥ ауданы, орналасқан жер≥ Ц  енд≥рл≥ кәс≥пш≥л≥г≥. 3. Ѕозашы ауданы, орналасқан жер≥ Ц «аворот кәс≥пш≥л≥г≥ (қаз≥рг≥ Қаламқас жанындағы балықшылар батағасы). 4. Қарақұм ауданы, орналасқан жер≥ Ц Қарашүңг≥л (јлғашқы мұнай табылған жер, ∆емн≥ң сағасына жақын). 5. јдай Ц “абын ауданы, орналасқан жер≥ Ц Қопа (Қопа, Ѕайғанин ауданы јқтөбе облысы). 6. Үст≥рт Ц —ам ауданы, орналасқан жер≥ Ц Қызылтас. (Қызылтас Қарнаудағы шыңның бауырында). ќдан әр≥ құжаттың соңында: Ђ... ћен биылғы 25 наурызда  ир÷» -ке жазған 460 ба€ндамамда бұл аудандарды бек≥туд≥ сұрағанмын ...ї, јдай ревкомының төрағасы “.Әлни€зов және ≥с жүрг≥зуш≥ Ц деп қолдары қойылады. [(қараңыз: Ә.—пан. Ђћаңғыстауї. 31 наурыз, 2007 ж. (Қ–Ұћј ‘ 5, оп 1,ƒ 45, п 49)]. 1929 Ц 1930 ж. “ќ«, “ќ∆).
1925 жылы ќрынбордың –есей менш≥г≥не өту≥не байланысты √урьев, јдай уездер≥ 1928 жылға дей≥н ќралға әк≥мш≥л≥к бағыныста болды. ќл жылдары губерни€ның орталығы ќрал қаласы батыс Қазақстандағы үлкен қалалардың б≥р≥нен саналды. 1923 жылдың 16 қазанында қазақ зи€лылырының  ир÷» -ке жазылған құжатында јдай уез≥н өз алдына әк≥мш≥л≥к рет≥нде қалдырып, јқтөбе губерни€сына қоспауды сұрайды (36-бет).
Қызылқоғалық, —ағыз тем≥ржол бекет≥н≥ң бұрынғы тұрғыны Ўопанов Ѕесбатыр ағамыз: “обани€з өм≥р≥н≥ң соңғы сәттер≥нде тұтқындалғанға дей≥н √урьев облысы, Қызылқоға ауданына қарасты Ќоғайтыда тұрды және сонда мектеп ашты - деген дерек қалдырыпты. ”ақытында ол халық ағарту бағытында көп жұмыстарды қолға алады, Ѕуракөлден, —ағыз бойындағы Қопадан мектеп ашады. “обани€здың отбасы 20-шы жылдары қаз≥рг≥ Қызылқоға, јдай-“абын (Ѕайғанин) өң≥р≥н мекен етед≥. “арихи деректер “обани€здың Қопадан 30-40 шақырым жердег≥ јқшелек-Ѕуракөл деген жерде тұрғанын, бұл өң≥р жаз жайлауы болғанын, кей≥н жұртының осы жерден ћаңғыстауға қарай көшкен≥н келт≥ред≥. “обани€здың ұлы «әк≥ржан өз естел≥г≥нде ата мекен≥ Ѕуракөл, Қопа өң≥р≥ екен≥, жағасынан құстың жұмыртқасын терген Ѕуракөлд≥ң суалғанын, қыстауы болған ауылы 1953 жылы колхоз менш≥г≥не өт≥п кеткен≥н айтады. Қопа өң≥р≥ бұл кезеңде ел қоныстанған отырықшы үлкен мекенге айналған. Әб≥лқайыр —пан ∆алау ћыңбайұлының “обани€збен достық байланысын үзбеген≥н, қырдағы (бұл жерде Ђқырдағыї деген≥ јдай-“абын ауданы Ц —.Ќ.Қ) қазақ ауылдарын өнд≥р≥ске жақындату үш≥н Қопадағы “обани€збен байланысып тұрғанын жазады (81-бет). Қопа ауылын ол жақсы б≥лген, осыны ескергенд≥ктен де Қопаны јдай-“абын ауданының орталығы ет≥п белг≥леуге “обани€здың ықпалы болған. Қаз≥рг≥ кезде оның өскен өң≥р≥, жаз жайлауы јқшелек-Ѕуракөл Қызылқоға ауданына қарайды.
јдай-“абын ауданының ақыры қалай болды? 1922 жылғы аштықтың, “обани€здың қудалануы себепт≥ 1923 жылы јдай-“абын ауданындағы уезд≥к комитет≥н≥ң қызмет≥ тоқырап, ‘орттағы јдай уезд≥к төңкер≥с комитет≥ басымдықты ала бастайды. јдай-“абын ауданындағы ревком 1923 жылға дей≥н жұмыс жасап тұрды. Ѕұл уақытта уезд орталығы ‘ортқа әм≥р≥н жүрг≥зген ба€ғы ≈д≥л- аспий флоты тағайындаған төңкер≥с комитет≥ ыдырып, қырдағы (бұл жерде қырдағы дегенд≥ јдай-“абын ауданы жер≥ндег≥ деп қабылдағанымыз дұрыс Ц —.Ќ.Қ) Ә.∆анкелдин құрған “обани€з төрағалық еткен төңкер≥с комитет≥ де (ревком) жұмысын тоқтатады. Ә. —пан бұл жөн≥нде: Ђ1922 жылы ∆алау ћыңбаев јдай төңкер≥с комитет≥ төрағасының орынбасары болды. јты орынбасар болғанмен, заты б≥р≥нш≥ басшылық. —ебеб≥, дәл осы кезде төраға орны бос тұр ед≥. —ондықтан ∆әкеңе ек≥ қызметт≥ б≥рдей атқаруға тура келд≥. Ѕұл уақытта уезд орталығы ‘ортқа әм≥р≥н жүрг≥зген ба€ғы ≈д≥л- аспий флоты тағайындаған төңкер≥с комитет≥ ыдыраған. Қырдағы (ЂҚопадағыї - с≥лтеме жасаған Ц —.Ќ.Қ) Ә.∆анкелдин құрған “обани€з төрағалық еткен төңкер≥с комитет≥ де жоқї десе, ∆.ћыңбайұлы 1923 жылы 14 наурызда  ир÷» -ке жазған ба€ндамасында: Ђ“обани€з бұл кезде —олтүст≥к Үст≥ртте шаруа қамымен жүрд≥, бил≥ктен тыс. ”ездег≥ б≥рден-б≥р әк≥мш≥л≥к ‘орттағы јдай уезд≥к төңкер≥с комитет≥не көшт≥ї - дейд≥. ƒәл≥рек айтсақ аудан 5 ш≥лде 1923 жылы әк≥мш≥л≥к жағынан ресим түрде ‘орттағы јдай уезд≥к комитет≥н≥ң қарауына түпк≥л≥кт≥ өтед≥. —өйт≥п, б≥з бұдан 1923 жылға дей≥н өзара текет≥рес≥ ұзаққа созылған ек≥ б≥рдей төңкер≥с комитет≥ жұмыс жасағанын байқаймыз. Ѕұл да зерттелмеген, болашақта тарихшыларымыз назар аударатын мәселе дер ед≥к.
Қазақ өлкел≥к ревкомы құрылған кезде ќрал облысына қараған јдай-“абын ауданы жер≥ндег≥ јдай ревкомының Қазақстанға, ал орталығы ‘орт јлексанровск болған ћаңғышлақ уезд≥к ревкомының «акаспий облысына қарағанын, кей≥н бұл ек≥ ревком б≥р≥г≥п, јдай уезд≥к ревкомын құрады деп жазады дерек көздер≥. Ѕ≥рақ, ауданның ғұмыры 1928-29 жылдарға дей≥н созылды. Қазақстан Өлкел≥к атқару комитет≥ мен өлкел≥к парти€ комитет≥н≥ң 1930 жылғы 9 желтоқсандағы Ђауылдық кеңестерд≥ колхозға (ұжымшарға) ұйымдастыру және отырықшыландыру туралыї нұсқау хатында да ресми түрде отызыншы жылы јдай-“абын ауданы болғаны туралы айтылады.
Өз≥нд≥к шаруашылық жағынан ғана емес географи€лық, тұрмыстық, рулық ерекшел≥г≥не сәйкес дербес әк≥мш≥л≥к б≥рл≥кте құрылған, б≥рнеше болыстықтардан тұратын јдай уез≥н сол кезеңн≥ң солақай са€саты оның халқының ерк≥нен тыс 1929 жылы орталығын әуел≥ ќйылға аударып, сосын √урьевке қосып тарқатып тынды. Ѕұл деректерд≥ң барлығы јдай төңкер≥с комитет≥н≥ң төрағасы болған ∆алау ћыңбаевтың 1923 жылы 14 наурызда  ир÷» -ке жазған ба€ндамасында көр≥н≥с тапқан. ∆.ќмаров 1930 жылы 30 маусымда ќйыл түрмес≥нде тергеуш≥ге берген жауабында: Ђ1929 жылдың басында јдай округ≥н≥ң ыдырау қарсаңында оның тұрғындары үш бөл≥кке бөл≥нд≥ де, јқтөбе, √урьев, Қарақалпақстанға қарайтын болдыї, - дейд≥. Ѕұл келт≥рген≥м≥з де ∆.ћыңбаевтың јдай уез≥ 1929 жылы толықтай таратылды деген кезең≥мен тұспа-тұс келед≥. —өйт≥п барып, оның құрамындағы ежелг≥ јдай-“абын ауданы да тарап, эстафета та€қшасын 1928 жылы 12 болыстықтық жиынында “абын ауданына бер≥п тынды. “ұтасып жатырған тарихымызды осылай рухани сабақтастыра зерттеу ғана ғылыми шындықтың кеп≥л≥ болуға ти≥с.
јудан тарихына қатысты бұл деректерд≥ сабақтастыра суыртпақтай таратқандағы айтарымыз, тарихымызды түгендейм≥з десек жоғарыда айтылған ежелг≥ јдай уез≥ мен оны құраған болыстықтарға соқпай кете алмаймыз. —ебеб≥, сол б≥р јдай - “абын ауданы көкке де ұшқан жоқ, құмға да с≥ңген жоқ. ћаңғыстау не јтырау облыстарына да өткен жоқ. ќның еск≥ жұрты қаз≥рг≥ Ѕайғанин ауданының территори€сында жатыр. Ўынайы тарихтың шөк≥мдей түй≥р≥ де б≥з үш≥н қастер тұтар қымбат болуы ти≥с. ≈ндеше қаз≥рг≥ Ѕайғанин ауданының шын жасы 1928 жылдан емес, кер≥с≥нше 1921 жылы јдай уез≥не к≥рген, 6 болыстықтан, Ђјдай-“абынї ауданынан бастау алады. јудан атауы кейде жоғарыда айтқанымыздай 1930 жылдар колхоздастыру кезең≥не дей≥нг≥ ресми құжаттарда да аталады.
јдай-“абын атауы құжатталған деректерден тамыр тартады. ≈гер б≥з Ѕайғанин ауданының өткен өм≥р бастауын сонау кәр≥ тарихымыз 1918-1920 жж. јдай уез≥, јдай округ≥, јдай-“абын ауданы кезең≥мен байланыстыра тарқататын болсақ ауданымыздың тарихының қасиетт≥л≥г≥ артады. ќдан бөле жара бер≥ден бастау б≥здер үш≥н ең қымбат рухани сабақтастығымызды үзу деген сөз. “арихи көне әр дерек тарих атты сарайымыздың қабырғасын қалар б≥р-б≥р к≥рп≥ш екен≥н ескермеске хақымыз жоқ. ≈ндеше Қазақстан Өлкел≥к атқару комитет≥ мен өлкел≥к парти€ комитет≥н≥ң шеш≥м≥н мойындамаған 12 болыстық өк≥лдер≥н≥ң “ер≥саққандағы ұйғарымын тарихымызға деген адалдық, қала берд≥ нақты айғақ деп қабылдағанымыз дұрыс болар ма екен? “арихымыздың осы тұсының шынайылығы әл≥ де зерделей зерттей түсуд≥ қежет ет≥п тұрғандай? јйтарымыз, жоғарыдағы ж≥птей т≥зген кезеңдер≥м≥зге тарихымыздың қатардағы б≥р елеус≥з парағы рет≥нде қарауға болмайды. Өйткен≥ шынайы тарих осылай дейд≥.
Өк≥н≥шке қарай, аудан энциклопеди€сы авторлары қаз≥рг≥ Ѕайғанин ауданы тарихи атауының көп бұрын туғанын ескермеген. Ғасырлардан бер≥ Ђон ек≥ ата байұлыї, Ђжет≥ руї, Ђалты ата әл≥мї болып б≥р-б≥р≥мен құдандалы ≥л≥к болып табысқан, т≥рш≥л≥к мұратына, жағдай ыңғайына қарай көш≥п-қонып жүрген өткен≥м≥зд≥, қала берд≥ ауданымыздың б≥рде јдай уез≥ құрамында, енд≥ б≥рде √урьев уез≥не қараған тұсын назардан тыс қалдыру шынайы тарихты ескермегенд≥к болады. Ѕайғанин ауданы облыстың ең көне аудандарының б≥р≥. ќл қазақ руларынан тұратын этноним бойынша аталатын јдай-“абын болысы рет≥нде белг≥л≥, ресми 1920 жылы құрылған. ƒемек, 2014 жылы нег≥з≥ осылай қаланған бүг≥нг≥ Ѕайғанин ауданының жасы 94-ке келд≥. јл, тарихты Ә.∆анкелдин мен “.Әлни€зов нег≥з≥н қалаған 1918 жылғы құрылған алғашқы адай уез≥ ревкомы орналасқан жер јдай-“абын (1921 жылға дей≥н село аты өзер≥сс≥з Қопа болып келген Ц —.Ќ.Қ) ауданынан бастасақ онда аудан жасы 96 келед≥ екен. Ѕ≥з осы ек≥ датаны көпш≥л≥к таразысына сала отырып б≥реу≥не тоқталғанымыз жөн си€қты.
Ѕұған қоса аудан тарихының қалануына өз қолтаңбасын қалдырған, оның к≥рп≥ш≥н қаласқан тұлғалар Әл≥би, “обани€з, «ұлқарнай, ∆ұмағалиға аудан орталығынан, қала берд≥ басқа да шаруашылықтарынан көше, мектеп аттарын берсе нұр үст≥не нұр. Өткен≥м≥зге т≥келей қатысы бар рухани арыстарымыздың ес≥мдер≥ ел≥м≥зд≥ң қай түпк≥р≥нде тұрса да құрметке лайық. “арихымызды келте қайырып, жалаңаштана беруге болмайды. Ѕарымызды түгендей б≥лсек туған ауданымыздың кәр≥ шеж≥рес≥ толысып, өң≥рл≥к беделд≥к бейнес≥ көтер≥л≥п, ұрпақ үш≥н тәрбиел≥к, ауыз толтырып айтып жүрер мақтан тұтар танымдық қасиетт≥л≥г≥ арта түсер ед≥.
1940 жылы ауданға халық ақыны Ќ.Ѕайғанинн≥ң ес≥м≥ бер≥лд≥. 1963 жылы аудан жабылып, “ем≥р аумақтық басқармасының құрамына өтед≥. 1965 жылы аудан қайтадан ашылып, бұл жолы аудан орталығы болып Қарауылкелд≥ ауылы белг≥ленд≥. јуданның жалпы жер көлем≥ 6103969 гектар. ќблыс орталығы јқтөбе қаласынан 246 шақырым жерде. ’алқының қаз≥рг≥ саны ресми деректер бойынша 24 мың. јуданда 9 селолық округ бар. —оның б≥р≥ бұрынғы Ђ—ағызї совхозы, јщы ауылдық кеңес≥, Ќоғайты ауылы. Ќоғайты Ѕайғанин ауданының оңтүст≥к батысында орналасқан. √еографи€лық орнына келер болсақ аудан орталығынан 65 км, облыс орталығы јқтөбеден 312 км қашықтықта Ђјқтөбе-Қандыағаш-јтырауї тем≥ржолы бойында орналасқан. —ондай-ақ, ауылдың үст≥мен стратеги€лық және республикалық маңызы бар Ђјқтөбе-јтырауї тас жолы өт≥п жатыр. јлыс қашықтыққа шыққан көл≥к жүрг≥зуш≥лерге жайсыз, төсен≥ш асфалты бүг≥нде ойдым-ойдым шоқалаққа айналған 80 жылдары бер≥лген бұл тас жол мемлекет тарапынан күрдел≥ жөндеуд≥ қажет етед≥. Ўекаралық аумағына келсек батысында јтырау облысының Қызылқоға ауданымен, оңтүст≥г≥нде Қопа елд≥ мекен≥ жер≥мен, шығысында ∆арлы селосы шаруашылығымен, солтүст≥г≥нде ќйыл ауданының территори€сымен шектесед≥. Ўындығын айтуымыз керек ауданға ең керег≥, дамымай кенжелеп қалған сала жол болып тұр. ќнда да республикалық деңгейдег≥ тас жолдар ғана емес, бастысы ауылдан аудан орталығына қарай жүрет≥н сапалы жолдар жоқтың қасы. ∆ер≥нен мұнай мен газ бер≥п отырған ауданда болашақта бұл мәселе әл≥-ақ оңды шеш≥лер деп үм≥ттенем≥з.
Ќұрлыбай Қошаманұлы. јқтөбе. 06.02.2014.

јсель
asel9010@mail.ru
30-01-14 10:02
—аламетс≥здер ме?  ұрметт≥ табын агайындар. ћаган комектесиниздерши. “абын руынын шежиреси керек. мен јктобе обылысында турган табын туыстарымды издеймин! јтамыз “аскынбаев јсылхан бурында согыс кезинде ма или ашаршылык кезинде ма балалар уйне откизген б≥р ≥н≥с≥ мен с≥н≥л≥с≥ ушеуин. атамыз сосын  арагандыга кеткен осында уйленген казир баримиз  араганды обылысында турамыз.—онда ≥н≥с≥ ма агасыма биреу калган. —≥н≥л≥с≥ озимен бирге келген ол киси де  араганды да турады. менин издейт≥н≥м ≥н≥с≥н≥ң ози болмаса да балалары мен хабарлассам ба деймин
нурбол
nurbol_98-11@mail.ru
17-01-14 06:58
tabin tokberli arikpan 87059531398

нурбол
nurbol_98-11@mail.ru
17-01-14 06:53
87059531398

асылбек
asek83-83
20-12-13 10:06
ассалаумагалейкумдер мен табыннын буйрыгынымын.јтырау облысы махамбет ауданы актогай деген жерде турамын.

жанаозен
deleted
17-11-13 22:07
∆ау табындар адайларга ќрыс патшалыгынын казактары, қазақ жер≥н басып алу үшин шапқыншылықта, орыс-казактарына қосылып жалпы қазағымыздан бөл≥н≥п орыс ел≥не сатқыншылықпен табын руының кейб≥р имансыздары табын-қазақтары атанып, ќрынбор, —арытау, ќрск≥ жәрменкес≥не сауда-саттыққа барған керуенд≥ жасақтары бар јдай ел≥н≥н қандастарын таза орыс-казактарына қосылып б≥рге шапқан.  еруенд≥ сақтаймын деп қан-төг≥стер болып адам өл≥м≥ де боған. Ѕұл б≥р рет емес, қайталанып тұрған. Ѕул б≥рге көшип-қонып жүрген “абын ел≥н≥ң руластарының жауыздық-сатқындығын ел ұмытар емес әли күнге дей≥н.ќдан кей≥н кешег≥ ћахамбетт≥н кези≥дег≥ »сатай әскер≥ндег≥ әр рудан жиналган жүзд≥ктер ќрыс патшасына қарсы күресинде күт≥п-күт≥п енд≥ ертен соғысамыз дегенде “абын жүзд≥г≥ майданда соғыспай үйлер≥не кет≥п қалган. ќсындай дала казактарына сай емес т≥рл≥ктер≥нен кей≥н елд≥ң жадында қатты сақталган сөз "∆ау “абын". Ѕул бүк≥л табын ауылына айтылган сөз емес, –есей жағындағы орыстың қолшоқпары болып, т≥пт≥ шоқынып та кеткен руластарына айтылган сөз.
Ѕотагоз
Botagoz_kanalina@mail.ru
16-11-13 18:13
Tabyn Karazhon Nadir ZHANKABYL
Ѕотагоз
Botagoz_kanalina@mail.ru
16-11-13 18:06
—алем Ѕайганин “абындары!!!!!“јЅџЌ  ј–ј∆ќЌ Ќјƒ»– ∆јЌ√јЅџЋ!

қуандық
kuandik.tashkaraev@mail.ru
02-11-13 18:45
салам табындар
manarbek
manarbek_muhanbet
12-08-13 17:49
жолыи табындар барма кабарласындар кутем бауырлар
 иынЅай Ќурсултан
Nuk_99-99
23-07-13 12:50
јс—алаумаликум мен “абыннын жалпактилдин шабанымын јктобе обылысы Ѕайганин ауданында Ѕурын Ѕайганин ауданы “абын ауданы болган
 иынЅай Ќурсултан
Nuk_99-99
23-07-13 12:45
мен “абыннын-жалпактилдин-шабаны болам јктобе обылысы Ѕайганин ауданында турам
асылбек
25-06-13 00:16
мен тынымбай баласы асылбек руым жамантык табын жалагаштанмын
∆айна
Jaina__jan.96@bk.ru
09-06-13 15:11
ћен≥ң руым “абын ∆алпақт≥л Ўабан.“абын руынан атақты,өнерл≥ адамдарды б≥лг≥м келед≥
Mura
mura_kz@inbox.ru
30-05-13 00:07
ассалаумагалеикум барине.жалпактилден кеин урпакты ким биледи

Қалдыбай
kirmizi52
13-05-13 21:07
ћен жет≥ру-табын-тарақты-жылқышы-ебес-жәнекес≥м≥н.2009 жылы "“арақты табын шеж≥рес≥" к≥табым шықты, соны кәз≥рг≥ уақытта толықтырып жатырмын.  ≥мде тағы да “ј–јҚ“џЋј– туралы мәл≥мет болса, маған жолдаңыз. —әлеммен Қалдыбай. јқтөбе. 231429, 87015523601
јбеке
07-04-13 08:26
“абын жалпақт≥л бес арық руынанмын јлматыдан
јрайлым
27-02-13 22:51
ћен-табын -∆алпактил-Ўабан
ЁЋ№«ј
yulza82@mail.ru
21-01-13 22:23
—јЋ≈ћ Ѕј”џ–Ћј–! ћ≈Ќ “јЅџЌ ∆јЋѕј “»Ћ ћјЋј… ЅќЋјћџЌ ћ≈Ќ ј“јћ ћ≈Ќ Ё∆≈ћ “”–јЋџ ћЁЋ»ћ≈“ Ѕ»Ћ√»ћ  ≈Ћ≈ƒ» 1932∆ јЎј–ЎџЋџ   ≈«»Ќƒ≈ ј “ќЅ≈ƒ≈Ќ  ј–ј јЋѕј —“јЌ√ј  ќЎ»ѕ  ≈Ћ√≈Ќ ј“јћЌџЌ ј“џ ∆»–≈ЌЎ≈ Ё∆≈ћЌ»Ќ ј“џ —”Ћ”ЎјЎ Ќ≈ћ≈—≈  ј–јЎјЎ ЅќЋ”џ  ≈–≈  ќЋј– —ќЋ ∆џЋџ  ј«ј ЅќЋ√јЌ јЋ ќЋј–ƒџЌ ∆јЋ√џ« ЅјЋј—џ  ќЌџ–Ѕј… 1 ∆ј—“ј ЅќЋ√јЌ Ё ≈ћ  ј–ј јЋѕј —“јЌƒј ЅјЋјЋј– ”…»Ќƒ≈ “Ё–Ѕ»≈Ћ≈Ќ√≈Ќ Ё ≈ћ “»–»  ≈«»Ќƒ≈ 1 –≈“ ’ќ∆≈Ћ»  јЋј—џЌƒј “”–ј“џЌ “”џ— јЌƒј–џЌј Ѕј–√јЌ —ќƒјЌ —ќЌ ≈Ў јЌƒј… “”џ— јЌƒј–џЌјЌ ћЁЋ»ћ≈“ ∆ќ  Ё ≈ћЌ»Ќ ј“ј-јЌј—џ “”–јЋџ Ѕ»Ћ≈“»Ќ јƒјћƒј– ЅќЋ—ј ’јЅј–Ћј—”Ћј–џЌџ«ƒџ —”–ј…ћџЌ  ј«»– Ѕ»« јЋћј“џƒј “”–јћџ«
Ғабит Әбд≥халық
17-12-12 23:16
ћен “абын ∆алпақ т≥л шабанмын
ерлан
erlan_01.91@in
11-11-12 19:54
ммеен табын жалпак тил бигел болам
јйгер≥м
aiko...0393@mail.ru
08-11-12 19:53
табын-қаражон-нәд≥р-т≥леқабыл
бауыржан
bauirjankz@mail.ru
25-10-12 02:50
мен асау барак урпагы
асылбек қожаев сайпадин ұлы
azik_06.2002
23-08-12 12:50
жарылғасова мен с≥зд≥ танимын
асылбек
azik_06.2002
23-08-12 12:46
мен табын жалпақт≥лм≥н
дархан
darkhan_08_83@bk.ru
02-08-12 18:15
мен табын ашибек тайгара. јдайлар ћангыстаудан айырлып калганда “абындар калмактарды куып жерин алып береди.—осын јдай кызын береди.
ћаги
magi_94.95
09-07-12 23:19
салеметсиздерме!ћен табын каражон ысык жолбикемин.ћангыстау облысы..“уыстар Ѕарма осы рудан???.достар агайындар табын адай киши улы жуз деп болинбендерши баримиз де туби бир  азакпызгой...
Ѕақберген
03-07-12 07:49
ћен “оқберл≥ “абын руынанмын атақты Ѕұқарбай батыр ұрпағымын
ƒана
27-06-12 10:23
≈ее алдын-ала кеш≥р≥м сұраймын қатты кетсем. Ѕ≥рақ “абындар б≥р≥н-б≥р≥ ≥здеген ортада өз≥н өз≥не жамандап қойғаныңыз қалай? “абындар олардан артық түскен≥ үш≥н, өз≥н “абындарға мойындата алмағаны үш≥н жек көред≥ ғой ∆ау “абын деп. ћен өз≥м 100 пайыз “абынмын, әке-шешем де “абындар, ќлардың әке-шешелер≥ де “абындар. ћен б≥т≥п қалған тұтас “абынмын. “абын болғаныма мақтанамын. ќсы уақытқа дей≥н еш руға күш айтып, м≥нез көрсетпед≥м. ≈ндеше с≥з де әр≥ жүр≥ң≥з. “абынға т≥л тиг≥зуш≥ болмаңыз.
≈ржан
01-06-12 12:34
≈д≥л қалмақтары және орыс отаршылдарымен соғыста жауынгерл≥г≥мен көзге түскен ержүрек “абын батырларын ∆ауға шапқан “абындар деген.
Aslan_tabyn
www.tabyn.kz
30-05-12 13:49
http://tabyn.kz/index.php?option=com_content&view=categ...y&id=3&Itemid=3 мына жерде табын батырлары
Aslan_tabyn
www.tabyn.kz
30-05-12 13:47
јбубак≥р

Ќег≥з≥ Ђжау табынї деген атақты Tабын руы басқа б≥р оқиғадан алған. ќл оқиғаны бұл жерде жаза алмаймын өйткен≥ ру аралық соғыс болып кетед≥.  ей≥н сол оқиғадан соң жең≥лген ру б≥зд≥ Ђжау табынї деп атап кетт≥ (түс≥н≥п тұрған шығарсыз қандай ру екен≥н). ∆әне әр-түрл≥ болмаған оқиғаларды үйлест≥р≥п, с≥з жазып отырған си€қты соны атаудың себеб≥ деп келт≥ред≥. —≥з жазып отырған орыс казактарга қосылғандар бар дейс≥з мүмк≥н ондай болғанда шығар, сатқындар әр-ру ұлттың ≥ш≥нде болады, бұл жерде жалғыз “абындар емес басқалары да бар. јл енд≥ “абындар соғыс орнынан қашты деген≥ң≥збен мүлдем кел≥спейм≥н. —ол соғыстардың көб≥с≥н табын қолбасшылары басқарған. Өз руынан басқарып отырған қолбасшыға к≥м қарсы шығады ертеңг≥ күн≥ жаман болар ед≥ ғой, бәр≥ б≥р-б≥р≥не туысқан болып келед≥ ғой. ћына жерде “абын батырлары келт≥рген қарап оқып көр≥ң≥з: көб≥с≥ ≥ш≥нде орыс отаршылығымен күрескен.
≈ржан
29-05-12 18:02
јбубакир бауырыма!
јбеке бұл ресей патшалығының са€саты. Қазақты б≥р-б≥р≥не айдап салып, кей≥н әлс≥реген кезде жаулап алған. Ѕұл кез келген импери€ның са€саты. Ѕөл≥п алда билей бер деген. ќлай рулар арасында ≥р≥тк≥ салуға болмайды. јрандатушылыққа ешқашан түспе. јбай атамыз айтқандай б≥р≥ңд≥ қазақ б≥р≥ңд≥ дос, көрмесең ≥ст≥ң бәр≥ бос. јдай мен “абын ежелден б≥рге қонып, б≥рге көшкен құдандалы, нағашылы, жиенд≥ дос ел.
Құрметпен ≈ржан.
јбубакир
sadyk_tore@mail.ru
24-05-12 13:49
јс-—аламу алейкум “абын агайындар!  азак ели болгасын куда-жекжатты, нагашылы-жиенди болмай турмайды бир-биримен. ∆ау-табын деп деп ойнап айтады, кобинде.  ырдын адайлары олар —арыарканыки, ∆аз жайлаулары: казирги јтыраудын ∆ылы ой ауданы, јктобенин ∆ем-—агыз, “емир,ќйыл, Ѕайганин аудандары,  ыс кыстауы: Ѕейнеу ауданындагы —амнын тулейлери (сексеул-тогайлары), демек ежелден адай-табыннын ауылы аралас, койы коралас болган.  ырда шынырау (терендиги20-30м) кудыктагы судын тапшылыгына байланысты, су ушин кырги-кабак болган уакыттар болганда сондайда жанжал болганда ызаменде айткан. Ќегизги жагдай ертеректен келе жаткан елдин есинде деректер бар, ол былай болган. ќрыс патшалыгынын казактары,  азак жерин басып алу ушин шапкыншылыкта, орыс-казактарына косылып жалпы казагымыздан болинип орыс елине саткыншылыкпен табын руынын кейбир имансыздары табын-казактары атанып, ќрынбор, —арытау, ќрски жарменкесине сауда-саттыкка барган керуенди жасактары бар адай елинин кандастарын таза орыс-казактарына косылып бирге шапкан.  еруенди сактаймын деп кантогистер болып адам олимиде болган. Ѕул бир рет емес, кайталанып турган. Ѕул бирге кошип-конып журген табын елинин руластарынын жауыздык-саткындыгын ел умытар емес али кунге дейин.ќдан кейин кешеги ћахамбеттин кезиндеги »сатай аскериндеги ар рудан жиналган жуздиктер ќрыс патшасына карсы куресинде кутип-кутип енди ертен согысамыз дегенде табын жуздиги майданда согыспай уйлерине кетип калган. ќсындай дала казактарына сай емес тирликтеринен кейин елдин жадында катты сакталган соз \"∆ау “абын!\". Ѕул букил табын ауылына айтылган соз емес, –есей жагындагы орыстын колшокпары болып, типти шокыныпта кеткен руластарына айтылган соз.
јқшолпан
aksholpan.kz96@mail.ru
16-05-12 16:25
—әлеметс≥здер ме. “абын-қаражон руынан шыққан адамдарды ≥здест≥рудем≥н.
јзат
zhanibek-khan2008@mail/ru
24-04-12 09:27
“абындар аман-есенсиздер ме? јсау жане Ѕарак батыр урпактары хабарласайык +77771111513 јзат
Aknur
aknur_9111
21-04-12 15:29
мен Қызылорда облысы,∆алағаш ауданнанмын руым —арыбай ≤ш≥ндег≥ тоқал ћамам табын Ѕарлыбай 87072813292 сарыбайлар болса хабарлассын
јйнұр
Nurai91_91
19-04-12 22:21
ћен Қызылорда облысы, ∆алағаш ауданының тумасымын.  iшi жүздiң Ѕес ≈сенбайға жататын ∆әментiк “абын руынанмын. “алғат бауырымның сөзiн құптаймын.
–Ц”Щ–љ—Ц–±–µ–Ї
zony_0403@bk.ru
28-02-12 12:00
–Р—Б—Б–∞–ї–∞—Г–Љ–∞–≥–∞–ї–µ–є–Ї—Г–Љ –±–∞—Г—Л—А–ї–∞—А. –Ь–µ–љ –Ш–ї–µ—Б–Ї–∞–ї–Є—Г–ї—Л –Ц–∞–љ–Є–±–µ–Ї –Ф–ґ–Њ–ї–і—Л–±–∞–µ–≤ –Ґ–∞–±—Л–љ, –Ц–∞–ї–њ–∞–Ї—В–Є–ї, –®–∞–±–∞–љ –±–Њ–ї–∞–Љ—Л–љ –Њ—Б—Л —Б–∞–є—В—В–∞–љ –∞–≥–∞–є—Л–љ –±–∞—Г—Л—А–ї–∞—А—Л–Љ–і—Л —В–∞–њ—Б–∞–Љ –і–µ–≥–µ–љ –љ–Є–µ—В—Ц–Љ –±–∞—А. —Е–∞–±–∞—А–ї–∞—Б—Г–ї–∞—А—Л“£—Л–Ј–і—Л –Ї—Г—В–µ–Љ—Ц–љ 8707 819 59 24.. 8771 403 84 53
“абын
15-02-12 05:37
"“абын ауданы" деп Ѕайғанин ауданын атаған.
јсетгали
asetgali@mail.ru
13-02-12 03:15
—аламатсыздарма ағайындар мен теке табын “еке табындардан к≥мдер бар хабарласындар
«ар€
кел≥н
08-09-11 21:16
мен өте қадырлейм≥н бұл ата тект≥.

«ар€
кел≥н
08-09-11 21:07
құлболды бабаларымыздан бар ма?
“алғат
talgat0369
05-09-11 15:26
Ѕес ≈сенбайдың ұрпақтары қайдасыңдар ? “јЅџЌƒј– ∆ј—ј—џЌ !!! Ўамалы шатақтау,аздап бұзықтау болғанымен,“јЅџЌЌјЌ асқан жомарт,ақ көң≥л,аңғал,ақ жарқын,танымайтын құтты қонағына соңғы лағын сойып берген қонақжай халықпыз.
“алғат
talgat0369
05-09-11 15:16
ћен Қызылорда облысы,∆алағаш ауданынан боламын.Ѕ≥зд≥ң ауданнын тұрғындарының руына байланысты “јЅџЌ ауданы деп те атайды.јқтөбеде ∆әмент≥к,“оқберл≥,Ѕарлыбай,ћөңке,“еке “абындар бар ма екен ? ∆ауап берген ағайындарыма алғысым шекс≥з.
јсылхан .
asylxan2010@mail.ru
20-06-11 05:17
јссалаумагалайкум , курметти агайындар ! ћен “абын-∆алпактил-∆аугашты .
јсылхан .
asylxan2010@mail.ru
18-06-11 16:46
јссалаумагалайкум , ардакты агайындар : “абындар , ∆алпактилдер ! ћен жалпактилдин жаугаштысымын .  елешекте , интер нетте жалпактил викопеди€сын издеген урпактар , жалпактил калай болинетинин таба алыуына улес косар курметти агалар , аталар бар болгай деп јлла-“агаладан тилеймин ! Ѕигел , Ўабан , ∆аугашты жакын агайындар - кыз алысуга болмайтын екен ин билемин . јлла-“агала колдай гор улес косар агайындардын кобейуине ! јман , сау , жетискендиктериниз осе берип , бах ытты болгайсындар барлык агайындар !
Ѕатырбек
batyr_92kz
26-05-11 13:33
јссаламуағалейкум “јЅџЌƒј–.ћен јқтөбе облысы “ем≥р ауданында тұрамын Қаражон “абынның ҚҰ–ћјЌ Ѕолатымын
Өтеген
17-04-11 19:32
Қаражон руы Ќәд≥р ≥ш≥ндег≥ ћаман ағайындардан шеж≥рен≥ толықтыру мақсатында мына ұ€лы телефонға хабарласын: 87014387045
Ќурболат
nurbolat_1234@mail.ru
23-03-11 08:53
табын жамандык шешыресы барма
сeрик
22-03-11 23:07
aдaйлaрмeн тaбындaр кыз ушин согыскaн!!!
ћанас
manas_93_93
02-12-10 19:33
јссалаумагалейкум бауырлар! ћен табыннын жалпатили-малайымын,јктобе каласында турамын.табындар болса хабарласыныздар,бизде бир ауыл тугелимен табындар турады,кандайын болса да табасыз
—андуган  ожабергенкызымын
sanko_90
30-11-10 09:55
—алем ғаламтордағы бауырлар! “абын руынан тараған урпақтар аман-есен жүрс≥здер ме?
ћарал
kz-maral@mail.ru
27-11-10 13:38
мен табын-әж≥мбет руынан. осы рудан болган бауырларым хабар күтем.
≈рболат
basiaga@mail.ru
03-10-10 12:46
јссалам алейкум! ћенин бир арманым, “јЅџЌƒј– форумын куру, менин эл.адресим basiaga@mail.ru ∆азындар, кутем,  уанышпен форум уымдастырам.
∆адыра
jadon90
27-07-10 13:15
—аламатсыздарма! ћенде осы табын ауылынын кызымын. ћен “абын ∆алпактылы ћуратымын. ќсы рудан бауырластарымды тапкым келеди. ћен ћангыстауданмын.
Berik
sbm-07@mail.ru
03-04-10 11:01
Құрметт≥ Қј«јҚ бауырларым, шыққан тектер≥ңд≥ ұмытпаңдар һәм ардақтаңдар, алайда “–ј…ЅќЋ»«ћге бер≥лмеңдер!!!
Berik
sbm-07@mail.ru
03-04-10 09:54
ќте орынды, ∆ексенбай (zheksenbay-66 22-03-10 19:44). Ѕауырлар, бiз  ј«ј пыз бiзге бiрлiк кажет! Ѕурынгыдай тарих кайталанса, мулдем жогалып кетемiз, оны оздерiнiз де бiлесiздер...
жексенбай
zheksenbay-66
22-03-10 19:44
јйналаын агайындар!  ытай халкынын ÷ин патщасы туралы мынадай аныз естип едим.  ытай ели бурын да саны жагынан коп бирак саны аз халыктарга жем болып, солардын кол астында болган екен. —оган катты кынжылган ÷ин онын себебин зерттепти, соитсе баска улыс олардын мындаган рудан туратын пайдаланып, оларды оз ара кыркыстып, араларына от салып бириктирмейди екен. —одан кытай халкы алсиз болган екен. ÷ин такка отыргасын кимде*ким руга болинсе олим жазасына кесипти. —одан бастап кытай халкы кушейип, баска улттардын арасында бедели осипти дейди.  азир тек кана канжу мен манжу улты калыпты дейди. јгайындар акылдылар озинин емес озгенин кателигинен уйренеди дегенди есте сактайык, руга болинбейик, онсыз да 15 ак миллионбыз.
оракбай
ador82@mail.ru
02-01-10 10:46
abay_1980 иним кимнин баласысын, кай жерденсин. ћен де окшымын. ќзин жайлы жазып жибер.
Әм≥рбек
basyak_amir@mail.ru
27-11-09 23:25
јссалаума-ғалейк≥м бауырлар! Ўөм≥шт≥ (Ѕозым-Қаражон) “абындарды ≥здейм≥н. “абын, Қаражон деп те айтылады.
јрай
24-11-09 00:53
ћында с≥зд≥ң жауап дегенд≥ дұрыс жазатын б≥р қазақтың болмағаны ма? —ызд≥ң≥ нес≥?

“абын бауырлар! ∆ау “абын дегенд≥ ћаңғыстауға келсең≥здер, ест≥п құлағыңыздың құрышы қанып кетес≥здер. јдай үш≥н “абын жау көр≥нед≥ екен. Ѕ≥рақ не үш≥н ондай ой қалыптасқанын әл≥ б≥лмейм≥н.
ћен “абын-Ћабақ-ћайлыбаймын, ћаңғыстауда “абындар отырсы жылда болып тұрады Ќаурыздың қарсаңында. ћен≥ң әке-шешем барып тұрады осы отырысқа. ћен≥ң нағашым “абын-∆алпақт≥л-ћалай. ∆олдасым - “абын-Ќүрке-—азан.
абай
abay_1980
28-09-09 01:42
»я “абындардан көп батырлар шықан јсау Ѕарақ ƒәу≥т батыр бабаларымыз бар
абай
abay_1980
28-09-09 01:36
мен табын жалпакт≥л оқшымын
ержан
erzhanjk.@mail.ru
25-09-09 20:59
—јмал сиз табындарды жау дегенмен , сол жау табыннан канша батырлар шыкан, тарихты коп оокыныз содан кейн ондай ангиме жазыныз, јли€ ћолдагуловада табын руынан шыккан,адай руынан шыккан батырларды атаныз
“алас
turmaganbetov-ta@mail.ru
25-02-09 21:01
—алем јси€. ћен “абыннын iшiнде жалпак тiл бигел. ќзiнiз кайсысы?
јза
20-02-09 14:42
јғайындардан к≥м бар ешқашан бөл≥нбей≥к
јза
15-02-09 21:39
ћенде руластарымды ≥здейм≥н.“оқбер≥л≥ “абынмын —ыр ел≥н≥нм≥н.
Sara
sarabaiman@mail.ru
10-02-09 15:43
—алем, јси€! ћен табынның қалкес≥м≥н, кәр≥ нағашыларым жалпақт≥л бигел
јза
02-02-09 21:10
—амал сен≥ң сөз≥не қапа болдым.јлты алаштың баласы бұлай бүл≥ңсе елд≥г≥м≥з қайда қалды.


—амал
05-01-09 12:13
ћирас мен оны ойдан жазган жокпын гой, ол биздин ата-бабаларымыздан калган соз.
ћирас
img_84@mail.ru
29-12-08 23:32
—амал сен ойтип кателеспе!!! онын бари отирик!!! шайтаннын азгыруынан сактан! буны коп адам окиды, не жазсан да ойланып жаз!!! олай болса казактар ба€гыда курп кетер еди. Ѕирлигин болмаса берекен кайдан кирсин!
—амал
25-12-08 21:11
јси€ адайлар негизи табындарды жактырмайды. ≈ртеде олардан кыз алып, кыз бермеген. ќларды жау-табын дейди. ќйткени согыс кезинде табын руынан комек сурап барганда комек бермеген.



—≥зд≥ң жауабыңыз
≈с≥м≥ң≥з:
—≥зд≥ң e-mail:
ћәт≥н:
 еск≥ндег≥ код:

 одты жаңарту
 




© 2002—2017   | info@kazakh.ru   | Ѕлог  | ќ проекте  | –еклама на сайте | ¬акансии 
√руппа ¬контакте —траница в ‘ейсбуке ћикроблог в “виттере —ообщество на ћейл.ру  анал пользовател€ kazakhru - YouTube
—оздатель сайта —
интернет-траблшутер ћарат »жанов